Tibetan
སྟེ་མ་ལུས་པ་ཞ་བ་ན་ཤེས་རིག་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལྔ་ལ་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ཏེ་དེའི་ཚེ་ཤེས་རིག་རྟག་པར་གནས་པ་དེ་ཐར་པར་འདོད་དོ། །དེ་འགོག་པ་ནི་ སྲེད་པ་དང་བྲལ་བའི་བདག་དེ་ལ་ཐར་པ་ཐོབ་པའི་ཚེ་ཤེས་པ་ཡོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེའི་ཚེ་ཤེས་པ་དེ་མེད་པར་ཐལ་ཏེ་དེའི་ཡུལ་རྣམ་འགྱུར་ཐམས་ཅད་ལོག་ནས་མེད་ པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཐར་ཚེ་སྲེད་དང་བྲལ་བ་ལ་ཞེས་སྦྱར་ཏེ་དེ་ལ་ཤེས་པ་ཡོད་པར་མི་འཐད་དེ་དེའི་ཡུལ་ཡོན་ཏན་ལྔ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ་ལོག་ནས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ བློས་ཞེན་པའི་དོན་ལ་སྐྱེས་བུས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འདོད་ཅིང་རང་བཞིན་གྱིས་ནི་སྐྱེས་བུའི་འདོད་པ་རིག་ནས་དེ་ལོངས་སྤྱད་པའི་དོན་དུ་རྣམ་འགྱུར་རྣམས་སྤྲུལ་བར་བྱེད་དོ། །སྐྱེས་བུའི་ཉེ་ བར་སྤྱོད་པ་ནི། །སྒྲུབ་ཕྱིར་གཙོ་བོ་རབ་འཇུག་སྟེ། །ལྟད་མོ་བ་དག་གྲུབ་བྱའི་ཕྱིར། །གར་གྱི་ལྟད་མོ་བྱེད་པ་བཞིན། །བྱ་བ་དང་། ཇི་ལྟར་འོ་མ་སེམས་པ་མེད་ན་ཡང་། །བེའུ་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་པ་ལྟར། ། 1-406 དེ་བཞིན་གཙོ་བོ་སྐྱེས་བུ་རྣམས་འཕེལ་བའི། །རྒྱུ་མཚན་ཉིད་དུ་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། །ཞེས་འདོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་དེའི་ཚེ་སྐྱེས་བུའི་འདོད་པ་དང་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཐམས་ཅད་མེད་ པས་རྒྱུ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དེ་མི་འཐད་དོ། །འོ་ན་ནི་དེའི་ཚེ་ཤེས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཤེས་པ་མེད་ན་ཡང་ཡོད་པར་འདོད་ཀྱང་ཡོད་པ་མིན་པ་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་ པ་དང་འདྲ་སྟེ་དེ་བེམ་རིག་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་དེ་མེའི་ཚ་བ་ལྟར་རང་བཞིན་པར་འདོད་པའང་ཞིག་པ་ཡིན་ཏེ་བསྟོད་པ་ལས། ཤེས་པ་མེད་པར་ཡུལ་མེད་ཅིང་། ། ཡུལ་མེད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད། །དེ་ཕྱིར་ཤེས་དང་ཤེས་བྱ་དག །རང་བཞིན་མེད་པར་ཁྱོད་ཀྱིས་གསུངས། །ཞེས་བཤད་དོ། །དེའི་ཚེ་ཤེས་པ་དངོས་པོ་མེད་ཀྱང་དེ་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་དོ། །ཞེ་ ན། ཐར་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པའི་བདག་ཡོད་ན་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ས་བོན་ཡོད་པ་སྲིད་ན་རྟེན་མེད་པའི་ཕྱིར་བརྟེན་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་ཐར་པའི་བདག་མེད་ན་སྲིད་པ་ཡེ་མི་འཛད་ པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། བདག་དེ་མེད་པས་སྲིད་པ་མི་འཛད་པའི་བསམ་པ་དེ་མེད་དེ་ངེད་བདག་མེད་པའི་ལམ་བསྒོམས་པས་རྒྱུ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་འབྲས་བུ་ཕུང་པོ་ཟད་པས་ཕྱི་ནང་གི་བདག་ཏུ་བཏགས་པ་ཐམས་ཅད་རྒྱུན་ཆད་པ་ཐར་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 1-407 དེ་ལྟར་འདོད་པ་དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བའི་མི་སྟེ་གང་ཟག་རྣམས་ལ་གཞན་བདག་རྟག་པ་ལ་ཐར་པ་ཡོད་པར་མིན་པར་ངེས་ཏེ་བཅིངས་ཐར་གྱི་འགྱུར་བ་དེ་མི་རུང་ བ་དེ་ཕྱིར་ཐར་པའི་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་བདག་ཏུ་བཏགས་པའི་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ཟད་པ་དེ་ངེས་ལེགས
Chinese
