Tibetan
གས་ལ་འཁོར་བ་ཡོད་མ་མྱོང༌། དེ་ལ་སེམས་ལས་ཉོན་མོངས་མངོན་སུམ་དུ་སྐྱེས། ཉོན་མོངས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ལས་སྣ་ཚོགས་བསགས། དེ་ལས་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཐོག་ཏུ་བབས་པ་མྱོང་བས་གྲུབ། ལུང་དང་རིག་པས་ཀྱང་གྲུབ་པོ་སྙམ་པ་དང༌། དེ་ནས་ལམ་བསྒོམས་པས་ལས་ཉོན་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་པོ་ཇེ་ཆུང་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་ཞིང༌། ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཇེ་མང་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ་མྱོང་བས་གྲུབ་པ་དང༌། ནམ་ཞིག་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཚེ་སྔར་ཡོད་འཁོར་བའི་སྐྱོན་ཐམས་ཅད་དུས་དེར་ཟད། སྔར་མེད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་གསར་དུ་ཐོབ་པར་ཡང་རིགས་པས་འཐོབ་པ་ཡིན་པས་འཁོར་བ་གདོད་ནས་མེད་པ་སོགས་མི་རུང་ངོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟ་བུའི་འཁོར་བ་དང་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་རིམ་པ་དེ་དག་ཀྱང་བློ་འཁྲུལ་བའི་སྣང་ངོ་ཁོ་ན་ཡིན། འཁོར་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོད་མ་མྱོང་ཡང་རབ་ རིབ་ཅན་གྱི་ས་ནམ་མཁའ་ལ་སྐྲ་ཤད་མཐོང་བ་བཞིན་དུ་འཁྲུལ་ཏེ་སྣང༌། ལམ་བསྒོམས་པས་སྐྱོན་ཡོན་སྤང་ཐོབ་ལྟར་སྣང་བ་ཡང་དཔེར་ན་མིག་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་ཐག་རིང་ཐུང་འཚམས་པའི་རི་བོའི་ངོས་ལ་བལྟས་ན། རིའི་ངོས་ན་ཡོད་པའི་རྩ་དང་ཤིང་གེལ་བ་དང་རི་དྭགས་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་མི་མཐོང་ངོ༌། །རིའི་ངོས་ལ་དངོས་གནས་ལ་མེད་ཀྱང་སྐྲ་ཤད་དང་འོད་ཟླུམ་པོ་དང༌། དྲ་བའི་རྣམ་པ་ཅན་ལ་སོགས་པ་རབ་རིབ་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཐོང་བར་འགྱུར་ན། མིག་སྨན་བསྟེན་པ་ལ་སོགས་པས་རབ་རིབ་དེ་ཇི་ཆུང་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་བའི་ཚེ་རིའི་ངོས་ལ་སྐྲ་ཤད་ལ་སོགས་པ་ཇེ་ཉུང་དུ་སོང་བ་དང༌། ཤིང་གེལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཇེ་མང་དུ་སོང་བ་ལྟར་སྣང་ངོ༌། །དེས་ན་རི་ནི་སེམས་ཀྱི་དཔེ། སྐྲ་ཤད་སོགས་ནི་ལས་ཉོན་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་དཔེ། རྩྭ་ཤིང་སོགས་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་དཔེའོ། །སྐྲ་ཤད་སོགས་སྔོན་ནས་ཡོད་མ་མྱོང་བས་ཕྱིས་ཉུང་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་མེད། མིག་གི་སྐྱོན་དག་པས་འཁྲུལ་པ་སངས་པ་ཙམ་ཡིན། རྩྭ་ཤིང་སོགས་སྔར་ལས་མང་དུ་སོང་བ་མ་ཡིན། སྔར་སྒྲིབ་བྱེད་ཀྱིས་བསྒྲིབས་ནས་མ་མཐོང་བ་དེ་གསར་དུ་མཐོང་བ་ཡིན། དེ་བཞྀན་དུ་འཁོར་བའི་ཆོས་གནས་ཚུལ་ལ་མ་གྲུབ་པས་ཇེ་ཉུང་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་མེད་ཀྱང་འཁྲུལ་པ་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་བ་ཙམ་ཡིན། ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་སེམས་ལ་གདོད་མ་ནས་གནས་པ་ཡིན་པས་ན་གསར་དུ་སྐྱེ་བ་དང་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་མེད་ཀྱང་སྔར་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་ནས་མ་མཐོང་བ་སྒྲིབ་བྱེད་ཇེ་སྲབ་ཏུ་སོང་བས་མཐོང་ཚུལ་རྒྱ་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་ཡིན། རབ་རིབ་སངས་པའི་ཚེ་སྐྲ་ཤད་ སོགས་ཡེ་མ་མཐོང་ཞིང་རྩྭ་ཤིང་སོགས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་མཐོང་ཡང༌། སྐྲ་ཤད་བསལ་བ་དག་རྩ་ཤིང་སོགས་གསར་དུ་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པའི་ཚེ་འཁོར་བ་གཏན་ནས་མེད་ཅིང༌། སེམས་ཉིད་མཁའ་ཁྱབ་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཡང་འཁོར་བ་བསལ་རྒྱུ་དང༌། ཡོན་ཏན་གསར་སྐྱེས་མིན་ཏེ། རང་སེམས་ལ་གདོད་མ་ནས་གནས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་འཁྲུལ་པ་ཟད་པས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བ་ཙམ་ནི་ཡིན་ནོ། ཇི་སྐད་དུ། གཉིས་ལས་གཞན་མེད་དེ་ནི་ནོར་པ་སྐྱེས། །དེ་ཕྱིར་ཐར་པ་ནོར་ཙམ་ཟད་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས། དེ་ཉིད་ལ་བསལ་བཞག་མེད་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལ་བསལ་བྱ་ཅི་ཡང་མེད། །བཞག་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་མེད། །ཅེས་སོ། །བསལ་བཞག་མེད་པའི་དཔེ་གཞན་ཡང་རྫིང་བུ་དོན་གཉེར་གྱི་མི་མཚན་མོ་ལམ་དུ་ཞུགས་པས་རྫིང་བུ་ལ་རྡོ་སྟེགས་སུ་འཁྲུལ། ནམ་ལངས་པ་ན་རྫིང་བུར་ཤེས་ཀྱང་རྡོ་སྟེགས་བསལ་དུ་མེད། རྫིང་བུ་བཞག་ཏུ་མེད་པ་དང༌། དུང་སེར་པོར་སྣང་བ་སོགས་དང་སྦྱར་རོ། །སྐབས་འདིར་སྒོམ་ཉམས་སྐད་ཅིག་མའི་སྟཻང་དུ་སྦྱར་ན་སྟོང་གཟུགས་དང་བདེ་གསལ་གྱི་ཉམས་ཤིག་ཤར། དེ་རང་བཞྀན་གྱི་མྱང་འདས་ཡིན། གསར་དུ་བཞག་པ་མ་ཡིན། གདོད་མའི་གནས་ལུགས་ཡིན། རང་ལ་ཡེ་ནས་ཡོད་ཡོད་པ་ཡིན་ཀྱང་མན་ངག་ཚད་མ་དང་མ་མཇལ་བར་དུ་གང་ཟག་རང་གིས་མ་མྱོང་བ་ཡིན། མ་རྟོག་པ་ཡིན། མངོན་དུ་མ་གྱུར་པ་ཡིན། ད་ནི་བྱེད་བཅིངས་ལ་སོགས་པ་ཐབས་ ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་ཅུང་ཟད་མཐོང་བ་ཡིན། གསལ་སྟོང་བདེ་བའི་ཉམས་ཤར་བའི་སྐབས་དེ་ཉིད་ན་བཟང་ངོ་ངན་ནོ་བདེའོ་མི་བདེའོ་སྙམ་པའི་རྣམ་རྟོག་ཅིག་ཐོལ་གྱིས་འཆར། དེ་ཡུད་ཙམ་ཞིག་གནས། དར་ཅིག་ནས་དེ་ལོག་སྟེ་ཡང་རྟོག་པ་གཞན་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པར་སྣང༌། དེ་ལྟར་རྟོག་པ་སྐྱེ་འགག་གནས་གསུམ་དུ་སྣང་བ་དེ་འཁྲུལ་པ་ཡིན། དེ་ཉིད་རང་ཞལ་ལ་བལྟས་པས་གང་ནས་སྐྱེས། གང་དུ་གནས། ཇི་ལྟར་འགག་ཅེས་བརྡ་སྦྱར་བས་ཡུལ་གང་ན་ཡང་མི་འདུག གནས་གང་དུ་ཡང་མི་གནས། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ཡང་མ་དམིགས། རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་མི་འཆར། ངོ་བོ་གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ། དེས་ན་རྣམ་རྟོག་དེ་གདོད་མ་ནས་ཡོད་མ་མྱོང༌། དེ་ཕྱིར་ཡོད་པ་ལྟར་སྣང་བ་འཁྲུལ་སྣང་ཙམ་ཡིན། གདོད་ནས་མེད་པ་ལ་སུ་ཞིག་སྐྱེ། སུ་ཞིག་གནས། སུ་ཞིག་འགག །རྣམ་རྟོག་འདི་འཁོར་བ་ཡིན། གློ་བུར་བ་ཡིན། མེད་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ཡིན། དེས་ན་རྣམ་རྟོག་ཕར་བསལ་དུ་མེད། གསལ་སྟོང་བདེ་བ་ཚུར་བཞག་ཏུ་མེད་པས་གནས་ལུགས་ལ་བསམ་བཞག་མེད་པ་ཞེས་བྱ། དེས་གཞན་ཐམས་ཅད་ལ་རིགས་འགྲེའོ། །དོན་དམ་བསལ་བཞག་མེད་པའི་དོན་ལ་ངོ་སྤྲད་པ་སྟེ། ངོ་སྤྲོད་སྐོར་བདུན་པའོ། །ད་ནི་དེ་དག་གི་འཕྲོས་དོན་རྣམས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གོང་དུ་བཤད་པ་དེ་དག་ནི་ཡན་ལག་དྲུག་པོའི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་པར་བྱ་དགོས་པ་ཡིན་ལ། འོན་ཀྱང་སོར་སྡུད་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྟགས་སྣང་མཐོང་བ་ཙམ་ལ་ངོ་སྤྲད་པ་ གཙོ་ཆེ་ཞིང༌། བསམ་གཏན་གྱི་སྐབས་སུ་སྤྲོས་བྲལ་དང༌། བསལ་བཞག་མེད་པར་ངོ་སྤྲོད་པ་གལ་ཆེ། སྲོག་རྩོལ་གྱི་སྐབས་སུ་ནི། སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་བདག་ཉིད་སྟོང་གཟུགས་དང་སེམས་ཉིད་དབྱེར་མེད་པ་དེ་རྩ་དང་རླུང་གི་ཆོས་ཉིད་དམ། དོན་དམ་པའི་རྩ་དང་རླུང་དུ་ངོ་སྤྲད་ནས། གསལ་སྟོང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཙོ་བོར་སྐྱོང་དགོས། རྩའི་རང་བཞིན་གསལ་བ་དང་རླུང་གི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །རོ་རྐྱང་གི་རླུང་ནི་འཁྲུལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། །མ་འཁྲུལ་པའི་ཡེ་ཤེས་འོད་གསལ་རྟགས་ནང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ངང་དུ་རླུང་བཅུ་རེངས་པར་གྱུར་པ་ནི། རླུང་དབུ་མར་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། རྟགས་སྣང་ཉིད་དབུ་མའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རླུང་དང་དབྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །འཛིན་པའི་སྐབས་སུ་ཐིག་ལེའི་རང་བཞིན་བདེ་བ་ཡིན་ལ། བདེ་བ་དེ་དང་རྟགས་སྣང་ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་པ་ཡང་དག་པའི་གཏུམ་མོ་ཡིན་པར་ངོ་སྤྲད་ནས། རླུང་བཅུ་ཡང་བདེ་མཉམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེར་ཐིམ་པར་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བདེ་སྟོང་གི་ཉམས་གཙོ་བོར་སྐྱོང༌། འདི་ཐིག་ལེའི་རྣལ་འབྱོར་ཁོ་ན་གཙོ་ཆེ། གསལ་སྟོང་བདེ་བ་གསུམ་དོན་ལ་དབྱེ་བ་མེད་ཀྱང་ཐ་མལ་གྱི་རླུང་འདིའི་དྲི་མ་ཆ་ཤས་དག་ནས། གསལ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་ཤར་པའི་ཚེ། གསལ་སྟོང་དུ་ཐིམ་པ་ཞེས་བྱ་ཞིང༌། ད་དུང་དྲི་མ་ཅི་རིགས་དག་ནས་བདེ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་གྱུར་པའི་ཚེ་བདེ་སྟོང་ལ་ཐིམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེས་ན་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ་དབུ་མར་ཐིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང༌། དེ་རྣམས་རང་རང་གི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གནས་སུ་ཅི་རིགས་པར་ཐིམ་པའི་མིང་ཡིན་ ནོ། །དེས་ན་ཆཽས་ཉིད་ཀྱི་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པ་སྟོང་གཟུགས་དང་བདེ་བ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རང་བཞིན་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གདོད་མ་ནས་གནས་པ་དེའི་དབྱིངས་སུ་ལས་སྣང་གི་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ་རྣམས་དག་པར་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། རྗེས་དྲན་སྐབས་སུ་སྟོང་གཟུགས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པ་དངོས་སུ་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པ་གདོད་མ་ནས་ཡོད་ཡོད་པ་ཡིན་ཀྱང་རྣམ་འབྱོར་པའི་བློ
Chinese
实际上轮回从未存在过。因为从心生起显现的烦恼，各种烦恼积累各种业，由此各种痛苦接踵而至，通过体验而成立。如果认为通过教证和理证也能成立。之后，通过修道，业、烦恼、痛苦这三者越来越小，功德之法越来越增长，通过体验而成立。一旦果位现前，之前存在的轮回的所有过患，在那时全部灭尽，之前没有的功德全部新获得，也能通过理证获得，因此认为轮回原本不存在等是不行的。那么，像这样的轮回、道、果的次第，也仅仅是心识迷乱的显现而已。轮回的诸法从未存在过，但就像有眼翳的人在空中看到发丝一样，是错乱而显现的。通过修道，显现出断除过患、获得功德，比如有眼翳的人看远处高低不平的山，山的表面上的草、树木、岩石和动物等什么也看不到。山的表面上实际上没有，却会看到发丝、圆形光圈、网状等各种眼翳的影像。通过服用眼药等，眼翳越来越小的时候，山的表面上的发丝等越来越少，树木岩石等越来越多。因此，山是心的比喻，发丝等是业、烦恼、痛苦三者的比喻，草木等是功德的比喻。发丝等原本不存在，所以后来不会减少，只是因为眼睛的毛病清净了，错觉消失了而已。草木等不是比原来更多了，而是原来被遮蔽物遮蔽而看不到，现在新看到了。同样，轮回的法在实相上没有成立，所以不会越来越少，只是错觉越来越小而已。功德之法原本就存在于心中，所以不会新产生，也不会越来越多，只是原来被遮蔽物遮蔽而看不到，遮蔽物越来越薄，所以看到的范围越来越大。眼翳消失的时候，发丝等就消失了。
