Tibetan
སྣ་ཚོགས་དང་ཕྲད་ཅིང་བདེ་སྡུག་སྣ་ཚོགས་ཉམས་སུ་མྱོང་ཡང་། རང་གིས་ཕར་ལ་ཕྱིན་པ་མེད། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཚུར་ལ་ཡོངས་པ་མེད། རང་གི་སེམས་སྣ་ཚོགས་སུ་ཤར་བ་མ་གཏོགས་པ། ཕྱི་རོལ་ན་དོན་ལོགས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་དོ། །ནི་གུ་མས། འདི་ལྟར་རྨི་ལམ་སྣ་ཚོགས་དཔེས། །སྣང་བ་སེམས་སུ་གཏན་ལ་ (༩༥)ཕབ། །སེམས་ནི་སྒྱུ་མ་རྨི་ལམ་སྟེ། །ཅེས་པའོ། །སྣང་ལ་རང་བཞིན་མེད་པའི་དཔེ་ནི། ཆུ་ཟླ་ལྟ་བུའོ། །བརྟག་གཉིས་ལས། རྫུན་མིན་བདེན་མིན་དེ་བཞིན་དུ། །ཐམས་ཅད་ཆུ་ཡི་ཟླ་བ་ལྟར། །འདོད་པས་རྣལ་འབྱོར་མས་ཤེས་གྱིས། །ཅེས་སོ། །ལྔ་པ་ངོ་བོ། རང་བཞིན། མཚན་ཉིད་གསུམ་ལ་བསླབ་པ་ནི། རང་བཞིན་ཅེས་པ། ལྷ་སྐུ་སྣང་སྟོང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ། དེ་ལ་གསུམ་ལས། ངོ་བོ་ནི་བརྗོད་བྲལ་བློ་འདས་ཏེ། བརྗོད་བྱའི་དོན་དང་། བརྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་དང་། བརྗོད་པའི་ཚུལ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་། བློའི་ཡུལ་ལས་འདས་པའོ། །མདོ་ལས། སྨྲ་བསམ་བརྗོད་མེད་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན། །མ་སྐྱེས་མི་འགག་ནམ་མཁའི་ངོ་བོ་ཉིད། །སོ་སོ་རང་རིག་ཡེ་ཤེས་སྤྱོད་ཡུལ་བ། །དུས་གསུམ་རྒྱལ་བའི་ཡུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། (༩༦)ཅེས་སོ། །རང་བཞིན་ནི། ཟུང་འཇུག་མཐའ་བྲལ་ཏེ། །སྣང་བ་ལ་རང་བཞིན་མེད་པས་སྟོང་པ། སྟོང་པ་ལ་རང་བཞིན་མེད་པས་སྣང་བ། སྣང་བ་ལས་ཀྱང་སྟོང་པ་གཞན་མ་ཡིན། སྟོང་པ་ལས་ཀྱང་སྣང་བ་གཞན་མ་ཡིན་པས་ཟུང་འཇུག་གོ །ཟུང་དུ་འཇུག་པས་ན་མཐའ་བྲལ་ལོ། །ཤེར་སྙིང་ལས། གཟུགས་སྟོང་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་གཟུགས་སོ། །གཟུགས་ལས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་གཞན་མ་ཡིན། སྟོང་པ་ཉིད་ལས་ཀྱང་གཟུགས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །ཅེས་སོ། །མཚན་ཉིད་ནི། མ་འདྲེས་ཡོངས་རྫོགས་ཏེ། སྐུ་མདོག་ཕྱག་མཚན། རྒྱན་ཆ་ལུགས། རྣམ་པ་བཞུགས་ཚུལ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད། མ་འདྲེས་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། །ལྷ་སྐུ་ལ་མཚོན་པ་དེ་བཞིན་དུ། སྣང་སྲིད་འཁོར་འདས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱས་ (༩༧)པས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་གིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོའི་རྒྱུད་ལས། ལྷ་སྐུ་སྣང་སྟོང་སྒྱུ་མ་ཡི། །ངོ་བོ་བརྗོད་བྲལ་བློ་ལས་འདས། །རང་བཞིན་དབྱེར་མེད་མཐའ་དང་བྲལ། །མཚན་ཉིད་མ་འདྲེས་ཡོངས་སུ་རྫོགས། །དེ་ལྟར་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀུན། །མཁས་པས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ། །ཅེས་དང་། ལམ་འབྲས་ལས། ལམ་དུ་འབྱུང་བ་རྣམས་ངོ་བོ་རང་བཞིན་མཚན་ཉིད་ཅེས་སོ། །དེ་ལྟར་ལྷ་སྐུ་སྣང་སྟོང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་དེ། འདས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མ་གཟིགས། ད་ལྟར་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མི་གཟིགས། མ་འོངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གཟིགས་པར་མི་འགྱུར་བ་འདི་ནི། དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགོངས་པ་བླ་ན་མེད་པའོ། །འོད་སྲུངས་ཀྱིས་ཞུས་པ་ལས། སེམས་ནི་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ (༩༨)ཀྱིས་མ་གཟིགས། མི་གཟིགས་གཟིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཅེས་སོ། མངོན་རྟོགས་རྒྱན་ལས། ཅི་ཕྱིར་ཞེས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱིས། །མཁྱེན་ནས་ཆོས་རྣམས་མ་གཟིགས་ཕྱིར། །ཅེས་སོ། དངོས་གཞི་ནི། དེ་ལ་ཅེས་པ། ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོའི་རྒྱུད་ལས་གསུངས་པའི། འཆི་མེད་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྐང་བཞི་ལས། དང་པོ་ནི། རང་སེམས་ལྷ་སྐུར་རྣམ་པ་གསལ་བ། ངོ་བོ་སྟོང་པ་རང་བཞིན་ཟུང་དུ་འཇུག་པ། དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མ་གཟིགས། མི་གཟིགས། གཟིགས་པར་མི་འགྱུར་བ། སྣང་བ་འགག་མེད། དོན་ལ་གྲུབ་པ་མེད་པ་འདི་ལ། ན་བ་མ་གྲུབ་སྟེ། ལུས་འབྱུང་བ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ་འདི། སྤོང་ལེན་བྱེད་པ་ཙམ་མ་གཏོགས་པ། སེམས་ཟུང་འཇུག་མཐའ་བྲལ་དེ་ལ། ན་བྱ་དང་། ན་བྱེད་དང་། ན་ཚུལ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བར་ཐག་མ་ (༩༩)ཆོད་ཀྱི་བར་དུ་བསྒོམ་མོ། །གཉིས་པ་ནི། སྔར་གྱི་དོན་དེ་ལ་འཆི་བ་མ་གྲུབ་སྟེ། འཆི་བ་རྣམ་རྟོག་ཡིན། རྟོག་པ་གློ་བུར་སྐྱེ་བ་འདི། སྐྱེ་འགག་ཏུ་སྣང་བ་ཙམ་མ་གཏོགས་པ། སེམས་ངོ་བོ་གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་འདི་ལ་འཆི་བྱ་དང་། འཆི་བྱེད་དང་། འཆི་ཚུལ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བར་ཐག་བཅད་དོ། །གསུམ་པ་ནི། སྔར་གྱི་དོན་དེ་ལ། འཁོར་བ་མ་གྲུབ་སྟེ། སྤྱིར་འཁོར་འདས་གཉིས་ལ་ལྟོས་ནས་བཞག་པ་ཡིན་པས། ལྟོས་པ་མ་གྲུབ་པས། ལྟོས་ཆོས་མི་འགྲུབ་ཅིང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ། འཁོར་བྱ། འཁོར་བ་དང་། འཁྱམས་མཁན་གང་ཟག་དང་། འཁྱམས་ཚུལ་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་མ་གྲུབ་པར་ཐག་བཅད་དོ། །བཞི་པ་ནི། སྔར་གྱི་དོན་དེ་ལ་མྱང་འདས་མ་གྲུབ་སྟེ། ཡར་ (༡༠༠)སངས་རྒྱས་རྒྱུ་གཅིག་འདུག་གམ། མི་འདུག་བལྟ་ཞིང་བསམ་ལ། སངས་རྒྱས་དེ་སྐུ་བཞི་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་མིང་ཙམ་མམ། བརྡའམ། ཐ་སྙད་བཏགས་པ་ཙམ་ལ། མིང་དེ་ཕྱི་དང་། ནང་དང་། བར་ན་ཡང་མེད། སློབ་དཔོན་ཏོག་རྩེ་པས། གཉིས་སུ་མེད་པ་མིང་ཙམ་སྟེ། དེ་ལ་མིང་ཡང་རྙེད་མི་འགྱུར། །གཉིས་མེད་མིང་དུ་བཟུང་པ་ལ། དེ་ལ་རྣལ་འབྱོར་པས་བཟོད་མཛོད། །ཅེས་སོ། །ཟུང་འཇུག་མཐའ་བྲལ་དེ་ལ། ཚང་རྒྱ་བྱ། རྒྱ་བྱེད་དང་། རྒྱ་ཚུལ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བར་ཐག་བཅད་ལ་བསྒོམ་མོ། །དེ་ལྟར་རྟོགས་པས་འཆི་བའི་དུས་སུ། འཕོ་བྱ་དང་། འཕོ་བྱེད་དང་། འཕོ་ཚུལ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས། དེའི་ཚེ་རང་སེམས་འཆི་མེད་རང་གྲོལ། རང་དག །རང་སྟོང་ཞེས་བྱའོ། །རྗེས་ལ་གཉིས་ལས། དང་ (༡༠༡)དང་པོ་འཆི་མེད་དུ་མ་གཏོགས་པའི་སྐྱོན་ནི། དེ་ལྟར་ཅེས་པས། རང་སེམས་འཆི་མེད་དུ་མ་གཏོགས་པར། བདེན་རྫུན་དང་། རྟག་འཛིན་དུ་བཟུང་ནས། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པར་སྒྲུབས་ཀྱང་། ངལ་བ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཞིང་། ལོག་པའི་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །གཉིས་པ་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་དྲུག་ལས། དང་པོ་འཆི་ཁར་དྲན་པས་སང་རྒྱ་བ་ལ་ལྔ་སྟེ། དང་པོ་མཚམས་མེད་པ་ལྔ་བྱས་པ་ཡང་། དྲན་པས་སངས་རྒྱ་བ་ནི། གང་གི་ཅེས་པ། སྐྱེས་བུ་གང་གིས་ཕ་བསད་པ་ལ་སོགས་པ། མཚམས་མེད་པ་ལྔའི་ལས་རྫོགས་པ་ཡང་། འཆི་ཁའི་ཚེའམ། དུས་གཞན་དུ་འཆི་མེད་རྡོ་རྗེའི་ཚག་རྐང་བཞི། སྐད་ཅིག་གམ། ཡུད་ཙམ་གཅིག་ཡིད་ལ་དྲན་པའམ། རྣ་བར་ཐོས་པའམ། ལུས་ལ་རེག་པར་གྱུར་པས་ཀྱང་། གནད་གཅོད་པའི་ (༡༠༢)སྡུག་བསྔལ་རང་སར་དག་ནས་བར་དོར་ལོངས་སྐུར་སངས་རྒྱ་ན། སྒྲིབ་པ་ཆུང་བ་རྣམས་སྨོས་མི་དགོས་སོ། །གཉིས་པ་མ་དྲན་ཡང་སངས་རྒྱ་བ་ནི། གལ་ཏེ། ཅེས་པ་ལུས་དྲང་སྲོང་ཆིག་ཆར་མའམ། སེམས་བརྒྱལ་བའམ། ཆང་གིས་མྱོས་པ་ལྟ་བུའི་རྐྱེན་གྱིས། འཆི་ཁར་མ་དྲན་ན་སངས་མི་རྒྱའམ་ཞེས་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སྒྱོགས་དང་པོ་བཅས་ནས་ཐེངས་ཅིག་རྒྱབ་པ་དེ། ཕྱིས་ནམ་དགོས་དུས་སུ་རྒྱབ་པས་ཆོག་པ་བཞིན་དུ། སྔར་དྲན་ཐོས་རེག་པའི་གནད་ཀྱིས། བར་མ་དོར་ལོངས་སྐུར་སངས་རྒྱའོ། །གསུམ་པ་མཚམས་སྦྱོར་ངན་པ་བྱུང་ཡང་སངས་རྒྱ་བ་ནི། མཚམས་སྦྱོར། ཅེས་པ། ཞེ་སྡང་ལྟ་བུའི་མཚམས་སྦྱོར་ངན་པས་ཤེས་རྒྱུད་དཀྲུགས་ནས་ཤི་ན་སངས་མི་རྒྱའམ། ཞེས་ན་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་གསལ་དྭངས་རྫིང་བུ་སྔོ་མེར་རེ་ (༡༠༣)བ་ཅིག་ལ། རྡོ་རྒྱབ་པའི་དུས་སུ་ཆུ་ཚུབ་བྱུང་ཡང་། དར་ཅིག་ནས་དྭངས་ནས་སྔར་ལྟར་འོང་པ་བཞིན་དུ་སྔར་གྱི་གནད་ཀྱིས་བར་དོ་ལོངས་སྐུར་སངས་རྒྱའོ། །བཞི་པ་བསྒོམ་ལོང་མ་བྱུང་ཡང་སངས་རྒྱ་བ་ནི། བརྟན་པར་ཅེས་པ། དེ་བརྟན་པར་བསྒོམ་ལོང་མེད་པར། ཐོས་མ་ཐག་ཤི་ན། སངས་མི་རྒྱའམ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན། ཚེས་བཅོ་ལྔའི་ཉི་མ་རྒས་པ་དང་། ཟླ་བ་ཤར་ནས་སྣང་བ་མུ་འབྱོར་བ་བཞིན་དུ། འདིའམ། འཆི་ཁར་དྲན་པའམ། ཐོས་པའི་གནད་ཀྱིས་བར་དོ་ལོངས་སྐུར་སངས་རྒྱའོ། །ལྔ་པ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱ་བ་ནི། རང་སེམས་ཅེས་པ། རང་སེམས་སྐྱེ་མེད་ཆོས་སྐུ་ལས།
Chinese
虽然遭遇各种各样的事，体验各种各样的苦乐，自己却没有向外走，那些事物也没有向内来，除了自己的心显现各种各样之外，外面并没有独立存在的实事。尼古玛说：就像各种各样的梦境一样，将显现确定为心。心就是幻觉和梦境。显现没有自性的例子，就像水中的月亮一样。《二观察》中说：不像虚假也不像真实那样，一切都像水中的月亮一样，有欲望的瑜伽母应该知道。第五，本体、自性、特征这三者需要学习。自性是指，本尊的身像如显空幻化一般。其中有三者：本体是不可言说、超越思维的，与所说之义、能说之词、所说之方式全部分离，并且超越了思维的范畴。《经》中说：不可说、不可思、不可言说的般若波罗蜜多，不生不灭，是虚空的本体。各自自证的智慧所行之境，向三世诸佛之母顶礼。（96）自性是，双运离边，显现没有自性所以是空性，空性没有自性所以是显现，显现之外没有其他的空性，空性之外也没有其他的显现，所以是双运。因为是双运，所以是离边。《心经》中说：色即是空，空即是色，色不异空，空不异色。特征是，不混杂、完全圆满，身像的颜色、手印、装饰、服装、姿态、坐姿等全部，不混杂而完全圆满。就像本尊身像所象征的那样，对于包含显有、世间、轮回、涅槃的一切法也应该这样理解（97），这样就能在一瞬间领悟所有的佛法。《智慧海续》中说：本尊身像是显空幻化的，本体不可言说，超越思维，自性无分别，远离边，特征不混杂，完全圆满。智者应该完全了解所有这些法。以及，《道果》中说：道中出现的有本体、自性、特征。像这样，本尊身像是显空幻化一般的本体。
