Tibetan
གས་བརྒྱད་བཅས་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ནོ། །དེ་ཡང་འགྱུ་བྱེད་ཀྱི་དབུགས་ཡོད་པས་རྟོགས་བྱེད་ཀྱི་སེམས་ཡོད་པར་བཤད་དོ། །ཞེས་སོ། ༈ །གཉིས་པ་འཁྲུལ་ཚུལ་དངོས་ཀྱི་རིམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ་ལྔ་སྟེ། བཤད་རྒྱུད་ལས། འཁྲུལ་ལུགས་ (༢༣༩)རྒྱས་པར་ངས་བཤད་ཀྱི། །འཁྲུལ་པའི་གཞི་དང་རྒྱུ་དང་དུས། །འཁྲུལ་པའི་རྐྱེན་དང་འཁྲུལ་པ་དངོས། །ཞེས་པས། དང་པོ་འཁྲུལ་བའི་གཞི་ལ་གསུམ། །ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་རིག་པ། འོད་ལྔ་རྣམས་ཕྱིར་གསལ་དུ་ཡུལ་དང་། སེམས་དང་ལུས་ཀྱི་འཁྲུལ་གཞིར་དང་པོ་དང་། བར་དང་། ཐ་མ་གསུམ་གྱིས་བཤད་ནས། འཁྲུལ་གཞིར་ཕྱོགས་ཙམ་མཐུན་པས་འཐད་པ་ཡང་། དེ་ཉིད་ལས། དང་པོ་འཁྲུལ་པའི་གཞི་བསྟན་པ། །དེ་ལ་ཡང་ནི་རྣམ་པ་གསུམ། །ཆོས་ཉིད་ཡུལ་གྱི་འཁྲུལ་གཞི་དང་། །རིག་པ་སེམས་ཀྱི་འཁྲུལ་གཞི་དང་། །འོད་ལྔ་ལུས་ཀྱི་འཁྲུལ་གཞིར་བསྟན། །དང་པོ་ཆོས་ཉིད་རིག་པ་སྟོང་། །བར་དུ་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་ཤར། །ཐ་མར་འཛིན་རྟོག་བག་ཆགས་བརྟས། །དེ་ལས་སྙིགས་མ་མེད་བཞིན་སྣང་། །དེ་ནི་ཡུལ་གྱི་འཁྲུལ་གཞིར་བསྟན། །ད་ནི་སེམས་ཀྱི་འཁྲུལ་གཞི་བཤད། །དང་པོ་རིག་པ་འགགས་མེད་འགྱུས། །བར་དུ་གདངས་ལ་འཛིན་པ་སྐྱེས། །ཐ་མ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཕྱུངས་པས། །དེ་ལས་སེམས་རྟོག་དུ་མ་ཤར། །སེམས་ཀྱི་གཞི་རུ་དེ་བསྟན་ནོ། །ད་ནི་ལུས་ (༢༤༠)ཀྱི་འཁྲུལ་གཞི་བསྟན། །དང་པོ་རིག་པའི་ཀློང་ན་གསལ། །བར་དུ་ཆོས་ཉིད་ཀློང་ན་ཤར། །ཐ་མ་དེ་ལ་བག་ཆགས་པས། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྡོས་བཅས་སྣང་། །ལུས་ཀྱི་འཁྲུལ་གཞི་དཔེ་བསྟན་ནོ། །གཞི་གསུམ་འཐད་པ་སྙིང་པོ་ལྔ། ངས་བཤད་ཀྱིས། སྐུ་ལྔ་པོ་དེ། །ཀྱེ་ཀྱེ་གསང་བདག་ངེས་པར་ཟུང་། །ཆོས་ཉིད་ཡུལ་གྱི་འཁྲུལ་གཞིར་འཐད། །ཅིའི་ཕྱིར་རིག་མེད་བེམས་པོར་སྣང་། །རིག་པ་སེམས་ཀྱི་འཁྲུལ་གཞིར་འཐད། །ཅིའི་ཕྱིར་རིག་ཙམ་ཕྱོགས་མཐུན་ཕྱིར། །འོད་ལྔ་ཡུལ་གྱི་འཁྲུལ་གཞི་འཐད། །ཁ་དོག་དབྱིབས་སུ་ཕྱོགས་མཐུན་ཕྱིར། །ཞེས་སོ། །སྤྱིར་གྱི་གཞི་ནི་ལྷུན་གྲུབ་ཡིན་ལ། །འཁྲུལ་གཞི་ནི་དེ་ལས་བར་གྱི་བསྐལ་པར་ཤར་བའི་རིག་གདངས་ཡིན་པས་ཕྱེད་པ་གཅེས་སོ། ༈ །གཉིས་པ་འཁྲུལ་རྒྱུ་མ་རིག་པ་ལས། ངོ་བོ་ཤེས་པ་རྨོངས་པ། ངེས་ཚིག་མི་ཤེས་པ། དབྱེ་ན་རིག་པའི་ཆ་ལ་རང་ཉིད་ཡེ་ཤེས་སུ་མི་ཤེས་པའི་ཆས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། རང་ལས་གཞན་དུ་འཛིན་པ་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་མ་རིག་པ་གཉིས་སོ། །དཔེ་རྒན་མོ་ལོང་མས་ས་ཚུགས་མེད་པར་འཁྱམས་པ་ལྟ་བུའོ། །འཁྲུལ་ (
Chinese
总而言之，有气息流动的就是有知觉的众生。也就是说，因为有迁动的气息，所以说有能了知的识。如是说。接下来，第二，详细解说错乱之方式的次第，共有五点。如《解说续》中所说：“错乱之方式我将广说，错乱之基、因和时，错乱之缘和错乱之实。”因此，第一，错乱之基有三。自生之法性觉性，五光显现为外境，心和身的错乱之基，以最初、中间和最后三者来解说。错乱之基在某些方面相似，所以是合理的。同样在《解说续》中说：“首先，显示错乱之基，其中又有三种，法性是境的错乱之基，觉性是心的错乱之基，五光是身的错乱之基。最初，法性觉性是空性，中间，智慧显现，最后，执著分别习气增长，从中显现出如无垢之物。这就是境的错乱之基。现在解说心的错乱之基，最初，觉性无碍迁动，中间，对明分产生执著，最后，心的因被耗尽，从中生起各种心念。这就是心的基础。现在显示身体（２４０页）的错乱之基，最初，在觉性的虚空中显现，中间，在法性的虚空中显现，最后，对此产生习气，色蕴显现为粗重之物，这就是身体的错乱之基的例子。三个基础的合理性，五个心要，我将解说。这五个身，唉唉，秘密主，务必记住。法性是境的错乱之基，为什么显现为无知之物？觉性是心的错乱之基，为什么仅仅是觉性在某些方面相似？五光是境的错乱之基，为什么颜色形状在某些方面相似？”如是说。总的来说，基础是自生，错乱之基是从此在中间劫显现的觉性明分，所以区分非常重要。接下来，第二，错乱之因是无明，本体是对知识的迷惑，定义是不了解，分类是觉性方面不认识自己是智慧的俱生无明，以及执著自己之外的他者为存在的遍计所执无明两种。比如，就像盲老妇人没有方向地徘徊一样。错乱
English
