Tibetan
ྱའམ་ཤེས་བྱ་ལ་བལྟོས་ནས་ཡུལ་ཅན་ནམ་འཇལ་བྱེད་དམ་ཤེས་པ། ཚད་མ་དང་ཚད་མ་མ་ཡིན་པར་འཇོག་པ་ཡིན་ལ། ཚད་མའི་གཞལ་བྱ་དེ་ཡང་གཞལ་བྱ་རང་དང་གཞན་གྱིས་ངོ་བོ་རྟོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་སྟེ། དེ་ནི་རང་གཞན་ངོ་བོ་ཡིས། །རྟོགས་ཕྱིར་གཞལ་བྱ་གཉིས་སུ་བཞེད། །ཅེས་པས་སོ། །རྟོགས་ཚུལ་གཉིས་ཀྱང་། མངོན་སུམ་ནི་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པས་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་ལ། རྗེས་དཔག་ནི་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ངེས་པ་ཡིན་ཀྱང་ལྡོག་པ་གཅིག་གི་ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་ཞེན་པས་ན་གཞན་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། 1-696 རྒྱུ་མཚན་དེས་ན་ཚད་མ་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་དང་རྗེས་དཔག་གི་ཚད་མ་གཉིས་དབྱེའོ། །དེ་ལས་གཞན་ངེས་པ་འདྲེན་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་རང་ངེས་དང་གཞན་ངེས་ཚད་མ་དེ་སོ་སོའི་ནང་གསེས་དང་བཅས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་ཕྱྭ་བསྡུས་ཞེས་པའི་རིགས་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་གཏན་ཚིགས་རིགས་པའི་ལུང་གར་ཡང་མི་སྣང་ལ། འཐད་ལྡན་དུ་ཡུལ་ལ་བལྟོས་ནས་ཀྱང་ཚད་མའི་ཚད་མ་མ་ཡིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡུལ་ལ་བལྟོས་པ་དེ་ཁོ་ནས་དེ་དབྱེ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཚད་མའི་དབྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཞེས། ཁོ་ནས་བཞག་པ་དང་། ཙམ་སྒྲས་ལྷག་མ་ཡོད་པ་འགོག་པས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི་མངོན་སུམ་དེ་དོན་དམ་པའི་ཚད་མ་ལ་དངོས་སུ་འཇུག་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་དག །རབ་ཏུ་གསལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །དེས་ན་ཐུགས་ཀྱང་གསལ་བའི་ཕྱིར། །རྒྱུ་ཡི་བག་ཆགས་སྤངས་པ་ཡིན། །ཞེས་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི། རྒྱུད་པས་འཇུག་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། ། དེས་ན་བྱེ་བྲག་སྤྱི་ཆོས་མཐའ། །དང་ཕྱིར་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་ཉིད། །བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པ་ཀུན་བཞག་པ། །དམ་པའི་དོན་ལ་གཞུག་པའི་ཕྱིར། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པ་ཡིན། །ཞེས་པས་སོ། །དེ་བས་ན། དོན་དམ་པ་ལུས་དང་། 1-697 ཀུན་ཏུ་ཐ་སྙད་པའི་ཚད་མ་ཡན་ལག་ཏུ་བསྟན་པ་ནི་མདོར་བསྟན་རྒྱས་བཤད་ལྟ་བུ་ལ་བཞག་པ་མ་ཡིན་གྱི། ཐབས་བྱུང་དང་། དེའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ཡིན་ནོ། ། གཉིས་པ་མཐའ་དཔྱད་ཀྱིས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ནི། དོན་བྱེད་ནུས་པ་རང་མཚན་གྱི་མཚན་ཉིད། དོན་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཆོས་སྤྱི་མཚན་གྱི་མཚན་ཉིད་དུ་བཞག་ནས། མཚན་གཞི་ནི་ཕུང་པོ་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་བཤད་པས་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ལྔ་སྟེ། གཟུགས་ཚོར་འདུ་ཤེས་འདུ་བྱེད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །དང་པོ་དབང་པོ་ལྔ། དོན་ལྔ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ། དོན་ལྔའི་གཟུགས་ལ་ཉི་ཤུ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱང་འདིའི་སྣང་མུན་དུ་སྡུད། སྒྲ་ལ་ཟིན་མ་ཟིན་སོགས་བརྒྱད། མངོན་པ་གོང་མར་བཅུ་གཅིག་བཤད། དྲི་ལ་བཞི། རོ་ལ་དྲུག
Chinese
或者说，相对于所知（ཤེས་བྱ་），能知者（ཡུལ་ཅན་）或量度者（འཇལ་བྱེད་）或识（ཤེས་པ），被区分为量（ཚད་མ་）和非量（ཚད་མ་མ་ཡིན་པ）。而量的所量（ཚད་མའི་གཞལ་བྱ་），也因其以自身和他人认知其本质的方式，被分为两种。正如所说：‘因自他本质故，所量立为二。’这两种认知方式，现量（མངོན་སུམ་）因具有其形相而执持自性，比量（རྗེས་དཔག་）虽跟随假立而确定自性，但因执着于一个反体的境之自性，故称为他证（གཞན་རྟོགས་）。 因此，量被分为现量和比量两种。其中，通过引导他者确定的方式，将自证（རང་ངེས་）和他证量各自及其分支进行划分，是藏地的‘Phywa bdus’之理（ཕྱྭ་བསྡུས་），在印度的因明论典中未曾出现。从应理的角度来看，相对于境，量可以是量或非量，因此，仅凭相对于境这一点就应进行区分。所以，量的分类理由仅仅是境的分类。’以‘仅’字进行限定，‘唯’字则遮止了剩余的可能性。如此的现量，实际上成为了进入胜义量（དོན་དམ་པའི་ཚད་མ་）的直接组成部分，对此，过失和功德都会变得非常明显。因此，心也会变得清明，从而舍弃业习。’正如所说。而比量，则是通过传承进入的组成部分。因此，智者们为了引入胜义谛，设立了差别、共相、边际，以及外在的相和有相，所立和能立等一切。’ 因此，将胜义（དོན་དམ་པ་）作为身体，世俗（ཀུན་ཏུ་ཐ་སྙད་པའི་）量作为分支来展示，并非像简述和详述那样，而是通过方便（ཐབས་བྱུང་）以及成为其方便的方式来实现的。第二，以边际分析进行详细阐述：将能起作用者定义为自相（རང་མཚན་），不能起作用的法定义为共相（སྤྱི་མཚན་）。其例子可以通过解释蕴（ཕུང་པོ་）、界（ཁམས་）、处（སྐྱེ་མཆེད་）的分类来理解。蕴有五种，即色蕴（གཟུགས་）、受蕴（ཚོར་）、想蕴（འདུ་ཤེས་）、行蕴（འདུ་བྱེད་）、识蕴（རྣམ་པར་ཤེས་པའི་）。首先，五根（དབང་པོ་ལྔ），五境（དོན་ལྔ），无表色（རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ），五境之色共二十种。虚空界（ནམ་མཁའི་ཁམས་）也包含于此中的明暗之中。声有能取和不能取等八种，在上品阿毗达磨中说了十一种。香有四种，味有六种。
English
Or, relative to the knowable (Skt: jñeya, ཤེས་བྱ་), the knower (Skt: jñātṛ, ཡུལ་ཅན་) or the measurer (Skt: pramāṇa-kartṛ, འཇལ་བྱེད་) or consciousness (Skt: vijñāna, ཤེས་པ), is distinguished as valid cognition (Skt: pramāṇa, ཚད་མ་) and non-valid cognition (Skt: apramāṇa, ཚད་མ་མ་ཡིན་པ). Furthermore, the object of valid cognition (Skt: prameya, ཚད་མའི་གཞལ་བྱ་) is also divided into two types based on how it recognizes its essence, either by itself or by others. As it is said: 'Because of self and other essence, the object of valid cognition is established as two.' These two ways of cognition are such that direct perception (Skt: pratyakṣa, མངོན་སུམ་) grasps its own characteristic because it possesses its form, while inference (Skt: anumāna, རྗེས་དཔག་), although it ascertains its own characteristic by following imputation, is called 'other-cognition' (གཞན་རྟོགས་) because it clings to the nature of an object that is a single exclusion. Therefore, valid cognition is divided into two types: direct perception and inference. Among these, the method of distinguishing self-cognition (རང་ངེས་) and other-cognition valid cognition, along with their respective subdivisions, through the means of leading others to certainty, is the reasoning of the Tibetan 'Phywa bdus' (ཕྱྭ་བསྡུས་), which does not appear in any Indian treatises on logic. From a rational perspective, valid cognition can be either valid or non-valid in relation to the object; therefore, it should be distinguished solely based on its relation to the object. Thus, the reason for classifying valid cognition is solely the classification of the object. The word 'only' (ཁོ་ནས་) is used for limitation, and the word 'just' (ཙམ་སྒྲས་) prevents the existence of anything additional. Such direct perception actually becomes a direct component for entering into ultimate valid cognition (དོན་དམ་པའི་ཚད་མ་), and in this regard, faults and qualities become very clear. Therefore, the mind also becomes clear, thereby abandoning habitual tendencies. As it is said. And inference is a component that enters through lineage. Therefore, the wise have established distinctions, universals, boundaries, as well as external signs and sign-possessors, the probandum and the probans, all for the purpose of introducing the ultimate meaning. Therefore, showing the ultimate (དོན་དམ་པ་) as the body and the conventional (ཀུན་ཏུ་ཐ་སྙད་པའི་) valid cognition as the branch is not established like a summary and detailed explanation, but through the means of arising as a method (ཐབས་བྱུང་) and becoming a method for