逐渐消失，完全寂灭，不再贪恋色、声、香、味、触五种感官对象，那时，认为常住的意识就是解脱。为了破斥这种观点： 当一个没有贪欲的‘我’获得解脱时，拥有意识有什么用呢？那时，意识应该已经消失，因为它的所有对境和变化都已消失了。或者说，在解脱时，‘我’已经没有贪欲，所以不应该再有意识，因为它的五种感官对象已经消失了。这种观点认为，补特伽罗（个人）通过意识来认知事物，而自性则认知补特伽罗的欲望，并为了满足这些欲望而显现各种变化。补特伽罗的亲近行为是： ‘为了实现目的，主（自性）积极投入，就像为了观众而表演的舞蹈一样。’就像牛奶虽然没有意识，却是牛犊生长的原因一样，主（自性）也同样为了众生的繁衍而投入。因此，在这种情况下，由于补特伽罗的欲望和因果关系的主体都不存在，所以没有原因的意识是不合理的。那么，那时是否没有意识呢？即使认为那时有意识，但它并不存在，就像虚空一样，因为它既不是物质也不是意识。认为意识像火的热性一样是自性，这种观点也是错误的，因为在赞颂中说：‘没有意识就没有对境，没有对境就没有意识。因此，您说意识和对境都是空性的。’那时，即使意识不存在，也存在产生意识的能力吗？如果在解脱时存在具有意识的‘我’，那么可能存在依赖于它的种子，但由于没有所依赖的对象，所以依赖关系也不存在。如果解脱的‘我’不存在，那么轮回是否永远不会结束呢？ 由于‘我’不存在，所以认为轮回不会结束的想法是不存在的，因为我们通过修习无我之道，使业和烦恼的因以及蕴的果都灭尽，因此，内外所假立的‘我’的一切相续都断绝，这就是我们所认为的解脱。因此，那些从轮回痛苦中解脱出来的人们，可以肯定的是，外道所认为的常恒之‘我’是不存在的，因为束缚和解脱的变化是不可能的。因此，在解脱的状态中，完全灭尽作为‘我’的近取蕴是绝对正确的。
English
Gradually receding and completely ceasing, one becomes free from craving for the five sense objects of form, sound, smell, taste, and touch. At that time, one considers the permanently abiding consciousness to be liberation. To refute this view: When a 'self' without craving attains liberation, what is the use of having consciousness? At that time, consciousness should have disappeared because all its objects and changes have vanished. Alternatively, at the time of liberation, the 'self' is without craving, so it should not have consciousness because its five sense objects have disappeared. This view holds that the Purusha (individual) cognizes things through consciousness, while Prakriti (nature) cognizes the desires of the Purusha and manifests various changes to fulfill those desires. The Purusha's approach is: 'To achieve the purpose, the chief (Prakriti) actively engages, just like a dance performed for the audience.' Just as milk, though without consciousness, is the cause of the calf's growth, similarly, the chief (Prakriti) engages to cause the proliferation of beings. Therefore, in this case, since the desires of the Purusha and the subject of cause and effect do not exist, consciousness without a cause is unreasonable. Then, is there no consciousness at that time? Even if one thinks there is consciousness at that time, it does not exist, just like space, because it is neither matter nor consciousness. The view that consciousness is inherent like the heat of fire is also wrong, because it is said in the praise: 'Without consciousness, there is no object; without an object, there is no consciousness. Therefore, you said that consciousness and object are both empty.' At that time, even if consciousness does not exist, does the ability to generate consciousness exist? If there is a 'self' with consciousness in liberation, then there may be seeds dependent on it, but since there is no object to depend on, the dependence does not exist. If the liberated 'self' does not exist, will samsara never end? Since the 'self' does not exist, the idea that samsara will not end does not exist, because by practicing the path of non-self, we exhaust the cause of karma and afflictions, and the fruit of the aggregates. Therefore, all the continuities of the imputed 'self' inside and outside are cut off, which is what we consider to be liberation. Therefore, it is certain that for those who are liberated from the suffering of samsara, the eternal 'self' as conceived by outsiders does not exist, because the change of bondage and liberation is impossible. Therefore, in the state of liberation, the complete exhaustion of the appropriated aggregates as the basis for the imputed 'self' is absolutely correct. --------------------------------------------------------------------------------
Tibetan
