Tibetan
ས་པ་ལྟར་རོ། །གཉིས་པ་ཀུན་འབྱུང་ལ་ཡང་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ནི། སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་གང་། རྒྱུ་སོགས་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་ཡང་སྲིད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྩ་བ་ཡིན་པས་ན་རྒྱུ། རྫས་རིགས་ལ་ལུས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ཀུན་འབྱུང་། དྲག་ཏུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་རབ་སྐྱེ། སྐྱེ་བ་རྒྱུད་མར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་རྐྱེན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤང་བྱ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་འབྱུང་ཁོ་ན་སྤང་བྱར་བཤད་ཅེ་ན། ཀུན་འབྱུང་མ་སྤངས་ན་སྡུག་བསྔལ་སྤོང་མི་ནུས་ལ། ཀུན་འབྱུང་སྤངས་ན། སྡུག་བསྔལ་ལོགས་སུ་སྤང་མི་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་བསྡུ་བ་ལས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སུ་ཟིན་ཀྱང་། ད་དུང་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་དང་། དེའི་དབང་གིས་འབྱུང་བའི་ལས་རྣམས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྐྱེན་ཡིན་ལ། ལས་ནི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི། རྒྱས་པ་མངོན་པའི་གཞུང་ལུགས་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ་འགོག་བདེན་ལ་ཡང་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ནི་སྡུག་ཀུན་སྤངས་པའི་བྲལ་བ་འགོག་པ་སོགས་འབྲས་བུའི་ཕན་ཡོན་གྱི་སྒོ་ནས་མངོན་དུ་བྱ་བ་དེ་ལ་ཉོན་མོངས་མ་ལུས་པ་སྤངས་པས་འགོག་པ། སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པ་སྤངས་པས་ཞི་བ། དེ་ལས་ལྷག་པའི་འདོད་བྱ་གཞན་མེད་པས་ན་གྱ་ནོམ། དེར་སོན་པ་སླར་མི་ལྡོག་ཅིང་རྟག་པ་དང་དགེ་བ་ཡིན་པས་ན་ངེས་འབྱིན། འདིར་ངེས་པར་འབྱིན་པས་ན་ངེས་འབྱིན་ཞེས་ལས་ལ་སྦྱར་བ་འགོག་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ། འདིས་ངེས་པར་འབྱིན་པས་ངེས་འབྱིན་ཞེས་བྱེད་པ་ལ་སྦྱར་བ་ལམ་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ། །ལམ་ཡང་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འགོག་པ་ཁོ་ན་མངོན་དུ་བྱ་བར་བསྟན་ཅེ་ན། བྱིས་པ་རྣམས་ཕུང་པོ་ལ་བདག་ཏུ་བཟུང་ནས། དེ་ཆད་པའི་འཇིགས་པས་སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པ་འགགས་པའི་འགོགས་པ་ལ་སྐྲག་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཐོབ་པའི་ཐབས་ལམ་ལ་ཡང་བརྟེན་པར་མི་བྱེད་དོ། །གང་གི་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་འགོག་པ་དེ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དམ་པར་བསྟན་པས་ན། འགོག་པ་ལ་མི་སྐྲག་ཅིང་དགའ་བས་ཡོངས་སུ་འཛིན་ལ། དེ་ཐོབ་པའི་ཐབས་ལམ་ལ་ཡང་འབད་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བར་བསྟན་ཏེ། དེ་ལྟར་ཡང་བསྡུ་བ་ལས། མངོན་དུ་བྱ་བ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་པས། དེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ན་འགོག་པ་ལ་མི་སྐྲག་ཅིང་དགའ་བས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་འགོག་པའི་བདེན་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཡིན་ཅེས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། གང་དུ་འགོག་པ་དང་། གང་འགོག་པ་དང་། གང་གིས་འགོག་པ་སྟེ། དང་པོ་ནི། སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །གཉིས་པ་ནི། སྤང་བྱ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི། ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །དེས་ན་ཐ་སྙད་དུ་ལམ་བསྐྱེད་སྟོབས་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཙམ་ལ་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རིགས་པ་དྲུག་ཅུ་པར། དངོས་པོ་བྱུང་བ་ཞིག་པ་ལ། །ཇི་ལྟར་འགོག་པར་རྣམས་བརྟགས་ལྟར། །དེ་བཞིན་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། །སྒྱུ་མ་བྱས་ལྟའི་འགོག་པ་བཞེད། །ཅེས་པ་ལྟར་རོ། །བཞི་པ་ལམ་ལ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ནི། སྡུག་ཀུན་སྤོང་བྱེད་ཀྱི་གཉེན་པོ་གང་། ལམ་སོགས་རྒྱུའི་ཕན་ཡོན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཐར་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བགྲོད་པར་བྱེད་པའི་ལམ། སེམས་ཡུལ་གྱི་གནས་ལུགས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་པར་སྒྲུབ་པས་ན་སྒྲུབ་པ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་བྱེད་པས་ན་རིགས་པ། རྟག་པ་དང་དགེ་བའི་གནས་སུ་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་ངེས་འབྱིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་སོགས་ཀྱང་ལམ་བསྟེན་པར་མ་བྱས་ན་མི་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་ལམ་ཉིད་བསྟེན་བྱའམ་བསྒོམ་བྱར་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ཡང་བསྡུ་བ་ལས། ཇི་སྐད་སྨོས་པའི་དོན་གསུམ་པོ་དག་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། ལམ་བསྒོོམ་པར་བྱ་དགོས་པས། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱེད། ཀུན་འབྱུང་སྤོང་བར་བྱེད། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད། ལམ་བསྒོམ་པར་བྱེད་པ་སྟེ་མདོར་ན་བདག་མེད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པའོ། །དེ་ཡང་མཐོང་སྒོམ་གཉིས་ལ། དག་གསལ་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་གསུམ་ཚང་བའི་ཕྱིར་ལམ་བདེན་མཚན་ཉིད་པ་ཡིན་ལ། ཚོགས་སྦྱོར་གྱི་ལམ་རྒྱུ་ཡིན་པས་དང་། མི་སློབ་ལམ་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་ལམ་དུ་བཏགས་ཏེ། ཀུན་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་པར་དབྱེ་བ་འདི་ཡང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་དབང་དུ་བྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་སྒྲ་དོན་ནི། ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། འདི་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་སོགས་ཀྱི་ངོ་བོར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟར་བ་བཞིན་དུ་གཟིགས་ཀྱི་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་མདོ་ལས། བྱིས་པ་ལག་མཐིལ་འདྲ་བ་ཡི། །འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་སྤུ་མི་རྟོགས། །འཕགས་པ་མིག་དང་འདྲ་བ་ཡི། །དེ་ཡིས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཀྱང་འབྱུང་། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། བསྡུ་བར། བསྟན་པ་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་པ་དང་། དེ་མཐོང་ན་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བདེན་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །དེ་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པའི་དོན་ནི། སྡུག་བསྔལ་སོགས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་ལྟར་རིགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དག་གིས་རྣམ་པར་དཔྱད་ན་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་བྱ་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་གྲངས་ངེས་པ་ནི། འདི་ཐམས་ཅད་སྤང་བྱ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱིར་དང་། བླང་བྱ་རྣམ་བྱང་གི་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་ངེས་ལ། དེ་དག་རེ་རེ་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཆ་གཉིས་གཉིས་སུ་ངེས་པས། བདེན་བཞིར་དངོས་པོ་ལ་གྲངས་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི། བདེན་པ་འདི་དག་གི་གོ་རིམ་ནི། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རིམ་པ་དང་མཐུན་པར་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར། སྡུག་བསྔལ་ནི་མི་ཟད་པའི་ནད་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་དང་པོར་བསྟན་ཏོ། །ཀུན་འབྱུང་ནི་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་ལྟར་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་གཉིས་པར་བསྟན་ཏོ། །འགོག་པ་ནི་ནད་མེད་པ་ལྟར་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཡིན་པས་གསུམ་པར་བསྟན་ཏོ། །ལམ་ནི་སྨན་བཟང་པོ་ལྟར་དེའི་ཐབས་སུ་བརྟེན་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ཐ་མར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བ་དང་། གང་གིས་བདེ་བར་འགྱུར་བ། ཇི་ལྟར་བདེ་བར་འགྱུར་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། བདེན་པ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་བཞག་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡང་བསྡུ་བ་ལས། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་གིས་བཤད་པའི་གོ་རིམ་གཞན་ཡང་གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །ནག་པོའི་ཕྱོགས་གཏུགས་ནས་གང་གིས་བདེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་བདེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བཞི་པ་ཡིན་ཏེ། ནད་དང་། དེའི་རྒྱུ་དང་། ནད་མེད་པ་དང་། སྨན་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བའི་རིམ་པ་བཞིན་དུ། བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམ་རྣམ་པར་བཞག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པ་དག་ནི་དང་པོར་སྡུ