it. Secondly, elaborating in detail through marginal analysis: defining the ability to perform a function as the characteristic of a unique particular (རང་མཚན་), and defining a phenomenon that cannot perform a function as the characteristic of a universal (སྤྱི་མཚན་). Examples of this can be understood by explaining the classifications of the aggregates (Skt: skandha, ཕུང་པོ་), elements (Skt: dhātu, ཁམས་), and sources (Skt: āyatana, སྐྱེ་མཆེད་). The aggregates are five: the aggregate of form (Skt: rūpa, གཟུགས་), the aggregate of feeling (Skt: vedanā, ཚོར་), the aggregate of perception (Skt: saṃjñā, འདུ་ཤེས་), the aggregate of mental formations (Skt: saṃskāra, འདུ་བྱེད་), and the aggregate of consciousness (Skt: vijñāna, རྣམ་པར་ཤེས་པའི་). Firstly, the five faculties (དབང་པོ་ལྔ), the five objects (དོན་ལྔ), non-revealing form (Skt: avijñapti-rūpa, རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ), the form of the five objects totals twenty. The element of space (Skt: ākāśa-dhātu, ནམ་མཁའི་ཁམས་) is also included in the light and darkness within this. Sound has eight types, such as graspable and ungraspable, and eleven are explained in the Higher Abhidharma. Smell has four types, and taste has six types. --------------------------------------------------------------------------------
Tibetan
། རེག་བྱ་ལ་འབྱུང་བ་བཞི་ལ་སོགས་པ་བཅུ་གཅིག་གོ། །ཚོར་བ་ལ་བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་གསུམ་མམ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་སོགས་དྲུག །འདུ་ཤེས་ལ་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོ་གསུམ་མམ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སོགས་དྲུག །འདུ་བྱེད་ལ་མཚུངས་ལྡན་དང་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་གཉིས། ཚོར་བ་འདུ་ཤེས་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཚད་མའི་མདོ་སྡེ་བདུན་དང་བཅས་པའི་སྤྱི་དོན་རིགས་པའི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། 1-698 ཅད་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །སེམས་བྱུང་ནི། ཀུན་འགྲོ་ལྔ། ཡུལ་ངེས་ལྔ། དགེ་བ་བཅུ་གཅིག །རྩ་ཉོན་དྲུག །ཉེ་ཉོན་ཉི་ཤུ ། གཞན་འགྱུར་རམ་གཞན་འགྲོ་བཞི་སྟེ་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་རིམ་པ་བཞིན། རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་ལྔ། འདུན་པ་དང་། མོས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ལྔ། དད་པ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་། མ་ཆགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པའི་དགེ་རྩ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའི་དགེ་རྩ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་དང་བཅུ་གཅིག །འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་དྲུག །ཁྲོ་བ་དང་། ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། འཆབ་པ་དང་། འཚིག་པ་དང་། ཕྲག་དོན་དང་། སེར་སྣ་དང་། གཡོ་དང་། སྒྱུ་དང་། རྒྱགས་པ་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། མ་དད་པ་དང་། ལེ་ལོ་དང་། བག་མེད་པ་དང་། བརྗེད་ངས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང་ཉི་ཤུ། འགྱོད་པ་དང་། གཉིད་དང་། རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་བཞི་རྣམས་སོ། །དེའི་ང་རྒྱལ་ནི་བདུན་ཏེ། 1-699 ང་རྒྱལ་དང་། ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ང་རྒྱལ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ལྟ་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བའོ། །ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ནི། ཐོབ་པ་དང་། སྐལ་མཉམ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་རིགས་མཐུན་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པ་དང་། མིང་གི་ཚོགས་དང་། ཚིག་གི་ཚོགས་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་སམ། མངོན་པ་གོང་མར། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དང་། དེ་ལྟ་བུའི་ཆ་དང་མཐུན་པའམ། འཇུག་པའི་སོ་སོར་ངེས་པ། སྐལ་མཉམ་མ་ག
