Tibetan
གཉིས། །རྐན་གྱི་དཀྱིལ་ན་འདོམ་རྩ་སུམ་མདོ་རིས། །ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཆུ་རྩའི་ གནད་དུ་བསྟན། །རུས་རྩ་མདུང་ཚུགས་འཕྲེད་ཉལ་འཁྱམ་པོ་གསུམ། །མདུང་ཚུགས་གཟེར་ 25-387 རྩ་གཙུག་དང་འཚོགས་མའི་སྒོ། །ལྟག་པའི་སྡུད་སྒོ་གཡས་གཡོན་གཉིས་ཏེ་གསུམ། །སྨིན་ དཀྱིལ་གཉིས་དང་མཁུར་ཚོས་སྒོ་ལྔར་འབྱུང་། །དེ་ལས་གཞན་པ་མ་ངེས་གར་ཡང་སྲིད། ། རུས་པ་ངན་ཞིང་གླིང་དང་རྩ་ཕུར་མང་། །འཕྲེད་ཉལ་རྣ་ལྟག་སྟེང་ནས་སོར་བཞི་ན། །བོན་ པོའི་ཐོད་ཅེས་བྱ་བའི་ལྷ་རྩ་ཡོད། །འཁྱམ་པོ་བཞའ་ཁུག་ཁྱི་ཉལ་བྱི་སྡེར་གསུམ། །འདིར་ གནས་ངེས་མེད་ལྷ་བའི་གསེབ་ན་གནས། །རུས་པ་བརྡར་ཚེ་བྱ་རས་སོད་པ་གཅེས། །ཤ་ཡི་ རྩ་ལ་ངེས་དང་མ་ངེས་གཉིས། །ངེས་པ་ལྟག་ཟུར་ལྟག་རྩ་ནག་པོ་གཉིས། །རྣ་བའི་ཕྱི་རྒྱབ་ ཚོན་གང་ཕྱི་ལྗོན་གཉིས། །རྣ་བའི་ནང་ངོས་ནང་ལྗོན་རྣམ་པ་གཉིས། །མུར་གོང་ཟུར་ན་ལྟག་ རལ་འཁྱུག་རྩ་གཉིས། །དཔྲལ་བའི་དཀྱིལ་ན་གསེར་མདུང་དངུལ་མདུང་གཉིས། །མཚུལ་ པའི་འགྲམ་ན་མཚུལ་རྩ་ནག་པོ་གཉིས། །མུར་གོང་ཤོང་ན་མཐོང་བྱེད་མིག་རྩ་གཉིས། །མུར་ འགྲམ་སྟེང་ན་སོ་རྩ་འཕར་བ་གཉིས། །གཙུག་གི་ཕྱོགས་བཞིར་རེ་(མཚོན་རེ་རེ་ན་)ཐག་རྣམ་པ་ བཞི། །དེ་ལྟར་ཉི་ཤུ་ངེས་པར་བཤད་པ་ཡིན། །དོན་ལྔ་སྣོད་དྲུག་དབང་པོ་སྒོ་བཞིའི་རྩ། ། གནས་ལ་ངེས་མེད་བརྟགས་ལ་ངོས་བཟུང་གཅེས། །གཉིས་པ་ཕོག་ས་བཟང་ངན་འབྲིང་པོ་ གསུམ། །ངན་པ་སྡུད་སྒོ་བཞིར་ཕོག་འཆི་བའི་གནས། །ཆག་ཚབས་ཆེ་རུང་ཆུང་རུང་ངན་པ་ ཡིན། །འཕྲེད་ཉལ་སྲུབས་སྟེང་མིག་ཕོག་མཁུར་ཚོས་དང་། །ཟ་འགྲམ་སྟེང་རྣམས་ཕོག་ས་ འབྲིང་དུ་བཤད། །ཤ་རྩའི་སྟེང་དུ་ཆག་ཚབས་ཆུང་ན་ངན། །ཤ་དང་རུས་པ་གླད་པ་རྩ་ཡི་ རིགས། །ཕྱི་བས་ནང་མ་ནང་མ་གཉན་པ་ཡིན། །ཕོག་ས་བཟང་བ་དཔྲལ་བ་རྭ་ལྡེབས་ གཉིས། །ཆག་ཚབས་ཆེ་ཆུང་མེད་པར་བཟང་བ་ཡིན། །འདིར་མ་སྨོས་རྣམས་ཕོག་ས་འབྲིང་ དུ་བཤད། །བརྟག་པའི་ཐབས་ལ་མཚོན་རྨ་ཕྱི་ཡུལ་གསུམ། །ཟུག་རྔུའི་མཚོན་ལ་མདའ་རྡོ་གྲི་ དང་གསུམ། །མདའ་ལ་ཝ་ལུང་བཤོལ་བརྐོས་གཏམ་ཟུག་གསུམ། །གྲི་ལ་བཞོགས་དང་ རྫོགས་དང་བཅད་པའོ། །རྡོ་ལ་གས་པ་ཆག་པ་འཐམས་པ་གསུམ། །གས་ལ་སྦོམ་ཕྲ་རིང་ 25-388 ཐུང་རྣམ་པ་བཞི། །ཆག་པ་སྟེང་ཆག་འོག་ཆག་བཅས་ནས་ཆག །བཅས་པར་ཆག་ལ་ཞོམ་ གྲུམ་རྡིབ་རྡོལ་བཞི། །འཐེམས་ལ་ཆེན་པོ་ཆུང་ངུ་འབྲིང་པོ་གསུམ། །དེ་དག་ལ་ཡང་རྣོ་ཕོག་ རྟུལ་ཕོག་དང་། །ཉེ་ཕོག་རིང་ཕོག་ཤུགས་ཅན་ཤུགས་མེད་དང་། །ཕ
Chinese
二， 腭中间有三岔路口的脉络， 显示二十二处是水脉的关键。骨脉有枪立、横卧、游走三种。枪立是钉脉顶和集合之门，后脑勺的收拢之门左右两个共三个，眉心两个和面颊是五个门。除此之外，不确定，任何地方都可能存在。骨头不好，有很多肿块和脉刺。横卧在耳后上方四指处，有叫做苯教颅骨的神脉。游走是水肿、狗卧、鼠爪三种，此处位置不固定，位于神灵之间。摩擦骨头时，要用鸟毛擦拭。肉的脉有确定和不确定两种。确定的是后脑勺角落的后脑脉，黑色两条，耳朵后方一寸是外侧树脉两条，耳朵内侧是内侧树脉两种，嘴角上方有后脑勺卷曲脉两条，额头中间有金矛银矛两条，脸颊旁边有脸颊脉黑色两条，嘴角上方有可见的眼脉两条，嘴角旁边上方有跳动的牙脉两条，头顶四个方向各有一条（每个方向一条）绳索四种。这样确定地说了二十条。五根、六脏、感官四门的脉，位置不固定，要仔细检查才能确定。第二，击打位置有好的、坏的、中等的。坏的是击中四个收拢之门是死亡的位置，无论伤势大小都是坏的。横卧的缝隙上方，击中眼睛、面颊和嘴角上方都是中等的位置。肉脉上方，伤势小也是坏的。肉、骨头、脑髓是脉的种类，外比内重要，内比内重要。好的击打位置是额头和太阳穴两侧，无论伤势大小都是好的。这里没说到的都是中等的击打位置。检查的方法有器物伤、外伤、异物三种。刺痛的器物有箭、石头、刀三种。箭有柳木箭、脱箭、雕刻箭、毒箭三种。刀有削、砍、切三种。石头有裂开、断裂、嵌入三种。裂开有粗细长短四种。断裂有上部断裂、下部断裂和连着断裂。连着断裂有压碎、粉碎、倒塌、穿透四种。嵌入有大的、小的、中等的。这些又有锋利击打、迟钝击打和近距离击打、远距离击打、强力击打、无力击打和