Chinese
如同之前所说。第二，关于集谛，也有两种，第一种是：产生痛苦的行，应当通过原因等过患的角度来断除。其中，因为是轮回痛苦的根本，所以是因；因为使物质种类产生身体，所以是集；因为强烈地产生，所以是生；因为连续不断地产生，所以是缘。如果痛苦也应当断除，为什么只说集谛是应当断除的呢？因为不舍弃集谛就不能舍弃痛苦，如果舍弃了集谛，就不需要另外舍弃痛苦了。就像《摄类学》中所说：集谛的真谛是被痛苦的真谛所包含的，即使已经完全了解了痛苦的真谛，但仍然与集谛的真谛相关联，所以集谛的真谛是应当断除的。如此说。第二种是：烦恼以及由烦恼的力量产生的业。烦恼是痛苦的因，业是原因。这两者的自性，应当从《广大现观庄严论》的论典中了解。第三，关于灭谛，也有两种，第一种是：断除一切痛苦的解脱，应当通过果的利益的角度来证悟，也就是断除一切烦恼而灭除，断除一切痛苦而寂灭，没有比这更令人向往的，因此是殊胜，到达那里不再退转，是恒常和善的，因此是出离。在此，因为确定地出离，所以“确定出离”是与业相关的灭谛的相，因为由此确定地出离，所以“确定出离”是与作者相关的道谛的相。如果道也应当证悟，为什么只说灭谛是应当证悟的呢？因为孩子们执着于蕴，因为害怕它断灭的恐惧，所以会对一切痛苦止息的灭谛感到害怕，因此也不依赖于获得它的方法。当一切痛苦都平息的灭谛被郑重地显示为应当现证时，就不会害怕灭谛，反而会欢喜地接受，并且会努力寻求获得它的方法，因此才说灭谛是应当证悟的。
English
As previously stated. Second, regarding the origin of suffering, there are also two aspects. The first is: The formations that produce suffering should be abandoned through the perspective of faults such as causes. Among these, because it is the root of the suffering of samsara, it is the cause; because it causes the body to arise from material kinds, it is the origin; because it arises intensely, it is the arising; because it continuously gives rise to birth, it is the condition. If suffering should also be abandoned, why is it said that only the origin of suffering should be abandoned? Because if the origin of suffering is not abandoned, suffering cannot be abandoned. If the origin of suffering is abandoned, there is no need to separately abandon suffering. As it is said in the Compendium: The truth of the origin of suffering is included in the truth of suffering. Even though the truth of suffering has been fully understood, it is still related to the truth of the origin of suffering, therefore the truth of the origin of suffering is to be abandoned. Thus it is said. The second is: Afflictions and the actions that arise from the power of afflictions. Afflictions are the cause of suffering, and actions are the reason. The nature of these two should be understood from the treatises of the Extensive Manifest Knowledge. Third, regarding the cessation of suffering, there are also two aspects. The first is: The separation of abandoning all suffering, cessation, etc., should be realized through the perspective of the benefits of the result. That is, cessation by abandoning all afflictions, pacification by abandoning all suffering, there is nothing more desirable than that, therefore it is excellent. Having reached there, it does not regress, and it is permanent and virtuous, therefore it is definite liberation. Here, because it definitely liberates, "definite liberation" is the aspect of cessation related to action, and because it definitely liberates by this, "definite liberation" is the aspect of the path related to the agent. If the path should also be realized, why is it said that only cessation should be realized? Because children grasp onto the aggregates as self, and because of the fear of its cessation, they become afraid of the cessation of all suffering, and therefore do not rely on the means to attain it. When the cessation of all suffering being completely pacified is solemnly shown as something to be realized, they will not be afraid of cessation, but will joyfully accept it, and will strive to find the means to attain it, therefore it is said that cessation should be realized.