English
In reality, samsara has never existed. Because from the mind arise manifest afflictions, various afflictions accumulate various karmas, and from this, various sufferings befall one, established through experience. If one thinks that it can also be established through scripture and reasoning. Then, through cultivating the path, karma, afflictions, and suffering become smaller and smaller, and the qualities of merit increase more and more, established through experience. Once the fruition is realized, all the faults of samsara that previously existed will be exhausted at that time, and all the merits that were previously absent will be newly obtained, which can also be obtained through reasoning, so it is not permissible to think that samsara originally did not exist, etc. So, such a sequence of samsara, path, and fruition is merely an appearance of mental delusion. All the phenomena of samsara have never existed, but like someone with blurred vision seeing hairs in the sky, they appear due to delusion. Through cultivating the path, it appears as if faults are abandoned and merits are attained, for example, when someone with blurred vision looks at the surface of a mountain that is far and uneven, they cannot see any grass, trees, rocks, or animals on the surface of the mountain. Although they are not actually present on the surface of the mountain, they will see various images of blurred vision such as hairs, circular halos, and net-like patterns. When the blurred vision becomes smaller and smaller through taking eye medicine, etc., the hairs, etc., on the surface of the mountain appear to decrease, and the trees, rocks, etc., appear to increase. Therefore, the mountain is a metaphor for the mind, the hairs, etc., are metaphors for karma, afflictions, and suffering, and the grass and trees, etc., are metaphors for merit. Hairs, etc., have never existed before, so they will not decrease later, it is only that the defect of the eye is purified and the delusion disappears. The grass and trees, etc., have not become more numerous than before, but rather what was previously obscured by obscurations is now newly seen. Similarly, the phenomena of samsara are not established in reality, so they will not decrease, but only the delusion becomes smaller. The qualities of merit are originally present in the mind, so they will not newly arise or increase, but rather what was previously obscured by obscurations is now seen more widely as the obscurations become thinner. When the blurred vision clears, the hairs, etc., disappear.