Chinese
触觉包括地、水、火、风四大元素等十一种。 感受包括快乐、痛苦、中性三种，或者由眼根接触产生的感觉等六种。 认知包括小、中、大三种，或者由眼根接触产生的认知等六种。 行包括相应行和不相应行两种。除了感受和认知之外的所有心所，总共有五十一个，以及七部量论的经部，名为《总义理智之精华》。 心所法：遍行五蕴，境相确定五蕴，善心所十一蕴，根本烦恼六蕴，近烦恼二十蕴，不定四蕴，总共五十一个，依次为：触、作意、受、想、思五者；欲、胜解、念、定、慧五者；信、知惭、知愧、无贪善根、无嗔善根、无痴善根、精进、轻安、不放逸、舍、不害十一者；贪、嗔、慢、无明、见、疑六者；忿、恨、覆、恼、嫉、悭、诳、谄、憍、害、无惭、无愧、昏沉、掉举、不信、懈怠、放逸、失念、散乱、不正知二十者；悔、眠、寻、伺四者。 慢有七种：慢、过慢、慢过慢、我慢、增上慢、卑慢、邪慢。 见有五种：萨迦耶见（有身见）、边见、邪见、见取见、戒禁取见。 不相应行法有：得、众同分、无想定、灭尽定及无想、命根、同类性、生、老、住、无常、名身、句身、文身，或于上论中，异生性、彼性相应、入之差别，众同分等。
English
Tangible objects include the four elements (earth, water, fire, wind) and eleven others. Feelings include three types: pleasure, pain, and neutral, or the six feelings arising from contact through the eye consciousness, etc. Perceptions include three types: small, medium, and large, or the six perceptions arising from contact through the eye consciousness, etc. Volition includes two types: associated volition and non-associated volition. All mental factors other than feelings and perceptions, totaling fifty-one, along with the seven treatises on valid cognition, are contained in what is called 'The Essence of Logic: A Compendium of General Meanings'. Mental factors are: the five omnipresent ones, the five object-determining ones, the eleven virtuous ones, the six root afflictions, the twenty secondary afflictions, and the four variable ones, totaling fifty-one in order: contact, attention, feeling, perception, and volition; aspiration, conviction, mindfulness, concentration, and wisdom; faith, sense of shame, sense of embarrassment, non-attachment, non-hatred, non-ignorance, diligence, pliancy, conscientiousness, equanimity, and non-harmfulness; desire, anger, pride, ignorance, views, and doubt; wrath, resentment, concealment, vexation, jealousy, miserliness, deceit, pretense, conceit, harmfulness, shamelessness, lack of embarrassment, lethargy, excitement, lack of faith, laziness, carelessness, forgetfulness, distraction, and lack of awareness; regret, sleep, investigation, and analysis. There are seven types of pride: pride, excessive pride, pride beyond pride, 'I am' pride, manifest pride, slight pride, and wrong pride. There are five types of views: the view of the aggregates as a self, the view of extremes, wrong views, the view of holding views as supreme, and the view of holding ethical conduct and discipline as supreme. Non-associated compositional factors are: attainment, commonality of kind, the absorption of non-perception, the non-perception in the absorption of cessation, the life faculty, similarity of type, birth, aging, abiding, impermanence, collection of names, collection of words, collection of letters, or in the higher Abhidharma, individuality of ordinary beings, correspondence with such a nature, or the specific determination of entry, commonality of kind, etc. --------------------------------------------------------------------------------