Tibetan
མཐོང་བའི་ལམ་སྟེ། མཐོང་ལམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ལ། འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱང་མྱུར་བར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། མཛོད་ལས། མྱུར་བར་འགྲོ་སོགས་རྩིབ་སོགས་ཕྱིར། །ཞེས་དང་། སྡེ་ཚན་བདུན་ནི་གོ་རིམ་བཞིན། །ལས་ནི་དང་པོ་པ་དག་དང་། །ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་རྣམས་དང་ནི། །སྒོམ་དང་མཐོང་ལ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ཞེས་སོ། །ལྔ་པ་མི་སློབ་པའི་ལམ་ནི། སྡུག་བསྔལ་ཤེས། ཀུན་འབྱུང་སྤངས། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས། ལམ་བསྒོམ་མོ་ཞེས་པའི་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཤེས། ད་ཤེས་པར་བྱ་བར་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནས། ལམ་སྒོམ། ད་བསྒོམ་པར་བྱ་བར་མེད་དོ། །ཞེས་པའི་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་དག །གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་གིས་མི་སློབ་པའི་ལམ་མཐར་ཕྱིན་ཏེ། ལམ་གྱི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཉིས་པ་སྒོམ་མཁན་གྱི་རྒྱུད་ལ་མངོན་རྟོགས་སྐྱེ་ཚུལ་ལ་གསུམ། མཐོང་ལམ་མན་ཆད་སྤྱིའི་སྐྱེ་ཚུལ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། ཉན་རང་སོ་སོའི་ལམ་གྱི་སྐྱེ་ཚུལ་གྱིས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་དང་། ཐུན་མོང་དུ་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐྱེ་ཚུལ་གྱིས་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །དང་པོ་ནི་ཚོགས་ལམ་དང་། སྦྱོར་ལམ་ནི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་མ་མཐོང་ཡང་བདེན་པའི་ཆོས་ཉིད་སྤྱིའི་ཚུལ་དུ་སྒོམ་པ་ཡིན་ཏེ། ཚོགས་ལམ་དུ་ཐོས་བསམ་གཙོ་ཆེ་བས་སྒྲོ་བཏགས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྦྱོར་ལམ་སྒོམ་བྱུང་ཡིན་ཡང་། རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡུལ་ལ་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེག་ཆེན་གྱི་མཐོང་ལམ་མཉམ་གཞག་ནི། ཆོས་ཉིད་སྤྲོས་བྲལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་ཡུལ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པ་བཞིས། རེ་རེ་ལ་ཡང་ཆོས་བཟོད་ཆོས་ཤེས། རྗེས་བཟོད་རྗེས་ཤེས་བཞི་བཞི་སྟེ། ཤེས་བཟོད་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་ཆོས་བཟོད་བཞི་ནི་འདོད་ཁམས་ཀྱི་མཐོང་སྤང་སྤོང་བའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཡིན་ལ། ཆོས་ཤེས་བཞི་ནི་དེའི་རྣམ་གྲོོལ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་རྣམ་གྲོལ་ཡིན་ནོ། །རྗེས་བཟོད་བཞི་ནི་ཁམས་གོང་གཉིས་ཀྱི་མཐོང་སྤང་སྤོང་བའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཡིན་ལ། རྗེས་ཤེས་བཞི་ནི་དེའི་རྣམ་གྲོལ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ལས་བཟོད་དང་ཤེས་པ་གོ་རིམ་བཞིན། །བར་ཆད་མེད་དང་རྣམ་གྲོོལ་ལམ། །ཞེས་བཤད་དོ། །ཀུན་ལས་བཏུས་ལྟར་ན། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་བཟོད་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་ཆོས་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བས་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤངས་མ་ལུས་པ་སྤོང་བའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཆོས་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་བཟོད་དང་དམིགས་རྣམ་ཐ་མི་དད་པ་ཅན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་རྣམ་གྲོལ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་རྣམ་གྲོལ་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནི། བཟོད་ཤེས་སྔ་མ་གཉིས་པོ་དེ་ཉིད་འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་རྗེས་བཟོད་དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །འདི་གཉིས་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཆོས་བཟོད་ཆོས་ཤེས་ནི། བདེན་པའི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་པས་གཟུང་བ་རྟོགས་ལ། རྗེས་བཟོད་རྗེས་ཤེས་ཀྱིས་ནི་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་རྟོགས་པས་འཛིན་པ་རྟོགས་སོ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་པར། མཐོང་ལམ་གྱི་ཡུལ་ནི་གཉིས་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་སྐད་ཅིག་གི་ཚད་ནི། དུས་ཅི་ཙམ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་སྒྲོ་འདོགས་སེལ་བའི་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་དུས་དེ་ཙམ་ལ་བྱའི། དུས་མཐའི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྩ་བར། རྗེས་ཐོབ་འཕགས་པའི་བདེན་བཞི་ལ། །ཤེས་བཟོད་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་སྐྱེ། །ཞེས་པ་ནོར་པ་སྟེ། མངོན་པ་གོང་འོག་གང་གི་ལུགས་ལ་ཡང་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་མཉམ་གཞག་ལ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་དང་། རིགས་པ་དྲུག་ཅུ་པར། གལ་ཏེ་ཆོས་ཤེས་མཇུག་ཐོགས་སུ། །འདི་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་གྱུར་ན། །ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་དངོས་ལའང་། །གང་གིས་སྐྱེ་བར་རྣམ་བརྟགས་པ། །རྣམ་པར་མི་མཁས་དེ་ཡིས་ནི། །རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་དོན་མ་མཐོང་། །ཞེས་པའི་འགྲེལ་པར། ཟླ་བ་གྲགས་པས་མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཏུ་བཤད་ཅིང་། སེང་གེ་བཟང་པོས་ཀྱང་། མཐོང་ལམ་མཉམ་གཞག་དེ་ཉིད། རྗེས་ཐོབ་ངེས་པ་མི་འདྲ་བ་བཅུ་དྲུག་འདྲེན་པའི་ཆ་ནས་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་དུ་བཞག་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ཉན་རང་སོ་སོའི་ལམ་གྱི་སྐྱེ་ཚུལ་གྱིས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་མངོན་རྟོགས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མངོན་རྟོགས་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ་ལ་
Chinese
见道：见道即是法轮，八支圣道也以迅速行进等方式，与轮宝相合，故称之。如是说，于《俱舍论》中云：“迅速行等辐等故。”又，七个部分依次是：“业与最初者等，决择分顺品等，修与见地善分别。”第五个无学道是，知苦，断集，证灭，修道之无漏智，以及知苦，今无须再知，乃至修道，今无须再修之无漏智。依次是尽智和无生智，以此等圆满了无学道，因已圆满道的 कार्य (藏文，梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思：ལས། ， कर्म ， karma ，业)之故。 二、于修行者之相续中生起现证之方式有三：略述见道以下总体的生起方式；以声闻、缘觉各自之道生起方式广说；以共同之二种等持生起方式作结。第一是资粮道，加行道虽未现见真谛，然是于真谛之法性以总的方式修习，资粮道以闻思为主，故依于增益，加行道虽是修所成，然以有分别之方式，以总的方式趣入对境。大乘之见道等持是，现见法性离戏之智慧，彼等亦以对境苦等四谛，一一亦有法忍法智，类忍类智四四，生起智忍刹那十六。其中，四法忍是断除欲界见断之无间道，四法智是现证彼之解脱之解脱道。四类忍是断除上二界见断之无间道，四类智是现证彼之解脱之解脱道。故《俱舍论》云：“忍与智依次，无间与解脱道。”出自《摄类学》。
English
The Path of Seeing: The Path of Seeing is the Wheel of Dharma, and the eightfold noble path is said to be in accordance with the Jewel Wheel due to its swift progress and other aspects. As it is said, in the Abhidharmakośa it states: "Due to swift progress, spokes, etc." Furthermore, the seven divisions are in order: "Action and the first ones, etc., the factors conforming to discrimination, etc., are well distinguished in cultivation and seeing." The fifth, the Path of No More Learning, is the knowledge without outflows of knowing suffering, abandoning the origin, realizing cessation, and cultivating the path, and the knowledge without outflows from knowing suffering, now there is no need to know, to cultivating the path, now there is no need to cultivate. In order, they are the knowledge of exhaustion and the knowledge of non-arising, and with these, the Path of No More Learning is perfected, because the कार्य (藏文，梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思：ལས། ， कर्म ， karma ，业) of the path is completely fulfilled. Secondly, there are three ways in which realization arises in the continuum of the meditator: a brief explanation of the general arising of the Path of Seeing and below; an extensive explanation of the arising of the paths of the Hearers and Solitary Realizers individually; and a conclusion with the arising of the two meditative absorptions in common. The first is the Path of Accumulation, and the Path of Preparation is the cultivation of the nature of truth in a general way, even though the truth is not directly seen. In the Path of Accumulation, hearing and thinking are emphasized, so it relies on imputation, and although the Path of Preparation arises from meditation, it engages with objects in a general way with conceptualization. The meditative equipoise of the Path of Seeing of the Great Vehicle is the wisdom that directly sees the nature of reality, free from elaboration. These also, with the four truths of suffering, etc., as objects, each has four Dharma-acceptances and Dharma-knowledges, and four subsequent acceptances and subsequent knowledges, so sixteen moments of knowledge-acceptance arise. Among these, the four Dharma-acceptances are the uninterrupted path that abandons what is to be abandoned by seeing in the desire realm, and the four Dharma-knowledges are the liberation that manifests its liberation. The four subsequent acceptances are the uninterrupted path that abandons what is to be abandoned by seeing in the two upper realms, and the four subsequent knowledges are the liberation path that manifests its liberation. Therefore, the Abhidharmakośa says: "Acceptance and knowledge in order, are the uninterrupted and liberation paths." From the Collected Topics.
