Tibetan
ཚོལ་མཁན་གྱི་ཤེས་པ་ལ་ཚུར་བརྟགས། བཙལ་པའི་རྗེས་ཀྱི་སེམས་སམ་ཤེས་པ་དེ་ཅི་འདྲ་འདུག །དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་གི་ཡུལ། མིག་གི་ཡུལ་དུ་གཟུགས་མཛེས་མི་མཛེས། རྣ་བའི་སྒྲ། སྣའི་དྲི། ལྕེའི་རོ། ལུས་ཀྱི་རེག་བྱ། ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་འགྱུ་དྲན་བྱེད་མཁན་སོགས་གང་འདྲ་འདུག་ལེགས་པར་མཐར་མ་ཕྱིན་གྱི་བར་དུ་འཚོལ། དེ་ལྟར་བཙལ་པས། སེམས་ལ་དང་པོ་བྱུང་ས་མེད་པས་ངོ་བོ་སྟོང་པ། བར་དུ་གནས་ས་མེད་པས་གཞི་ཅིའི་ངོ་བོར་ཡང་མ་གྲུབ་པ། ཐ་མ་འགྲོ་ས་མེད་པས་འདིའོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ཤིང་བྱུང་གནས་འགྲོ་གསུམ་མམ། སྐྱེ་འགག་གནས་གསུམ་དང་བྲལ་པ་སྟེ། མདོར་ན་སེམས་ཁོ་རང་བཙལ་བས་མི་རྙེད་པས་སྟོང་པ། སྟོང་ངོ་སྙམ་ཙ་ན། རིག་རིག་ཁྱུག་ཁྱུག །ཝལ་ཝལ་ཙམ་ལས། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་སོགས་ཁ་ནས་བརྗོད་མི་བཏུབ་པ། སླར་ཡང་བཙལ་བས་འཚོལ་རྒྱུའི་སེམས་དང་འཚོལ་མཁན་གྱི་སེམས་སོགས་གང་ཡང་མེད་པར་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཆམ་མེ་བ། སྟོང་བསམ་ཙ་ན་ཧྲིག་གེ་འགྱུ་བ་ཞིག་བྱུང་ཚེ་སེམས་ཀྱི་གནད་གསང་རིག་པ་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་མཐར་མ་ཕྱིན་གྱི་བར་དུ་རྩད་གཅད། དེ་ལྟར་ན་བདག་གམ་ སེམས་ལ་ངོས་གཟུང་རྡུལ་ཙམ་མེད་ཅིང་གཞི་མེད་རྩ་བ་དང་བྲལ་བས་ཡེ་གདོད་མ་འཁྲུལ་རྒྱུ་མེད་པས་འཁྲུལ་མ་མྱོང་བའི་ཤེས་པ་རང་བྱུང་དེ་ཉིད་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཅིག་ཤེས་པས་འཁོར་འདས་ལམ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནད་མཚངས་ཤེས་ཏེ་རྒྱ་མཚོ་ལ་དར་ཞིག་པ་བཞིན་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྲོལ་བས་གཅིག་ཤེས་ཀུན་གྲོལ་ཞེས་བྱ། རྟག་ཆད་འགྲོ་འོང་སྐྱེ་འགག་ཡོད་མེད་ཡིན་མིན་ལ་སོགས་པ་གང་གི་ངོ་བོར་ཡང་མ་གྲུབ་པས་མཐའ་ཐམས་ཅད་ལས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་མཐའ་བྲལ་ཀློང་ཡངས་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ། ཉི་མའི་སྙིང་པོ་བསྐལ་པར་མུན་གླིང་དུ་བཅུག་པ་དང་གཟའ་སྐར་བྱེ་བས་བསྐོར་བ་ལ་འོད་ཟེར་འཕེལ་འགྲིབ་མེད་པ་ལྟར། རང་རིག་གཞི་མེད་རྩ་བྲལ་དུ་རྟོགས་པ་ལ་བསྐལ་པར་མི་དགེ་བ་སྤྱད་པ་དང་ཐོས་སྒོམ་ལ་འབད་པ་གཉིས་ཕན་གནོད་འཆིང་གྲོལ་མེད་པར་མཚུངས་པས་གཞི་མེད་ཡོངས་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་དཔེ་རྟགས་དོན་གྱི་ངོ་སྤྲད་པ་ནི། དེ་ལྟར་བདག་བརྟགས་རྩད་ཆོད་པ་དང་དཔེ་དང་རྟགས་ཀྱིས་མཚོན་ནས་དོན་ངོ་སྤྲད་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་མེ་ལོང་ནམ་མཁའ་དྭངས་པའི་ཉི་ཟེར་ལ་ཕྱར་བ་ནི་དཔེ༵། ལུས་གནད་བཅས་ཏེ་མིག་ནམ་མཁའ་དྭངས་པ་ལ་གཏད་པས་ ཀ་དག་དང་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་སྣང་བ་འཆར་བ་ནི་རྟགས༵། སྟོང་གསལ་ངང་དྭངས་མ་འདྲེས་ཡོངས་རྫོགས་ཟང་ཐལ་འགྱུ་བ་འཛིན་མེད་བརྗོད་མེད་རང་གྲོལ་ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་མཚོན་པ་ནི་དོ༵ན་ངོ་སྤྲོད་པའོ། །དེའང་དཔེ་མན་ཤེལ་གྱི་ངོ་བོ་བརྟགས་ན་གང་དུའང་མ་གྲུབ་པར་སྟོང་པ་བཞིན་དུ་དོན་རང་སེམས་གཞི་མེད་རྩ་བྲལ་གདོད་ནས་ངོ་བོ་སྟོང་པ་དང་གཅིག །མན་ཤེལ་ཉིད་མ་བྱས་པར་རང་བྱུང་ལ་རང་འོད་གཏིང་ན་གསལ་བ་བཞིན་དུ། རིག་པ་མ་བྱས་པར་རང་བྱུང་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཅན་དུ་གསལ་བ་དང་གཉིས། ཤེལ་ལ་དབྱིབས་ཁ་དོག་གི་རྣམ་པ་ཀུན་དང་ལྡན་ཀྱང་གཞན་ཆོས་ཀྱིས་མ་གོས་པར་ངང་དྭངས་པ་བཞིན་དུ། རང་རིག་ལ་འཁོར་འདས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཀུན་དང་ལྡན་ཀྱང་སྐྱོན་ཡོན་གྱིས་མ་གོས་ལ་ངང་དྭངས་པ་དང་གསུམ། ཤེལ་འོད་ནང་གསལ་རྐྱེན་དང་འཕྲད་པས་འཇའ་ཟེར་ཕྱིར་གསལ་དུ་ཤར་བའི་ཚེ་སྔ་ཕྱིར་མ་འདྲེས་པ་ལྟར། ཆོས་སྐུའི་རང་རྩལ་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་མ་འདྲེས་པར་ཤར་བའམ། དངོས་སྣང་གདོས་བཅས་འཁོར་བའི་ཆོས་ལས་སྣང་མེད་མྱང་འདས་ཀྱི་ཆོས་རང་རིག་གཅིག་གི་ཀློང་དུ་སྔ་ཕྱིར་མ་འདྲེས་པར་གསལ་བ་དང་བཞི། འོད་ནང་གསལ་ཕྱིར་གསལ་ཐམས་ཅད་མེ་ལོང་གཅིག་གི་ངང་དུ་རྫོགས་པ་ལྟར་སྣང་རིག་སྟོང་གསུམ་པོའང་རང་རིག་གཅིག་པུའི་ ཀློང་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ལྔ། ཤེལ་འོད་ཕྱི་ནང་སྒྲིབ་མེད་ཟང་ཐལ་དུ་གསལ་བ་ལྟར་ཆོས་ཉིད་ངང་དྭངས་ཀྱི་རྩལ་འགྱུ་བ་རྗེས་མེད་ཕྱི་ནང་ངོས་གཟུང་མེད་པར་ཟང་ཐལ་བ་དང་དྲུག །ཤེལ་འོད་ཕྲམ་ཕྲམ་འཕྲོ་ཡང་རང་ཡལ་བ་ལྟར་འགྱུ་བ་མ་འགགས་པར་འཆར་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་དང་བདུན། ཤེལ་ལ་ཡུལ་འཛིན་མེད་པས་ཡུལ་སྣང་དགག་བྱར་མེད་པ་བཞིན་རྟོག་བྲལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིག་པ་རྗེན་པ་ལ་གང་སྣང་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཡིན་པས་སྣང་ལ་དེར་འཛིན་མེད་པ་དང་བརྒྱད། མེ་ལོང་ཉིད་དྲན་བསམ་སྨྲ་བརྗོད་དང་བྲལ་ཡང་སྣང་བ་མ་འགགས་པ་ལྟར་ཆོས་ཉིད་རང་དྭངས་ཀྱི་ངོ་བོ་འདི་ཞེས་སྨྲ་བསམ་བརྗོད་དུ་མེད་ཀྱང་གཞི་མ་འགགས་པ་དང་དགུ། ཤེལ་གྱི་ངོ་བོ་ལ་སྣང་མི་སྣང་གི་ཁྱད་པར་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་དུ་རིག་བྱ་རིག་བྱེད་མེད་ཅིང་ཡེ་ཤེས་ཉིད་ཀྱང་རང་སར་གྲོལ་བས་མཉམ་ཉིད་དུ་རང་རིག་ཅིང་བཅིངས་གྲོལ་ལས་འདས་པ་དང་བཅུ་ཡིས་བརྡ་དོན་མཚོན་པར་སྤྲད་པའོ། །གཉིས་པ་དེ་ཉིད་རྒྱུད་ལ་སྦྱོར་བའི་ཐབས་ལ་བཞི། དང་པོ་གོམས་འདྲིས་ཇི་ལྟར་བྱ་བ་ནི། དེ་ལྟར་བརྟགས་ནས་ངོ་སྤྲད་པའི་དོན་རང་བྱུང་གཞི་མེད་རྩ་བྲལ་རང་དྭངས་བརྗོད་མེད་ས་ལེ་བའི་ངང་ལ་ཡེངས་མེ
Chinese
反过来考察寻找者的觉知。寻找之后的心或觉知是什么样的？同样地，六识的对境，眼睛的对境是美还是不美，耳朵的声音，鼻子的气味，舌头的味道，身体的触觉，以及在意的对境中产生念头的人等等，都是什么样的，好好地寻找直到穷尽。这样寻找后，心最初没有产生的地方，所以本体是空性；中间没有停留的地方，所以什么的基础的本体也没有成立；最后没有去的地方，所以不能说“这是什么”，远离了生住灭三者，或者说生灭住三者。总之，寻找心本身也找不到，所以是空性。刚一觉得是空性，就觉知觉知，闪烁闪烁，模糊模糊的，颜色和形状等都无法用语言表达。再次寻找时，无论是寻找的心还是寻找者的心等等，什么都没有，一切都空荡荡的。刚一觉得是空性，如果出现一个清晰的念头，那就是心的要诀觉知，所以要穷尽地追查它。这样一来，我和 心没有丝毫可以认定的东西，没有基础，没有根，所以本来就没有错乱的可能，没有错乱过的觉知自生，那本身就叫做自生智慧。了解心的本体，就了解了包含轮涅道三者的一切法的要点相同，就像把一滴水滴入大海，在平等性中解脱，所以叫做一解脱一切解脱。恒常、断灭、来、去、生、灭、有、无、是、非等等，什么的本体也没有成立，所以为了从一切边解脱，叫做离边广大虚空。就像太阳的精华被投入黑暗世界，被无数星辰包围，光明也没有增减一样。证悟自明无基无根，无论多少劫行不善，或者努力闻思修，两者在利益损害束缚解脱上都是一样的，所以叫做无基彻底解脱。 第二，用比喻和象征来介绍意义。像这样考察清楚了我，用比喻和象征来指示意义，也就是，金刚萨埵的镜子，在晴朗的天空中举起阳光，是为比喻。身体保持姿势，眼睛注视晴朗的天空， 生起原始清净和任运自成的显现，是为象征。
English
