Tibetan
ལས་བྱུང་བའི་ཞེ་སྡང་ནི། ཡིད་དུ་མི་འོང་པའི་སེམས་ཅན་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་། གང་ལས་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བའི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཤིང་གནོད་པ་བྱ་བར་སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་ཡོད་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡིད་མི་བདེ་འབྱུང་བས་སེམས་གདུང་བར་འགྱུར། སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ལུས་ལ་ཡང་གདུང་བས་དེའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ལ་རེག་པར་མི་གནས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་གང་དང་ཡང་མི་རིང་བས་དེའི་ཕྱིར་ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཡིན་ནོ། ། གསུམ་པ་ཡུལ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཉིད་ལས་བྱུང་བའི་མ་རིག་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་ལ་སོགས་པ་མི་ཤེས་ཤིང་མི་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པའོ་དེ་ལ་འདིར་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་རིག་པ་མེད་པ་ཙམ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་རིགས་པ་དང་གཞན་པ་ཙམ་ཡིན་ཞེ་ན། རིགས་པ་མེད་པ་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མ་རིག་དངོས་པོ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་མ་རིག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་མ་རིག་པ་ནི་རིག་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འགལ་ཟླར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ལ། དང་པོ་ནི་ཐར་པ་ཐོབ་པ་ལ་གེགས་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་གེགས་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དང་པོ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིན་ནོ། །དང་པོ་ནི་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པ་རྟོགས་པས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་རྟོགས་པས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །དང་པོ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་དག་གི་སྒྲིབ་པ་མིན་ཏེ། འདིས་དེ་དག་གི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པ་དག་གི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ཏེ། འདིས་དེ་དག་གི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་སུ་མངོན་པར་ཞེས་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཤེས་བྱ་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་སོགས་ལ་ཡང་འདི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་མཐོང་བ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མ་རིག་པའི་རང་བཞིན་ལ་ནི་ཆེན་པོ་དག་གི་བཞེད་པ་གཉིས་སུ་གྱུར་ཏེ་འདི་ལྟར། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་རྣམས་ནི་མདོ་སྡེ་ས་བཅུ་པ་དང་། ཟླ་བ་སྒྲོན་མའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཕུང་པོ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མ་རིག་པར་བཞེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་དབུ་མ་ལ་འཇུག་པར། ཉོན་མོངས་སྐྱོན་རྣམས་མ་ལུས་འཇིག་ཚོགས་ལ། །ལྟ་ལས་བྱུང་བར་བློའི་མཐོང་གྱུར་ན། །བདག་ནི་འདི་ཡི་ཡུལ་དུ་རྟོགས་བྱས་ནས། །རྣལ་འབྱོར་པ་ཡི་བདག་ནི་འགོག་པར་བྱེད། །ཞེས་གསུངས་ཤིང་། རྣམ་འགྲེལ་ལས་ཀྱང་། ཉེས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དག །འཇིགས་ཚོགས་ལྟ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། །དེ་མ་རིག་དེ་དེ་ལ་ཆགས། །དེ་ལས་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་འབྱུང་། །དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཉེས་རྣམས་ཀྱི། །རྒྱུ་ནི་གཏི་མུག་ཡིན་པར་གསུངས། །ཞེས་དང་། ཉེས་ཀུན་དེའི་རྩ་བ་ཅན། །དེ་ཡང་འཇིག་ཚོགས་ལྟ་བ་ཡིན། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་བྱེད་དང་བཅས་ནས་འཆད་པ་ཡིན་ནོ། །ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་ཆོས་མངོན་པ་དག་ནི་འཇིག་ལྟ་ཤེས་རབ་ཡིན་པས་སོ་སོར་རྟོག་ཅིང་འཇལ་བའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ལ་དེའི་ཕྱིར་དམིགས་རྣམ་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ་མ་རིག་པ་ནི་རྟོག་པ་མི་གསལ་བའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་དེ་དག་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐ་དད་ཡིན་གྱི་གཅིག་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བཞེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞུང་འདིར་ནི་དེ་དག་དང་མཐུན་པར་རྣམ་པར་བཞག་པ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མ་རིག་པ་དེ་ཡང་ལས་འབྲས་ལ་རྨོངས་པ་དང་། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ལ་རྨོངས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་གཉིས་སོ། །དང་པོ་ནི་ལས་འབྲས་ཀྱི་འབྲེལ་པ་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ཉིད་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དང་པོས་ནི་མངོན་པར་མཐོ་བའི་གོ་འཕང་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། གཉིས་པས་ནི་ངེས་པར་ལེགས་པའི་གོ་འཕང་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་མ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །རྨོངས་པར་གྱུར་ན་གནས་ལུགས་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་འཐའ་གཉིས་སུ་རྟོག་པ་རྣམས་འབྱུང་ཤིང་། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་གནས་ལུགས་མི་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ནི། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ལོག་པར་ངེས་པ་དང་
Chinese
由业产生的嗔恨是：对于不悦意的有情和痛苦，以及从何处产生痛苦之境的诸法，从各方面恼害并意欲损害的心。如果具有从各方面恼害的心，必定会产生不悦意，从而使心苦恼。由于随顺于心，身体也感到苦恼，因此不住于安乐的触感，并且怀有愤怒，与任何恶行都不遥远，因此是作为恶行所依之业。第三，由境颠倒所生的无明是：对于三界众生的业和果、谛实和三宝等不了解和不领悟。此处所说的无明，仅仅是没有智慧吗？还是与智慧相异？并非仅仅是没有智慧，因为那样会成为无明不存在的过失。也不是与智慧相异，因为那样会成为色等也成为无明的过失。因此，无明是与智慧、明智相违背的。它又因烦恼性和非烦恼性的差别而分为两种。第一种是障碍获得解脱的。第二种是障碍一切智智的。第一种是一切烦恼障的根本。第二种是一切所知障的根本。第一种是通过证悟人无我而断除的。第二种是通过证悟法无我而断除的。第一种不是声闻和独觉乘行者的障碍，因为它障碍了他们所希求的涅槃。第二种是大乘行者的障碍，因为它障碍了他们所希求的一切智智。其中，无论任何显现为能取和所取等法的，所有这些都被称为非烦恼性的无明。为什么说非烦恼性是所知呢？因为即使是断除了所有烦恼的阿罗汉等也具有这种无明。