English
Two. In the middle of the palate, there are three-way intersections of veins, indicating that twenty-two locations are crucial points for water veins. Bone veins are of three types: spear-standing, horizontal-lying, and wandering. Spear-standing refers to the nail vein's crown and the gate of assembly. The gathering gates of the back of the head are two on the left and right, totaling three. The center of the eyebrows has two, and the cheeks have five gates. Other than these, it is uncertain and can exist anywhere. The bone is bad, with many lumps and vein thorns. Horizontal-lying is four finger-widths above the back of the ear, where there is a divine vein called the "Bonpo Skull." Wandering includes edema, dog-lying, and mouse-claw, three types. Their location is not fixed, residing among the deities. When rubbing the bone, it is important to use bird feathers to wipe it. Flesh veins are of two types: definite and indefinite. Definite ones are the black veins at the corner of the back of the head, two in number; one inch behind the ear is the outer tree vein, two in number; the inner side of the ear is the inner tree vein, two types; above the corner of the mouth are the back-of-the-head curling veins, two in number; in the middle of the forehead are the golden spear and silver spear, two in number; beside the cheeks are the black cheek veins, two in number; above the corner of the mouth are the visible eye veins, two in number; above the side of the mouth are the throbbing tooth veins, two in number; at the four directions of the crown of the head, there is one (one in each direction) rope, four types. Thus, twenty are definitely described. The veins of the five roots, six organs, and four sense gates have unfixed locations and should be carefully examined to determine them. Second, striking locations are of three types: good, bad, and medium. Bad is striking the four gathering gates, which is the location of death; regardless of the size of the injury, it is bad. Above the horizontal-lying seam, striking the eyes, cheeks, and above the corners of the