Chinese
如是安立。如是亦于摄事中云：现证者，乃是现前作之义，彼若现前作，则于止息不怖且喜，故为永摄持之故，止息之谛乃现证者。二者，于何而止息，及何所止息，及以何而止息。初者，心之法性，自性清净之空性也。二者，所断苦及集之谛等也。三者，道之谛也。是故，名言中，以生道之力，心之法性，自性清净，离诸烦恼垢染之分，仅此名为止息之谛。如六十正理论云： 事物生起坏灭时， 如何止息如是察。 如是胜者亦如是， 如幻所作之止息。 如是说。四者，道有二，初者，苦集之对治为何，当以道等因之利益之门而显示之。彼于解脱之城而行之道，心于境之实相，不错乱而证悟，故为证悟，为不顺品之对治故，为正理，于常及善之位，无疑决定而引出故，为决定出离。苦知等，若不依道，则不生起，故为彼之故，道即是当依或当修之所显示。如是亦于摄事中云：如是所说之三义，为成办之故，道当修习故，道之谛乃当修习者。二者，以何而苦知，集断，灭现证，道修习，总而言之，即是证悟无我之智慧，及其相应者。彼亦于见修二者，具足清净、明晰、对治三方面之故，是道谛之相，资粮加行道为因故，无学道为果故，立名为道。总集之释中云：此差别亦当知乃是道之谛，及其眷属之自在也。如是说。二者，语义者，何故名为圣谛耶？此等乃苦及
Chinese
因为圣者们如实照见蕴、生等之自性，而凡夫却不能。因此称为圣谛。如经中所说： 孩童如掌平， 不解行苦毫。 圣者如眼明， 因此深生厌。 为什么称为谛？总摄而言：因为与教义不相违，且见之能得清净，故名谛。如是说。所谓与教义相符之义，即是苦等如教义所说，若以理智随行者进行分析，亦唯如是安住，不能改变其形态。第三，数量决定：此等一切皆为应断之遍染污，及应取之遍净之二分所决定。而彼等一一亦定为因与果之二分，故于四谛中，事物之数量是决定的。第四：此等谛之顺序，是依随证悟之次第而宣说的。如是，苦应如不愈之病般了知，故最初宣说。集应如病因般断除，故第二宣说。灭应如无病般现证，故第三宣说。道应如良药般依仗为彼之方便，故最后宣说。又或者，就由何而苦，如何而变苦，由何而乐，如何而变乐而言，安立诸谛之顺序。如是亦于总摄中说：此四圣谛所说之顺序，另有由何而变苦者，是为第一。如何变苦者，是为第二。与黑品相较，由何而变乐者，是为第三。如何变乐者，是为第四，如病、病因、无病及药一般。另有以世间众生生起痛苦之次第，安立诸谛之顺序，如是，世间众生首先是苦
English
Because the noble ones see the nature of aggregates, arising, etc., as they are, while children do not. Therefore, it is called the Noble Truth. As it is said in the sutra: Children are like the palm of the hand, They do not understand even a hair of the suffering of formations. The noble ones are like the eye, Therefore, they generate great disgust. Why is it called Truth? In summary: Because it does not contradict the teachings, and seeing it leads to purification, it is called Truth. As it is said. The meaning of being in accordance with the teachings is that suffering, etc., as taught, even if analyzed by those who follow reason, remains as it is and cannot be changed in its form. Third, the number is definite: All of these are determined as two parts: that which should be abandoned, which is completely afflicted, and that which should be adopted, which is completely purified. And each of these is also determined as two parts: cause and effect. Therefore, in the Four Truths, the number of things is definite. Fourth: The order of these truths is taught in accordance with the order of realization. Thus, suffering should be known like an incurable disease, so it is taught first. Arising should be abandoned like the cause of disease, so it is taught second. Cessation should be realized like the absence of disease, so it is taught third. The path should be relied upon as a means to that, like good medicine, so it is taught last. Or, considering by what one suffers, how one becomes suffering, by what one becomes happy, and how one becomes happy, the truths are arranged in order. Thus, it is also said in the summary: The order of explanation of these four noble truths is also that by what one becomes suffering is the first. How one becomes suffering is the second. Compared to the black side, by what one becomes happy is the third. How one becomes happy is the fourth, like disease, its cause, absence of disease, and medicine. Another way is to arrange the order of the truths according to the order in which worldly beings arise suffering. Thus, worldly beings are first suffering.