Turn back and examine the knowledge of the seeker. What is the mind or knowledge like after searching? Similarly, the objects of the six consciousnesses, whether the form is beautiful or not in the object of the eye, the sound of the ear, the smell of the nose, the taste of the tongue, the touch of the body, and those who generate thoughts in the object of the mind, etc., what are they like? Search well until the end. Having searched in this way, the mind has no place of origin, so its essence is emptiness; there is no place to stay in the middle, so it is not established as the essence of any basis; there is no place to go in the end, so it cannot be said "what is this", and it is separated from the three of arising, abiding, and ceasing, or the three of birth, cessation, and abiding. In short, searching for the mind itself cannot be found, so it is emptiness. Just as one thinks it is emptiness, awareness, awareness, flickering, flickering, vaguely, vaguely, colors and shapes cannot be expressed in words. Searching again, there is nothing, whether it is the mind to be searched or the mind of the searcher, etc., everything is empty. Just as one thinks it is emptiness, if a clear thought arises, that is the key secret awareness of the mind, so investigate it thoroughly until the end. In this way, I or the mind has not even a particle to be identified, and since it is without basis and without root, there is no possibility of being deluded from the very beginning, and the self-arisen awareness that has never been deluded is called self-arisen wisdom. Knowing one essence of the mind, one knows that the essence of all phenomena included in the three paths of samsara and nirvana is the same, and like a drop of water dissolving into the ocean, one is liberated in equality, so it is called one liberation, all liberation. Permanence, annihilation, coming, going, birth, cessation, existence, non-existence, is, is not, etc., the essence of anything is not established, so in order to be liberated from all extremes, it is called the great expanse beyond extremes. Just as the essence of the sun is put into a dark world and surrounded by billions of stars, there is no increase or decrease in light. Realizing self-awareness as baseless and rootless, whether one practices non-virtue for eons or strives in hearing, thinking, and meditating, the two are the same in terms of benefit, harm, bondage, and liberation, so it is called baseless complete liberation. Second, the introduction of meaning through examples and symbols. Like this, having investigated and clarified the self, the meaning is indicated by examples and symbols, that is, the mirror of Vajrasattva, holding up the sunlight in the clear sky, is an example. Keeping the body in posture, gazing at the clear sky with the eyes, the appearance of primordial purity and spontaneous accomplishment arises, is a symbol.