In short, sentient beings are those with moving breath. That is to say, because there is moving breath, it is said that there is a mind that can perceive. Thus it is said. Next, second, to explain in detail the order of how confusion actually occurs, there are five points. As stated in the Explanation Tantra: "I will explain in detail the manner of confusion, the basis, cause, and time of confusion, the condition of confusion, and the actual confusion." Therefore, first, there are three bases of confusion. The spontaneously accomplished nature of reality, awareness, the five lights that appear as external objects, the basis of confusion for mind and body, are explained by the first, middle, and last three. The bases of confusion are similar in some respects, so it is reasonable. Similarly, in the Explanation Tantra it says: "First, showing the basis of confusion, there are also three aspects to it, the nature of reality is the basis of confusion for objects, awareness is the basis of confusion for mind, and the five lights are shown as the basis of confusion for body. Initially, the nature of reality, awareness, is emptiness, in the middle, wisdom arises in various ways, and finally, clinging and conceptual habitual patterns increase, from which it appears like something without impurities. This is shown as the basis of confusion for objects. Now explain the basis of confusion for mind, initially, awareness moves unceasingly, in the middle, clinging arises to clarity, finally, the cause of mind is exhausted, from which various thoughts arise. This is shown as the basis of mind. Now show the basis of confusion for body (page 240), initially, it is clear in the expanse of awareness, in the middle, it arises in the expanse of the nature of reality, finally, habitual patterns arise from this, the aggregates of form appear as coarse objects, this is an example of the basis of confusion for body. The reasonableness of the three bases, the five essential points, I will explain. These five bodies, alas, secret lord, be sure to remember. The nature of reality is the basis of confusion for objects, why does it appear as an ignorant object? Awareness is the basis of confusion for mind, why is it that only awareness is similar in some respects? The five lights are the basis of confusion for objects, why are color and shape similar in some respects?" Thus it is said. In general, the basis is spontaneous accomplishment, and the basis of confusion is the clarity of awareness that arises from this in the intermediate eon, so distinguishing is very important. Next, second, the cause of confusion is ignorance, the essence of which is bewilderment about knowledge, the definition of which is not understanding, the classification of which is the coemergent ignorance that does not recognize oneself as wisdom in terms of awareness, and the two types of ignorance that cling to others as existent, which are imputed ignorance. For example, like a blind old woman wandering without direction. Confusion