་ཐར་པར་བརྗོད་དེ། གང་པོའི་རྟོགས་བརྗོད་ལས། །ལུས་ཞིག་ཚོར་བ་བསིལ་བར་གྱུར། །འདུ་ ཤེས་འགགས་ཤིང་འདུ་བྱེད་ཞི། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནུབ་གྱུར་པ། །འདི་འདྲ་འདི་དག་ཡང་དག་མཐའ། །བྱ་བ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བསྟོད་པ་ལས། །སེར་སྐྱ་ལ་སོགས་ཐར་པ་ཡི། །བདག་ནི་ སྲིད་པའི་རྒྱུ་ཞེས་ཟེར། །ཁྱོད་ནི་ཞི་བར་ཞུགས་གྱུར་ནས། །ཞུགས་གུམ་ལྟ་བུར་བགྲང་དུ་མེད། །ཅེས་བཤད་དོ། །གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཚུལ་དེ་ལྟར་ན་དབུ་མ་པས་བདེན་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ ལ་འཇིག་རྟེན་པ་སྤྱོད་པ་ཀུན་རྫོབ་འདི་ཉིད་བླ་སྟེ་རིགས་ཀྱི་ཕྱི་ནང་གི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བས་རིགས་པས་དཔྱད་པའི་དོན་དམ་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཚུལ་ ལ་འཐད་པ་ཅུང་ཟད་ཡོད་ལ་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་དམ་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་གཞག་ལ་རིགས་ངོ་ན་འཐད་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་གཅིག་པོ་འདིའི་དོན་སྡུད་མ་ཡིན་གྱི་རིགས་པའི་ཚུལ་ལ་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་དེ་ལྟར་ཡིན་ནོ། ། 1-408 ཞེས་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་འགྲེལ་པས་མ་འབྲེལ་བའི་བཤད་པ་མང་པོ་བྱས་པ་དེ་དག་ལ་ནི་སྙིང་པོ་མེད་དོ། །དངོས་པོ་རྟག་པ་དགག་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དགུ་པའི་བཤད་པའོ།། །། ༄། །བདག་དགག་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་པ། བདག་དགག་པར་སྟོན་པ་ན་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ནང་དང་ཕྱིའི་བདག་གཉིས་འདོད་དེ་དང་པོ་ནི། ལུས་དང་དབང་པོ་ལ་གནས་པ་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཟ་བ་པོར་འདོད་ལ་དེ་འགོག་པ་ནི་ གང་ཚེ་ཞེས་པ་སྟེ་ནང་ནི་བདག་དེ་གསུམ་པོ་ཡིན་ན་སྐྱེ་བ་རྟག་ཏུ་གསུམ་པོ་དེར་འགྱུར་དགོས་ཏེ་ཕན་ཚུན་འགྱུར་ན་བདག་རྟག་པ་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཚེ་སྟེ་དེ་ཕྱིར་བདག་ མེད་མི་ཤེས་པ་ལས་བདག་ཕོའོ་མོའོ་མ་ནིང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་འཁོར་ཏེ་དཔེར་ན། དོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་དུག་ལངས་པ། དུག་དེ་ཁོང་དུ་སོང་བ་མེད་ཀྱང་བརྒྱལ་བར་འགྱུར། །དེ་ བཞིན་བྱིས་པ་བདག་དང་བདག་གིར་ཁས་ལེན་པ། །བདག་དེར་འདུ་ཤེས་ཡང་དག་མིན་རྟག་སྐྱེ་ཞིང་འཆི། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཕྱིའི་བདག་དགག་པ་ནི། ནང་གི་བདག་ལ་ཕན་གནོད་བྱེད་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་ པོ་བཞིའམ་ལྔ་ལ་ཕོ་མོ་མ་ནིང་ཡོད་པས་དེ་བསྐྱེད་པའི་ནང་ལ་གསུམ་པོ་དེའི་བདག་ཡོད་དོ་ཞེ་ན་གང་ཚེ་ཞེས་གསུངས་ཏེ་འབྱུང་བཞི་ལ་གསུམ་པོ་དེའི་རྟགས་མེད་པས་གསུམ་པོ་དེ་མེད་ལ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཕོ་མོ་མ་ནིང་དུ་འཇོག་པ་ཡིན། 1-409 རང་བཞིན་མེད་པར་སྨྲ་བ་ལ་རྐྱེན་གྱིས་སྣ་ཚོགས་སུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ་རང་བཞིན་པ་ལ་ནི་གང་གིས་ཀྱང་འགྱུར་བ་མི་འཐད་དོ། །ཕོ་ལ་སོགས་པའི་རྟགས་མེད་ཀྱང་དེ་དག་གི་བདག་ ཡིན་ན་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པའང་བདག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་དོན་ལ་གྲུབ་ན་མེའི་ཚ་བ་ལྟར་བདག
Chinese
被称为解脱。如《广百论本释》所说：‘身体毁灭，感觉平息，意识停止，行蕴寂灭，识蕴消失，像这样就是真正的终结。’《殊胜赞》中说：‘数论派等认为，我是存在的根源。您已进入寂灭，如同灯火熄灭般不可计数。’如上所述，中观派认为，在二谛的安立中，世俗谛的行持最为重要。声明内外宗义者，以理智分析胜义谛，却不能完全理解，因为世俗谛的行持具有一定的合理性，而宗义论者对于胜义谛的安立，从理智上来说，没有任何合理性。’这部论就是总摄，从理智的角度来看，一切都是如此。这是在说明这一点。对于这部论，有些解释做了很多不相关的阐述，那些都没有意义。《破常有品第九》的解释完毕。 《破我品第十》 在阐述破我时，外道分为内我和外我两种。第一种认为，内我存在于身体和感官中，是享受业果的主体。对此进行驳斥，即‘何时’等。如果内我是这三者（指身体、感官和享受者），那么轮回中就应该永远是这三者，如果相互转变，那么常我的概念就会崩溃。因此，因为不了解无我，才会认为我是男、女或非男非女，从而产生轮回。例如，‘疑惑的意识会使人中毒，即使毒药没有进入体内也会昏厥。’同样，无知的孩童执着于我和我所，对于我的认知并不正确，因此不断地经历生死。’这是经文所说。驳斥外我：如果说，对于内我产生利益或损害的四大或五大种，具有男女或非男女的性质，因此这三者的我存在于产生它们的事物中，那么‘何时’等就说明，四大种没有这三者的特征，因此这三者并不存在，而依赖于它们所产生的身体才被区分为男女或非男女。 对于主张无自性者来说，会因为因缘而产生各种变化，而对于有自性者来说，任何事物都无法改变其性质。即使没有男女等特征，如果它们是这些特征的主体，那么虚空等也会变成我。如果这个观点成立，那么我就会像火的热性一样，成为一种实在。
