Tibetan
མ་ཚུལ་གནད་ཀྱི་སྙིང་པོ་དེ་ལྟར་བཟུང་ནས། རྣལ་འབྱོར་གྱྀ་ས་བཞིའམ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བསམ་གཏན་བཞིའམ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་ ས་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་རིགས་པ་སྦྱར་ཏེ་བཤད་པས་རུང་ཞིང༌། དངོས་གཞིའི་སྐབས་སུ་དཔྱད་མཐར་མི་རྟོག་པར་འཇོག་པ་དང༌། ཐོག་མའི་དུས་སུ་དཔྱད་པ་བྱེད་ཅིང་ཕྱིས་མི་རྟོག་པ་ཁོ་ནར་འཇོག་པ་དང༌། ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ཀྱང་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་དང༌། སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་གོ་མཐུན་དུ་སྒྲུབ་ཚུལ་སོགས། ཐམས་ཅད་ཀྱང་གང་ཟག་སོ་སོའི་བློ་དང་བསྟུན་ན་ལེགས་པར་འགྱུར་བ་ཤ་སྟག་གོ །ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་མདོ་སྡེ་འདི། །རང་བློའི་སྟོབས་དང་སྦྱར་ཏེ་བཤད། །ཧ་ཅང་མང་ན་རྟོགས་དཀར་འགྱུར། །དཀའ་འགྲེལ་ཚུལ་དུ་མདོ་ཙམ་བཀྲོལ། །དགེ་བ་འདི་ཡིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད། །སངས་རྒྱས་རྟག་པའི་གོ་འཕངས་ཐོབ་གྱུར། །དེ་སྲིད་དུ་ཡང་ལེགས་བཤད་མང་པོས། །ཕན་བདེ་ཕྱོགས་ཀུན་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཅིག །ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕརོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོའི་འགྲེལ་པ། སྔོན་མེད་ལེགས་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ཡང༌། རྒྱལ་ཁམས་པ་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་སྦྱར་བའོ། །མདོ་འདི་ལ་དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན་གྱི་འགྲེལ་པ་རྒྱ་འགྲེལ་ཡིན་ངེས་བསྟན་པ་སྔ་དར་ལ་འགྱུར་བ་དེ་དང༌། དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྔོག་ལོ་ཆེན་པོས་མཛད་པ་དང༌། དེ་གཉིས་ཀྱི་དགོངས་འགྲེལ་ཀླགས་ཆོག་མ། ཨར་བྱང་ཆུབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མཛད་པ་དང༌། བཅོམ་ལྡན་འདས་རིག་རལ་གྱི་ཚིག་ཉུང་ལ་དོན་བཟང་བའི་འགྲེལ་ཆུང་ཞིག་དང༌། རོང་སྟོན་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་འགྲེལ་པ་དང༌། མཁས་པའི་གཙུག་རྒྱན་ཤཱཀྱ་མཆོག་ལྡན་གྱི་འགྲེལ་པ་དང༌། བསྟན་འགྱུར་དུ་ཆུག་པ་ལ། ཇོ་བོ་རྗེས་མཛད་ཟེར་བའི་འགྲེལ་པ་ལེགས་པོ་ཞིག་དང༌། ཛྙཱ་ན་མི་ཏྲིས་མཛད་ཟེར་བ་དང༌། པྲ་ཤཱསྟ་སྱ་ནས་མཛད་ཟེར་བ་དང༌། མཧཱ་ཛ་ནས་མཛད་ཟེར་བ་རྣམས་ཀྱང་སྣང་ངོ༌། །ཕྱི་མ་འདིས་གཞན་སྟོང་གི་ཚུལ་དུ་ཡང་འགྲེལ་ཞིང༌། དེ་དག་ཕལ་ཆེར་བཤད་སྒྲོས་དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན་གྱི་འགྲེལ་ཆེན་དང་ཕྱོགས་མཐུན་རུང་ངོ༌། །གང་ལྟར་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིར་གྱུར་པའི་འགྲེལ་པ་དེ་དག་མཐོང་ཞིང༌། གཞན་ཡང་རྩེ་ཐང་འབུམ་རམ་པའི་ཊཱི་ཀ་སོགས་བློ་གསར་བའི་རྣམ་རྟོག་འགའ་རེ་དང༌། བལ་པོ་ཨ་སུའི་ངག་སྒྲོས་བསྟན་འགྱུར་དུ་ཆུད་པ་ཅིག་དང༌། ལྕེ་སྒོམ་ལྗོང་པས་མཛད་པ་དང༌། གཞན་ཡང་བར་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་ཕྱག་རྫོགས་ཞི་བྱེད་ཀྱི་ལུགས་སུ་བཀྲལ་བ་སུས་བྱས་མི་ཤེས་པ་སྣ་ཚོགས་དང༌། དངོས་གྲུབ
Chinese