Chinese
以“空明澄澈无杂染，圆满通透，流转无执，不可言说，自然解脱”之词所象征的，是意义的开示。其中，譬如观察曼殊石的体性，如同在任何处也无成，是空性一般，意义即是自心，无基无根，本来体性是空性，此为一。如同曼殊石未经造作，自然生起，自光于深处明亮一般，觉性未经造作，自然生起，具有智慧的精华而明亮，此为二。如同水晶具备形状、颜色的各种显现，却不被其他法所染污而澄澈一般，自明觉具备轮回涅槃诸法的各种显现，却不被过患功德所染污而澄澈，此为三。如同水晶光芒内明，与缘相遇而彩虹光芒向外明显生起之时，前后不混杂一般，法身自力，身与智慧的显现不混杂而生起，或者，有实有相的轮回之法，与无相寂灭的涅槃之法，在自明觉唯一的虚空中前后不混杂而显现，此为四。如同光明内明外明一切都在一个镜子的状态中圆满一般，显现、明、空三者也在自明觉唯一的 虚空中完全圆满，此为五。如同水晶光芒内外无碍通透明显一般，法性澄澈的自力流转无迹，内外无有执取而通透，此为六。如同水晶光芒闪闪发光却自然消逝一般，流转不间断地显现，却自性空性，此为七。如同水晶没有所缘执着，因此对境显现没有需要遮破的一般，离分别法性的赤裸觉性，任何显现都是自然生起的智慧，因此显现上没有执着，此为八。如同镜子远离忆念思虑言说，却显现不间断一般，法性自澄的体性，不可说此为何，不可思，不可说，却基础不间断，此为九。如同水晶的体性没有显现不显现的差别一般，在境与有境上，没有所知能知，并且智慧本身也在自处解脱，因此在平等性中自明自知，超越束缚解脱，此为十，以此来传达表诠意义。第二，将此融入自续的方法有四。第一，如何串习熟悉呢？如此观察之后，开示的意义，自然生起，无基无根，自澄，不可言说，坦然的状态中，不散乱
English
The words "empty and clear, unmixed and completely transparent, flowing without clinging, inexpressible, and self-liberated" symbolize the introduction to the meaning. That is, just as when examining the nature of a crystal, it is not established anywhere and is empty, so the meaning is one's own mind, without foundation or root, and its essence is empty from the beginning. Secondly, just as a crystal is unmade, arises naturally, and its own light is clear in its depths, so awareness is unmade, arises naturally, and is clear with the essence of wisdom. Thirdly, just as a crystal possesses all kinds of appearances of shapes and colors, but is not stained by other phenomena and is clear, so self-awareness possesses all kinds of appearances of samsara and nirvana, but is not stained by faults and qualities and is clear. Fourthly, just as when the inner light of a crystal encounters conditions and rainbow rays clearly arise outwards, they are not mixed up before and after, or the self-power of the Dharmakaya, the appearances of body and wisdom, arise without being mixed up, or the phenomena of samsara, which are substantial and tangible, and the phenomena of nirvana, which are invisible and peaceful, are clear without being mixed up before and after in the space of one's own self-awareness. Fifthly, just as all the inner and outer light of a crystal is complete in the state of a single mirror, so the three aspects of appearance, awareness, and emptiness are also completely complete in the space of one's own self-awareness. Sixthly, just as the light of a crystal is clear and transparent without obstruction inside and out, so the power of the clear nature of reality flows without trace, and is transparent without grasping inside and out. Seventhly, just as the light of a crystal flickers but disappears naturally, so it appears continuously flowing, but is empty in its own nature. Eighthly, just as a crystal has no object of grasping, so there is nothing to be refuted in the appearance of objects, and whatever appears in the naked awareness of the non-conceptual nature of reality is naturally arising wisdom, so there is no clinging to appearances. Ninthly, just as a mirror is free from memory, thought, speech, and expression, but appearances are uninterrupted, so the essence of the self-clear nature of reality cannot be said to be this, cannot be thought, cannot be expressed, but the basis is uninterrupted. Tenthly, just as there is no difference between appearing and not appearing in the nature of a crystal, so there is no object of knowledge or subject of knowledge in objects and subjects, and wisdom itself is liberated in its own place, so it is self-aware and self-knowing in equality, and transcends bondage and liberation. This is how the meaning is conveyed. Secondly, there are four methods for integrating this into one's own being. First, how to familiarize oneself with it? After examining it in this way, the meaning of the introduction, naturally arising, without foundation or root, self-clear, inexpressible, in a relaxed state, without distraction.