mouth are all considered medium locations. Above the flesh veins, even a small injury is bad. Flesh, bone, and marrow are types of veins; the outer is more important than the inner, and the inner is more important than the inner. Good striking locations are the forehead and both sides of the temples; regardless of the size of the injury, they are good. Those not mentioned here are all considered medium striking locations. Methods of examination include instrument wounds, external wounds, and foreign objects, three types. Instruments of piercing include arrows, stones, and knives, three types. Arrows include willow arrows, detached arrows, carved arrows, and poisoned arrows, three types. Knives include shaving, chopping, and cutting, three types. Stones include cracking, breaking, and embedding, three types. Cracking includes thick, thin, long, and short, four types. Breaking includes upper breaking, lower breaking, and connected breaking. Connected breaking includes crushing, pulverizing, collapsing, and penetrating, four types. Embedding includes large, small, and medium. These also include sharp strikes, blunt strikes, and close-range strikes, long-range strikes, strong strikes, and weak strikes, and
Tibetan
ར་ཕོག་ཚུར་ཕོག་ལྗིད་ ཅན་ལྗིད་མེད་བརྟག །ཚུར་ཕོག་ཉེ་དང་ཤུགས་ཆེ་ལྗིད་ཅན་དང་། །རྟུལ་ཕོག་རུས་དང་ཕྲད་ པར་མ་གྱུར་ཀྱང་། །དེ་ལ་ཕལ་ཆེར་ཉེས་སྐྱོན་འབྱུང་བ་མང་། །རེག་མྱང་རྨ་ལ་བརྟག་པ་ཡོད་ མེད་གཉིས། །རྨ་མེད་པ་ལ་འགྲམས་དང་ཆག་པ་གཉིས། །འགྲམས་ལ་སྟེང་སྲུབས་ཞིག་ན་ གོམ་པ་འཁྱོལ། །མིག་འཛུམ་མི་ཤེས་སྐྱུག་ཅིང་མགོ་འཁོར་ཟི། །བར་གྱི་རྒྱ་བེར་དེ་སྟེང་རྩ་ཆུ་ ཚ། །མིག་དམར་སྣ་ཁྲག་འཛག་ཅིང་དང་ག་འགག །འོག་གི་མཚོ་འཁྱོམས་དྲན་མེད་ལྐུགས་ སམ་འཆལ། །རྨ་མེད་རུས་པ་ཆག་ན་རེག་པས་མྱང་། །སྒང་ཤོང་མི་སྙོམས་མནན་ན་བཟོད་ པ་ཆུང་། །གསུམ་བཞི་འདས་ནས་ཤ་རུས་བྱེ་ཞིང་མེར། །རྨ་ཅན་བརྟག་པ་ཤ་གདན་ཆོད་མ་ ཆོད། །ཤ་གདན་མ་ཆོད་རས་ཚངས་བཅུག་ལ་བརྟག །གསུམ་དང་ལྔ་ཡི་བར་དུ་མདོག་མི་ འགྱུར། །དམར་མཁྲང་རེག་ན་བརྩེ་བ་སྐྱོན་མེད་དེ། །སྐྱ་སྨུག་སྔོ་ནག་རུལ་ན་ཆག་རྟགས་ ཡིན། །ཤ་གདན་ཆོད་ནས་མིག་ལམ་མ་ཐོགས་ན། །ཁབ་མགོ་བཏང་བས་གས་དྲུགས་འཐེན་ དུ་འོང་། །རུས་པ་རྩི་དང་བྲལ་ནས་རྩུབ་ན་སྐྱོན། །སྲུབས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཁྲེད་ཁྲེད་ཁྲལ་ཁྲལ་འོང་། ། ལྷ་བ་འཐེམས་སམ་མགོ་ཆག་ཚབས་ཆེ་ན། །ཐུག་ཐུག་བྱས་པས་གོག་སྐད་འོང་བ་ཡིན། ། མིག་ལམ་ཐོགས་ན་གས་ཆག་དངོས་སུ་གསལ། །ལྷ་བ་འཐེམས་ན་ལྷ་ཁྲག་ཙིམ་ཙིམ་འབྱུང་། ། གསུམ་དང་ལྔ་ནས་ཐིག་ལེ་ཁྱེ་མ་ཅན། །དམར་སྔོ་ནག་གྲོ་སེར་སྐྱ་སྨུག་པོ་དང་། །སྔོ་ནག་ སྐམས་ན་ལྷ་བ་འཐེམས་པ་ཡིན། །འོག་ཆག་སོ་ཞོའམ་བེ་སྣབས་ལྟ་བུར་དཀར། །ཐ་མ་དུང་ གི་མདོག་ཏུ་འགྱུར་བར་བཤད། །སེན་མོའི་མདོག་ལྟར་སྨུག་དང་རུས་སྐྱོན་མེད། །གལ་ཏེ་ཐེ་ ཚོམ་ཟ་ན་སྨན་གྱིས་བརྟག(ཁབ་ལེན་བུལ་ཏོག་ར་ཐུག་ཆུ་ཁྱེ་འཐུང་ནུ་ཞོ་བྱུགས་པས་སྐྱོན་ཡོད་ན་ནག་པོར་འགྲོ་སྐྱོན་ 25-389 མེད་ན་མདོག་མི་འགྱུར་བའོ)། །ཁ་ཤ་བཞའ་དང་སྦོས་དང་ཉྭ་སྒང་དང་། །ཕྱིར་ལྷོགས་གསོབ་དང་ སྐམ་རུལ་ཆག་པའི་རྟགས། །ནང་རེ་བཞིན་དུ་རྨ་ཁ་མཐེབ་ཀོར་བྱ། །ཤ་རུས་བྱེ་ཞིང་མནན་ ཤུལ་འོང་བ་དང་། །གས་སྣ་ཆག་སྣ་བཟོད་པ་ཆུང་བ་ཡིན། །ཤ་རྩ་མ་ཐུལ་བ་ལ་ངེས་མེད་ པས། །ཨ་ས་ལྷིང་ནན་སྤོད་ལུམས་གླད་ཞུན་བྱ། །བྱེ་སྦོས་ན་ཟུག་བྲི་ན་སྐྱོན་མི་འབྱུང་། །རྩ་ཆུ་ ཕྱི་ཡུལ་སྒོ་ནས་བརྟག་པ་ནི། །རྩ་རྒྱུད་གྲིམས་མགྱོགས་དྲག་དང་ཡང་ན་བཞའ། །ཆུ་དམར་ ཀུ་ཡ་རླངས་ཆེ་སྙི་འམ་སྡོམ། །སྐྲ་ནི་འགྲེང་དང་མཚམས་བྱེ་ཉལ་བ་དང་། །ཀོ་ལེར་ཚོར་མེད་ སྨིན་མ་འཛིངས་པ་དང་། །མིག་མི
Chinese
推拉重物，检查有无重量。推拉时，靠近且力大则重，即使钝器撞击未伤及骨头，也大多会发生不良损伤。触摸检查伤口，分为有无两种情况。无伤口时，分为瘀伤和骨折两种。瘀伤时，若上部裂开，则行走困难。眼睛无法睁开，呕吐且头晕。中间的宽阔部位上方有脉搏。眼睛发红，鼻血流出，食欲不振。下部肿胀，失去知觉，变哑或胡言乱语。无伤口但骨折时，用手触摸。高低不平，按压时难以忍受。三四天后，肌肉和骨头分离并疼痛。检查有伤口时，看肌肉是否断裂。肌肉未断裂时，检查是否能插入纱布。三到五天内颜色不会改变。红色坚硬触摸时，表示没有损伤。发灰紫色、青黑色腐烂时，是骨折的迹象。肌肉断裂且肉眼可见时，用针头探查，会有裂缝或断裂。骨头与骨髓分离且粗糙时，表示有损伤。裂缝上方会发出咔哒咔哒的声音。 若颅骨凹陷或头部骨折严重，敲击时会发出咕咕的声音。 肉眼可见时，裂缝或骨折清晰可见。若颅骨凹陷，会有少量血液渗出。 三到五天后，会出现斑点。红色、蓝色、黑色、棕黄色、灰紫色等颜色，青黑色干燥时，表示颅骨凹陷。下部骨折呈乳白色，如石灰或鼻涕。据说最终会变成海螺的颜色。如指甲颜色般呈紫色，则没有骨骼损伤。如果仍然怀疑，可以用药物检查（用磁铁、硼砂、酒糟水、尿液、母乳、酸奶涂抹，若有损伤则会变黑，无损伤则颜色不变）。口肉肿胀、肿胀、小腿隆起，向外突出、空虚、干燥腐烂都是骨折的迹象。像平时一样，用拇指按压伤口。肌肉和骨头分离，出现按压痕迹，有裂缝或骨折，难以忍受。若肌肉和血管未消肿，则无定论。可用阿萨、宁南、香料、热敷、骨髓油治疗。若分离肿胀，疼痛减轻，则不会出现损伤。从外部检查脉搏和尿液：脉搏紧绷、快速、强烈或潮湿。尿液呈红色、浑浊、蒸汽大、稀薄或凝结。头发竖立、分叉、倒伏，皮肤麻木，眉毛纠结，眼睛
English
Examine the weight by pushing and pulling heavy objects to determine if there is weight or not. When pushing and pulling, being close and exerting great force indicates weight. Even if a blunt object strikes without injuring the bone, there is still a high likelihood of adverse damage. Examine the wound by touching and feeling, distinguishing between presence and absence. In the absence of a wound, differentiate between contusion and fracture. In the case of contusion, if the upper part is cracked, walking becomes difficult. The eyes cannot open, vomiting occurs, and there is dizziness. Above the wide middle area, there is a pulse. The eyes are red, nosebleeds occur, and appetite is lost. The lower part swells, resulting in unconsciousness, muteness, or incoherent speech. In the absence of a wound but with a bone