Tibetan
༢༤༡)ཚུལ་ནི། ཐག་པ་སྤྲུལ་འཛིན་ལྟར་རང་ངོ་ལ་མེད་ཀྱང་སྣང་ངོ་ལ་ཤར་བ་ལ་སོགས་པས་བཟུང་བས་འཁྲུལ་ལོ། །མིང་གི་རྣམ་གྲངས་མ་རིག །གཏི་མུག་མི་ཤེས། མ་རྟོགས། མ་མཐོང་། འཁྲུལ་པ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅེས་པ་སྟེ། ཀུན་གསལ་ལས། འཁྲུལ་པའི་རྒྱུ་ནི་མ་རིག་པ། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་དང་ཀུན་ཏུ་བརྟགས། །ངོ་བོ་ངེས་ཚིག་དབྱེ་བ་དང་། །མཐུན་དཔེ་ཚུལ་དང་བརྗོད་ཚིག་བསྟན། རིགས་ཀྱི་བུ་མ་རིག་པའི་ངོ་བོ་ནི། གཏི་མུག་དང་། དེ་མ་ཡིན་པ་ལ་དེར་འཛིན་པའོ། །ངེས་ཚིག་ནི། དོན་ལ་རྨོངས་པའི་ཕྱིར་མ་རིག་པའོ། །དབྱེ་ན་གཉིས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། །ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་མ་རིག་པའོ། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་དེ་གང་ལས་གང་དང་། གང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེས་ན། །གང་གིས་གང་མ་རིག་ཅེ་ན། །རིགས་ཀྱི་བུ་གང་ལས་ཞེ་ན། །གཞི་འཛིན་པའི་རིག་པ་ལས་སོ། །གང་དང་ཞེ་ན། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མ་རིག་པ་གཉིས་སོ། །གང་ཞེ་ན། བཅོས་པས་མ་འཆོས་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀློང་དུའོ། །གང་གིས་གང་མ་རིག་ཅེ་ན། རང་བཞིན་གྱི་འོད་བྱད་ལྟ་བུས། གཟུགས་ (༢༤༢)བརྙན་གྱི་འོད་བྱད་ཀྱི་རྣམ་པ་མེ་ལོང་ལ་སྣང་བ་ལྟ་བུ་དེ་མ་རིག་གོ། །དོན་དེས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ནི་ཡུལ་ལ་རྟོགས་པ་རགས་སུ་སྐྱེས་ཏེ། སྐད་ཅིག་མ་སྔ་ཕྱིའི་ཚུལ་ལོ། །དཔེ་ནི་རྒན་མོ་ལོང་མ་དང་འདྲའོ། །ཀྱེ་མ་རིགས་ཀྱི་བུ་མ་རིག་པ་དེ་ཡང་། ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུར་ཞེ་ན། ཐོ་ཡོར་རམ། ཐག་པ་ལ་སྦྲུལ་དང་། མི་མེད་ཡང་རྒྱུས་མེད་པ་དང་། སྔར་སུན་པའི་མི་ལ་དགྲར་སྣང་བའམ། རྣམ་པ་ཐག་པ་སྦྲུལ་དུ་སྣང་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ནི་ཡང་དག་པར་མེད་བཞིན་དུ་སྣང་ལ། སྣང་བཞིན་དུ་སྟོང་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེ་དེ་བཞིན་དུ། མ་རིག་པ་དངོས་སུ་མེད་ལ་ཉམས་ལ་ཡོད་པའོ། །དེ་ཅིས་བྱུང་ཞེ་ན། ལུས་ཀྱི་མཐའ་མ་རྫོགས་པས། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྩལ་མ་རྫོགས། མཐོང་བའི་ཡུལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གདངས་འོད་ལྔ་ལ་ཤེས་པའི་དྲན་པ་མ་སད་དོ། །དེ་སད་མ་གཡོས་པའི་ངང་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ལས། དེའི་རང་བཞིན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ཡུལ་ལ་མ་འགགས་པར་སྣང་བ་ལ། སྔར་མཐོང་མ་མྱོངས་པས་དེ་ལ་ང་ཡིས་ཡིད་འགྲོགས་ཏེ། རང་སྣང་ཆེན་ (༢༤༣)པོ་རྟོགས་པའི་མཐའ་མ་ཆོད་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་མ་རིག་པའི་གཏན་ཚིགས་སོ། །མ་རིག་པ་དང་། གཏི་མུག་དང་། མ་ཤེས་པ་དང་། མ་རྟོགས་པ་དང་། དོན་མ་མཐོང་བ་དང་། འཁྲུལ་པ་དང་། ཕྱིན
Chinese