English
It is called liberation. As stated in the commentary on the *Hundred Verses* : 'The body is destroyed, feelings are cooled, perception ceases, formations are pacified, and consciousness disappears. Such is the true end.' The *Praise of the Exalted* says: 'The Samkhyas and others say that the self is the cause of existence. You have entered into peace, like a flame that is extinguished and cannot be counted.' As explained above, the Madhyamikas consider the conventional truth of worldly conduct to be supreme in the establishment of the two truths. Those who propound philosophical tenets, both internal and external, do not fully comprehend the ultimate truth through logical analysis, because worldly conduct has some validity, whereas the establishment of the ultimate truth by those who propound tenets has no logical validity whatsoever. This treatise is a summary, and from the perspective of reason, everything is as it is. This is what is being shown. Many irrelevant explanations have been made regarding this, but they are without essence. The explanation of the *Ninth Chapter: Refuting Permanence* is complete. *Tenth Chapter: Refuting the Self* In explaining the refutation of the self, non-Buddhists assert two kinds of self: internal and external. The first is believed to reside in the body and senses, experiencing the fruits of karma. This is refuted by 'When,' etc. If the internal self is these three (body, senses, and experiencer), then in samsara, it must always be these three. If they change mutually, the concept of a permanent self collapses. Therefore, not knowing the absence of self, one thinks 'I am male, female, or neuter,' and thus cycles in samsara. For example, 'Doubtful consciousness can cause poisoning, even if the poison has not entered the body, one will faint.' Similarly, ignorant children cling to 'I' and 'mine,' their perception of self is incorrect, and they constantly experience birth and death.' This is what the sutra says. Refuting the external self: If it is said that the four or five great elements, which benefit or harm the internal self, have the nature of male, female, or neuter, and therefore the self of these three exists in the things that produce them, then 'When' etc. explains that the four great elements do not have the characteristics of these three, therefore these three do not exist, and the bodies produced in dependence on them are distinguished as male, female, or neuter. For those who assert the absence of inherent existence, various changes occur due to conditions, but for those who assert inherent existence, nothing can change its nature. Even if there are no characteristics of male, etc., if they are the subjects of these characteristics, then space, etc., would also become self. If this view is established, then the self would become a reality, like the heat of fire. --------------------------------------------------------------------------------