fracture, palpate with the hands. Unevenness is felt, and pressing causes little tolerance. After three or four days, the muscles and bones separate and become painful. When examining a wound, check if the muscle layer is severed or not. If the muscle layer is not severed, check if gauze can be inserted. The color will not change between three and five days. If it is red and hard to the touch, it indicates no damage. If it is grayish-purple, bluish-black, or decaying, it is a sign of fracture. If the muscle layer is severed and visible to the naked eye, probe with a needle, and cracks or fractures will appear. If the bone separates from the marrow and becomes rough, it indicates damage. A clicking sound will be heard above the crack. If the skull is depressed or the head fracture is severe, a gurgling sound will be heard upon tapping. If visible to the naked eye, the crack or fracture is clearly visible. If the skull is depressed, a small amount of blood will seep out. After three to five days, spots will appear. Colors such as red, blue, black, brownish-yellow, grayish-purple, and when bluish-black is dry, it indicates a depressed skull. A fracture in the lower part appears milky white, like lime or nasal mucus. It is said that it will eventually turn the color of a conch shell. If it is purplish like the color of a fingernail, there is no bone damage. If there is still doubt, examine with medicine (apply magnet, borax, rice wine water, urine, breast milk, yogurt; if there is damage, it will turn black; if there is no damage, the color will not change). Mouth flesh swelling, swelling, calf bulging, protruding outward, emptiness, dry rot are all signs of fracture. As usual, press the wound with your thumb. Muscles and bones separate, pressure marks appear, there are cracks or fractures, and it is difficult to endure. If the muscles and blood vessels have not subsided, there is no conclusion. Asa, Ningnan, spices, hot compresses, and bone marrow oil can be used for treatment. If separation and swelling occur, and the pain is reduced, no damage will occur. Examining the pulse and urine from outside: the pulse is tight, fast, strong, or moist. The urine is red, cloudy, with much steam, thin or clotted. The hair stands up, splits, falls down, the skin is numb, the eyebrows are tangled, the eyes