English
Although encountering various things and experiencing various kinds of happiness and suffering, one does not go outwards, nor do those things come inwards. Apart from the arising of various thoughts in one's own mind, there is no independently established reality outside. Niguma says: Like various dreams, establish appearances as mind. Mind is illusion and dream. An example of appearance lacking inherent existence is like the moon in water. In the Two Examinations it says: Not false, not true, in that way, everything is like the moon in water, the yogini with desire should know. Fifth, one must train in the three: essence, nature, and characteristic. Nature means, the deity's form is like appearance, emptiness, and illusion. Among these three: essence is inexpressible and beyond mind, being separate from all that is to be expressed, the words that express it, and the manner of expression, and it transcends the realm of the mind. The Sutra says: Inexpressible, unthinkable, unspeakable Prajnaparamita, unborn, unceasing, the very essence of space. The object of experience of self-aware wisdom, I prostrate to the mother of the Buddhas of the three times. (96) Nature is union, free from extremes, because appearance lacks inherent existence it is emptiness, because emptiness lacks inherent existence it is appearance, emptiness is not other than appearance, appearance is not other than emptiness, therefore it is union. Because it is union, it is free from extremes. The Heart Sutra says: Form is emptiness, emptiness is form, form is not other than emptiness, emptiness is not other than form. Characteristic is unmixed and completely perfect, the body's color, hand implements, ornaments, attire, appearance, posture, and so on, are all unmixed and completely perfect. Just as the deity's form symbolizes, all phenomena included in existence, samsara, and nirvana should be understood in this way (97), so that all the Buddha's teachings are understood in an instant. The Tantra of the Ocean of Wisdom says: The deity's form is appearance, emptiness, and illusion, the essence is inexpressible, beyond mind, the nature is inseparable, free from extremes, the characteristic is unmixed and completely perfect. The wise should completely understand all these dharmas in this way. And, the Lamdre says: Those that arise on the path are called essence, nature, and characteristic. Thus, the deity's form is the essence of appearance, emptiness, and illusion.