（２４１）方式是：如执绳为蛇一般，虽在自性中不存在，但在显现中却显现等，因被执取而迷惑。名称的异名：无明、愚痴、无知、不解、不见、迷惑、颠倒。如《普明》中所说：“迷惑之因是无明，俱生与遍计，本体、定义、分类等，比喻、方式与言辞皆已阐述。种姓之子，无明的本体是愚痴，以及于非彼执为彼。定义是：因于意义愚昧故为无明。分类有二：俱生无明与遍计无明。俱生无明从何而生，与何俱生？以何而无明何者？种姓之子，从何而生？从执基之识而生。与何俱生？与俱生之智慧与无明二者俱生。于何处？于未被造作之法性界中。以何而无明何者？如自性之光明，于镜中显现形（２４２）像之光明般，此即无明。因此之故，称为俱生无明。遍计是于境上生起粗大之觉知，乃刹那前后之方式。譬如盲老妇一般。唉！种姓之子，此无明也，并非真实存在，那么如何呢？如木桩，或绳索被误认为蛇，无人却误以为是鬼，先前被击败之人被视为仇敌，或绳索显现为蛇一般。彼虽非真实存在却显现，虽显现却为空性。种姓之子，如是譬喻，无明实则不存在，却于体验中存在。此为何故产生？因身体之边际未圆满，智慧之力量未圆满，所见之境，于智慧之光芒五光中，未能唤醒觉知之忆念。彼觉醒，于未动摇之状态中，从普贤王如来中，彼之自性智慧之生起，于境上未阻碍而显现时，因先前未见未经历，故我于彼生起执着，自显现之大（２４３）未能断定证悟之边际。种姓之子，此乃无明之理。无明、愚痴、无知、不解、不见、迷惑、颠倒。
English
(241) The way is: like mistaking a rope for a snake, although it doesn't exist in its own nature, it appears in manifestation, etc., and is deluded by being grasped. Synonyms for the name: ignorance, delusion, unknowing, incomprehension, not seeing, confusion, perversion. As it says in 'The All-Illuminating': 'The cause of confusion is ignorance, co-emergent and imputed. Essence, definition, distinctions, analogy, manner, and expression are all shown.' Son of lineage, the essence of ignorance is delusion, and grasping what is not that as that. The definition is: because of being obscured about the meaning, it is ignorance. There are two distinctions: co-emergent ignorance and imputed ignorance. From what does co-emergent ignorance arise, and with what does it co-emerge? By what is what not known? Son of lineage, from what? From the consciousness that grasps the basis. With what? With the co-emergent wisdom and ignorance, the two. In what? In the expanse of the nature of reality that is not fabricated by remedies. By what is what not known? Like the light of one's own nature, the appearance of the light of the form (242) image in a mirror, that is ignorance. Therefore, it is called co-emergent ignorance. Imputation is the arising of a coarse understanding of an object, the manner of previous and subsequent moments. The analogy is like a blind old woman. Alas! Son of lineage, that ignorance is also not truly existent. So how is it? Like a stump, or a rope mistaken for a snake, no one there but mistaken for a ghost, someone previously defeated appearing as an enemy, or the appearance of a rope as a snake. That appears even though it is not truly existent, and is empty even though it appears. Son of lineage, in that analogy, ignorance is not actually existent, but is existent in experience. Why does that arise? Because the limit of the body is not complete, the power of wisdom is not complete, the object of seeing, the five lights of the radiance of wisdom, the memory of awareness is not awakened. That awakened, in the unwavering state, from Samantabhadra, the arising of the wisdom of its own nature appearing unhindered on the object, because it was not previously seen or experienced, I become attached to it, the great (243) self-appearance, the limit of realization is not decided. Son of lineage, that is the reason for ignorance. Ignorance, delusion, unknowing, incomprehension, not seeing the meaning, confusion, perversion.