Chinese
因此，对于苦的法忍，是由于如实地见到苦谛的法性，以无间道摄持的无漏智慧，断除三界一切见苦所断。法智是与法忍和对境相无有差别的，现证断除见苦所断的解脱，是成为解脱道体性的无漏智慧。对于苦的随知忍，是断定前面两个忍智本身就是圣法之因的无漏智慧。随知是断定随知忍本身的无漏智慧。这两者是具有差别的自性。同样，对于剩余的谛的刹那，也应当如理如实地了知。因此，法忍法智，是由于证悟真谛的法性而证悟所取；随知忍随知，则是由于证悟正确的智慧而证悟能取。因此，在《摄类学》的注释中说：见道的对境有两种，即如是性和正确的智慧。对此，刹那的量是：以多长时间能够生起消除对于苦等真谛的增益的智慧，就以那个时间作为刹那的量，而不是最终的刹那。根本颂中说：后得圣谛四法中，生起智忍刹那十六。这是错误的，因为无论上下阿毗达磨的哪种观点，都是将十六刹那安立于等持中。在《六十正理论》中说：如果法智在最后生起，对此有差别的话，那么对于极其微小的法，以什么来分析产生呢？不善巧的人，没有见到从因缘所生的意义。在它的注释中，月称论师说见道是一个刹那，狮子贤论师也说：见道的等持本身，从引出十六种不同的后得的角度来说，安立为十六刹那。第二，以声闻和独觉各自的道生起的方式来广说。有声闻的现证和独觉的现证两种。第一种是
English
Therefore, the Dharma-kṣānti (patience) with regard to suffering is the stainless wisdom, included in the uninterrupted path that abandons all that is to be abandoned by seeing suffering in the three realms, by directly seeing the Dharmatā (nature of Dharma) of the truth of suffering. Dharma-jñāna (knowledge) is the stainless wisdom that is inseparable from Dharma-kṣānti and its object, and that manifests liberation by abandoning what is to be abandoned by seeing suffering, and that has become the nature of the path of liberation. The Anvaya-kṣānti (subsequent patience) with regard to suffering is the stainless wisdom that completely determines that the previous two kṣānti-jñānas themselves are the cause of the noble dharmas. Anvaya-jñāna (subsequent knowledge) is the stainless wisdom that completely determines that Anvaya-kṣānti itself. These two are the nature of difference. Similarly, the moments of the remaining truths should also be understood appropriately. Therefore, Dharma-kṣānti and Dharma-jñāna realize the grasped by realizing the Dharmatā of the truth, while Anvaya-kṣānti and Anvaya-jñāna realize the grasper by realizing correct wisdom. Therefore, in the commentary on the Abhisamayālaṃkāra, it is said: The object of the path of seeing is twofold: suchness and correct wisdom. The measure of a moment is: the amount of time it takes for the wisdom that eliminates imputation on the truths such as suffering to arise, that is the measure of a moment, not the final moment. In the root text: In the subsequent attainment of the four noble truths, sixteen moments of knowledge and patience arise. This is incorrect, because according to either the upper or lower Abhidharma, the sixteen moments are placed in equipoise. In the Sixty Stanzas of Reasoning, it says: If Dharma-jñāna arises last, if there is a difference in this, then with what is the arising analyzed even in the case of extremely subtle things? The one who is not skilled does not see the meaning of arising from conditions. In its commentary, Candrakīrti says that the path of seeing is one moment, and Siṃhabhadra also says: The equipoise of the path of seeing itself is established as sixteen moments from the point of view of leading to sixteen different subsequent attainments. Second, it is explained in detail by the way the paths of the Hearers and Solitary Realizers arise individually. There are two types of Abhisamaya (realization): that of the Hearers and that of the Solitary Realizers. The first is