Chinese
诶！过去的佛没有看见，现在的佛没有看见，未来的佛不会看见的这个，是三世诸佛的一切无上密意。光护所请问的，心是三世的佛（98）没有看见，不看见，不会看见的。如是说。《现观庄严论》中说：为何之故呢？因为佛，知晓后没有看见诸法之故。如是说。正行是，所谓“那个”是，《智慧海续》中所说的，不死金刚的四句偈中，第一是：自心明观为本尊身，本体空性自性双运，三世的佛没有看见，不看见，不会看见的。显现不灭，意义上无成立的这个上，生病没有成立，身体由四大组成这个，除了取舍之外，心双运离边那个上，与能病，病因，病状一切都分离，在没有确定（99）之前修习。第二是：之前的意义上，死亡没有成立，死亡是分别念，分别念是突然产生的这个，除了显现为生灭之外，心本体在任何地方都没有成立的这个上，与能死，死因，死亡方式一切都分离而确定。第三是：之前的意义上，轮回没有成立，一般轮回涅槃二者是观待而安立的，因为观待没有成立，所观待的法不成立，特别是空性上，能轮回，轮回和，游荡者补特伽罗和，游荡方式受生等等没有成立而确定。第四是：之前的意义上，涅槃没有成立，向上（100）成佛的因一个存在吗？不存在，观察而思维，佛是四身五智的自性，那个也是仅仅是名称吗？是符号吗？仅仅是假立的名称上，那个名称在外和，内和，中间也没有。导师朵哲巴说：无二仅仅是名称，那个上名称也找不到。于无二执为名称上，那个上瑜伽士请宽恕。如是说。双运离边那个上，能束缚，束缚者和，束缚方式一切都分离而确定而修习。如是等等。
English
E! The past Buddha did not see, the present Buddha does not see, the future Buddha will not see this, it is the supreme intention of all the Buddhas of the three times. As asked by Light Protector, the mind is not seen by the Buddhas of the three times (98), does not see, will not see. Thus it is said. In the Ornament of Clear Realization, it is said: Why is it? Because the Buddha, knowing, did not see all the dharmas. Thus it is said. The main part is, the so-called "that" is, as said in the Tantra of the Ocean of Wisdom, in the four lines of the Immortal Vajra, the first is: one's own mind clearly appears as the deity's form, the essence is emptiness, the nature is union, the Buddhas of the three times did not see, do not see, will not see. Appearance is unceasing, on this which is not established in meaning, sickness is not established, this body is composed of the four elements, except for taking and abandoning, on that mind union beyond extremes, separate from the one who is sick, the cause of sickness, and all the ways of sickness, meditate until it is not (99) certain. The second is: on the previous meaning, death is not established, death is conceptual thought, this conceptual thought arises suddenly, except for appearing as arising and ceasing, on this where the essence of mind is not established anywhere, separate from the one who dies, the cause of death, and all the ways of death, and be certain. The third is: on the previous meaning, samsara is not established, generally samsara and nirvana are established in dependence, because dependence is not established, the object of dependence is not established, especially on emptiness, the one who revolves, samsara, and the wanderer, and the way of wandering, taking birth, etc., are not established and be certain. The fourth is: on the previous meaning, nirvana is not established, upwards (100), is there one cause for becoming a Buddha? If not, observe and think, the Buddha is the nature of the four bodies and five wisdoms, is that also just a name? Is it a symbol? Just a name that is nominally established, that name is not outside, inside, or in between. Teacher Toktsepa said: Non-duality is just a name, on that, a name cannot be found. On grasping non-duality as a name, yogis, please forgive. Thus it is said. On that union beyond extremes, separate from the one who binds, the binder, and all the ways of binding, and be certain and meditate. Thus and so on.