如是把握方便之精要后，瑜伽士地四种，或大乘不共之四禅定，或瑜伽士地五种等，随其理应结合而说亦可。正行之时，于考察之终安住于无分别，或初始之时进行考察，其后唯安住于无分别，或初始之时亦即趣入于无分别，以及与密咒乘相符之修持方式等。一切皆应顺应各人根器而行，方能善妙。甚深之经部，以自力而宣说。若过繁杂反难悟，故以释难方式略作阐述。以此善行愿一切有情，获得恒常佛陀之果位。乃至彼时，愿以众多妙语，利益安乐遍布一切方。如是，世尊母般若波罗蜜多心经之释，名为《前所未有之妙说》，乃嘉绒巴达热纳塔所著。此经有无垢友之释，确定为汉释，为前弘期所译。另有若大译师所作之注释，以及二者之释疏，阿日·绛曲益西所作，世尊智燃之言简意赅之小释，绒敦·释迦嘉灿之释，以及智者顶严释迦乔丹之释。收入丹珠尔目录中，有传说是觉沃仁波切所作之佳释，以及传说是智燃友所作，以及 传说是遍知者所作，以及传说是大种所作等。后者亦以他空之方式解释，彼等大多与无垢友之大释方向一致。无论如何，已见成为智者研究对象之彼等注释。另有孜塘崩让巴之 टीका等，一些新颖之分别念，以及尼泊尔阿苏之口述收入丹珠尔目录中，以及杰贡炯巴所作，以及其他期间出现之大手印、大圆满、息解派之方式解释，不知何人所作之各种，以及成就。
English
Having thus grasped the essence of the means, it is permissible to explain by combining the four yogi grounds, or the four uncommon samādhis of the Mahāyāna, or the five yogi grounds, etc., as appropriate. During the main practice, one should ultimately settle in non-conceptualization after investigation, or initially investigate and then settle only in non-conceptualization, or from the very beginning enter into non-conceptualization, and methods of practice that are in accordance with the mantra vehicle, etc. It is best if everything is done in accordance with the individual's intelligence. This very profound Sutra Pitaka is explained by combining it with one's own intelligence. If it is too much, it will be difficult to understand, so it is explained briefly in the manner of a difficult commentary. By this virtue, may all sentient beings attain the state of a permanent Buddha. Until then, may benefit and happiness spread in all directions through many excellent explanations. Thus, this commentary on the Heart Sutra of the Bhagavatī Prajñāpāramitā, called "Unprecedented Excellent Explanation," was composed by Gyalrongpa Tāranātha. This sutra has a commentary by Vimalamitra, which is definitely a Chinese commentary, translated in the early period. There is also a commentary by Lotsāwa Rngok Chenpo, and a commentary on the meaning of the two, by Ar Jangchub Yeshe, a small commentary by Bhagavan Rig Ral, which is concise and meaningful, a commentary by Rongton Shakya Gyaltsen, and a commentary by the crown jewel of scholars, Shakya Chokden. Included in the Tengyur, there is a good commentary said to have been written by Jowo Je, and one said to have been written by Jñānamitra, and one said to have been written by Praśāstāsyā, and one said to have been written by Mahājana. The latter also explains in terms of other-emptiness, and most of them are in agreement with the direction of the great commentary of Vimalamitra. In any case, I have seen those commentaries that have become the object of study for scholars. There are also some new conceptualizations such as the Ṭīkā of Tsetang Bumrampa, and a saying of the Nepalese Asu that is included in the Tengyur, and one written by Chegom Jongpa, and various explanations in the style of Mahāmudrā, Dzogchen, and Zhi byed that appeared in the meantime, whose authors are unknown, and accomplishments.