English
The anger arising from karma is: the mind that torments in every way and intends to harm sentient beings and suffering that are displeasing, and the dharmas of the place from which suffering arises. If one has a mind that torments in every way, unpleasantness will inevitably arise, thereby causing mental distress. Because it follows the mind, the body also feels distressed, and therefore does not abide in the touch of happiness, and being filled with anger is not far from any misdeed, therefore it is an action that serves as the basis for misdeeds. Third, the ignorance arising from the perversion of objects is: not understanding or comprehending the karma and fruits, truths, and the Three Jewels, etc., of the beings of the three realms. Here, is the ignorance spoken of here merely the absence of knowledge? Or is it something other than knowledge? It is not merely the absence of knowledge, because that would lead to the fault of ignorance not existing. Nor is it something other than knowledge, because that would lead to the fault of form, etc., also becoming ignorance. Therefore, ignorance is that which is contrary to knowledge and wisdom. It is also of two kinds, distinguished by whether it is afflicted or unafflicted. The first is that which obstructs the attainment of liberation. The second is that which obstructs omniscience. The first is the root of all afflictive obscurations. The second is the root of all cognitive obscurations. The first is abandoned by realizing the selflessness of persons. The second is abandoned by realizing the selflessness of phenomena. The first is not an obscuration for the Hearers and Solitary Buddhas, because it obstructs the Nirvana that they desire to manifest. The second is an obscuration for the Mahayanists, because it obstructs the omniscience that they desire to manifest. Among these, whatever appears as the dharma of grasping and being grasped, etc., all of these are called unafflicted ignorance. Why is it said that unafflicted ignorance is knowable? Because even Arhats, etc., who have abandoned all afflictions, also have this ignorance.
Chinese
为什么称为无明？因为它是遮蔽证悟诸法实相之故。关于烦恼性的无明之自性，大德们有两种观点，如下： 尊者月称和法称等，追随《十地经》和《月灯经》等经典，认为以蕴聚为我及我所执著为特征的坏聚见，即是烦恼性的无明。如《入中论》所说： “所有烦恼诸过失，皆从坏聚见而生，由知我为此见境，故瑜伽师先遮我。” 又如《释量论》所说：“一切过失皆从坏聚见生，彼无明即著于彼，从彼生起嗔等，故说一切过失之因是愚痴。” 以及“一切过失皆以彼为根本，彼亦即是坏聚见。”等等，皆以论证成立的方式来阐述。 大小乘的法相论典认为，坏聚见是智慧，因为它具有分别和衡量事物的特征，因此其对境和行相是清晰的。而无明是不清晰的，因此它们是不同的心所，而非一体。这是他们的观点。 本论中，也以与上述观点相符的方式进行安立。 烦恼性的无明又分为两种，即对业果愚昧和对真实义愚昧。第一种是不了解业果关系。第二种是不了解四圣谛之法的真实性。第一种遮蔽增上生的果位，第二种遮蔽决定胜的果位。 或者，又分为不杂染的无明和杂染的无明两种。一旦愚昧，就会对实相产生颠倒的执著和二边的分别。贪欲等一切烦恼也都是从不了解实相而产生的，因此无明是对蕴等诸法产生邪见，并且
English
Why is it called ignorance? Because it obscures the seeing of the reality of phenomena. Regarding the nature of afflictive ignorance, there are two views of the great ones, as follows: The venerable Chandrakirti and Dharmakirti, following the Sutra of Ten Stages and the Sutra of the Moon Lamp, etc., consider the view of the aggregates as a collection of evils, characterized by grasping at the aggregates as self and as belonging to self, to be afflictive ignorance. As it is said in the Entering the Middle Way: "All afflictions and faults arise from the view of the aggregates as a collection of evils. Knowing that I am the object of this view, the yogi first prevents the self." Also, as it is said in the Commentary on Valid Cognition: "All faults arise from the view of the aggregates as a collection of evils. That ignorance is attached to that. From that arise hatred and so on. Therefore, it is said that the cause of all faults is delusion." And "All faults have that as their root. That is also the view of the aggregates as a collection of evils." etc., are explained with proofs. The Dharma Abhidharma of the Great and Small Vehicles considers the view of the aggregates as wisdom, because it has the characteristic of distinguishing and measuring things, therefore its object and aspect are clear. But ignorance is of the nature of unclear thought, therefore they are different mental factors, not one. This is their view. In this treatise, it is established in accordance with those views. Afflictive ignorance is also divided into two, namely, ignorance of cause and effect, and ignorance of the ultimate meaning. The first is not knowing the relationship of cause and effect. The second is not knowing the reality of the four noble truths. The first obscures the state of higher rebirth, and the second obscures the state of definite goodness. Or, there are two types of ignorance: unmixed ignorance and mixed ignorance. Once deluded, inverted clinging to reality and dualistic discriminations arise. All afflictions such as desire also arise from not knowing reality, therefore ignorance is a wrong understanding of phenomena such as the aggregates, and