Chinese
雖然看到沒有樹木，卻看到遍布草木等。如同修剪過的頭髮不是新生的草木等一樣，獲得佛陀果位之時，輪迴完全不存在，心性顯現為遍布虛空一切功德的自性，也不是要去除輪迴，也不是新生的功德，而是本來就存在於自心的功德，因為迷惑消失而只是如實見到而已。如是說：「除了二取之外沒有其他的產生，因此解脫只是二取消失而已。」這就叫做無取捨之義，也就是說，這裡沒有什麼要去除的，也沒有什麼要安立的。關於無取捨的另一個例子是，一個尋求水池的人在夜晚行走時，將水池誤認為石階。天亮時知道是水池，但石階並非被去除，水池也並非被安立。可以與將海螺看成黃色等情況聯繫起來。此時，如果將禪修體驗與剎那聯繫起來，就會生起空性與光明和樂的體驗。那是自性的涅槃，不是新安立的，而是原始的狀態。雖然本來就存在，但在未遇到可靠的口訣之前，個人自己沒有體驗到，沒有領悟到，沒有顯現出來。現在通過做和束縛等特殊方法稍微見到了一點。在光明空樂的體驗生起之時，會突然生起諸如好壞、苦樂等分別念，它會停留片刻，然後消失，又顯現出其他的念頭生起等。像這樣，念頭顯現為生、住、滅三者，這是迷惑。如果觀察它的本來面目，從哪裡產生？在哪裡停留？如何消失？通過這樣的指示，它不在任何地方，不處於任何狀態，在任何時候都無法確定，不會以任何形式顯現，在任何本質上都沒有成立。因此，分別念從未存在過。因此，看起來存在只是錯覺而已。本來就不存在，誰會產生？誰會停留？誰會消失？這個分別念就是輪迴，是突發的，是明明沒有卻顯現的。因此，分別念無法去除，光明空樂也無法安立，所以對於本性沒有思維和安立。
English
Although one sees what is not seen, and sees it covered with grass and trees, etc., just as the trimmed hair is not newly grown grass and trees, etc., when one attains Buddhahood, samsara is completely non-existent, and the very nature of mind, which manifests as the nature of all pervasive qualities, is also not something to be removed from samsara, nor is it a newly arisen quality. Rather, it is simply that the qualities that have been present in one's own mind from the beginning are seen directly because delusion has ceased. As it is said, "There is nothing other than the two apprehensions that arise, therefore liberation is simply the exhaustion of error." This is called the meaning of non-elimination and non-establishment, that is, there is nothing to be eliminated here, and there is nothing to be established. Another example of non-elimination and non-establishment is that a person seeking a pond mistakes the pond for a stone platform when walking on the road at night. When dawn breaks, he knows it is a pond, but the stone platform is not eliminated, and the pond is not established. This can be related to the appearance of a conch shell as yellow, etc. In this case, if the meditative experience is applied to a moment, an experience of emptiness-form and bliss-clarity will arise. That is the nirvana of self-nature. It is not newly established, but is the original state. Although it has always been present in oneself, one has not experienced it, has not realized it, and has not manifested it until one has met the valid instructions. Now, through special methods such as doing and binding, one sees it a little. At the very moment when the experience of clarity-emptiness-bliss arises, a conceptual thought such as good or bad, pleasant or unpleasant suddenly arises. It stays for a moment, then disappears, and then other thoughts appear to arise, and so on. In this way, the appearance of thoughts as arising, abiding, and ceasing is delusion. If one looks at its own face, from where does it arise? Where does it abide? How does it cease? By applying such indications, it is not in any place, it does not abide in any state, it cannot be determined at any time, it does not appear in any form, and it is not established in any essence. Therefore, conceptual thought has never existed from the beginning. Therefore, the appearance of existence is only an illusion. Since it has never existed, who will arise? Who will abide? Who will cease? This conceptual thought is samsara, it is sudden, it appears even though it does not exist. Therefore, conceptual thought cannot be eliminated, and clarity-emptiness-bliss cannot be established, so there is no thought or establishment for the nature of reality.