Tibetan
ཡང་དག་པར་བརྒྱན་པའི་ཆོས་ལྡན་གྱི་མི་ལུས་འདི་ཤིན་ཏུ་ནས་རྙེད་པར་དཀའ་སྟེ༔ མི་ལུས་ཆོས་བཞིན་སྤྱོད་པའི་སྐལ་ལྡན་ཞིག་ཐོབ་པ་ལ༔ རྒྱུ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་བསགས་པ་ལས་ཐོབ་དགོས་པས་ན༔ ལུས་རྙེད་པར་དཀའ་བར་བསམ་ཞིང་༔ ཆོས་སྤྱོད་པའི་རྟེན་དང་གྲོགས་སུ་ལམ་དུ་འཁྱེར་བར་བྱའོ༔ ཞེས་གསུངས་སོ། གཉིས་པ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ། དལ་འབྱོར་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ལོང་བ་ཞིག་གིས་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་གཞི་མདོ་ནས་རྙེད་པ་ལྟར། འཁོར་བ་ན་རྒྱུ་བའི་སེམས་ཅན་མ་རིག་པའི་ལིང་ཏོག་གིས་ལྡོང་པ་དག་གིས་མི་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་རྙེད་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་དཀའ་བ་སྟེ། ཁྱེད་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་ལེགས་པའི་ཆོས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་དགོས་སོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལྟ་བུའི་དོན་ནི། མི་ཁོམས་པའི་གནས་བརྒྱད་ལས་ལྡོག་པའི་ལུས་ཏེ། དེ་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ་རྒྱལ་བའི་དྲོད་ཀྱི་སྐྱེད་མཆེད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལས། མི་ཁོམས་པ་བརྒྱད་པོ་ལས་ལྡོག་པ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །མི་ཉིད་ཐོབ་པ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །དལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཉན་པ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དང་འགྲོགས་པ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །ཡང་དག་པ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་དང་འཕྲད་པ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །ཞེས་གསུངས་ཤིང་། དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོ་གསུམ་དུ་སྐྱེས་ན་རྟག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྤྱོད་དགོས་པས་ལུས་མི་ཁོམ། ལྷ་ཚེ་རིང་པོ་ནི་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པའི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་སྟེ། ཕྱིའི་མི་ཁོམ་པ་བཞི་དང་། དེ་དག་རྣམས་སུ་མ་སྐྱེས་གལ་ཏེ་མི་ལུས་ཐོབ་ཀྱང་ལྐུགས་པ་ནི་ཚིག་དོན་ལ་བརྡ་སྤྲོད་པའི་ནུས་པ་མེད་པ་ངག་མི་ཁོམས་པ་དང་། བསྟན་ལ་འཇུག་པའི་བློ་མེད་པ་ཀླ་ཀློ་དང་། ལས་འབྲས་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་པས་སྒྲོ་སྐུར་གྱི་མཐར་ལྷུང་བའི་ལོག་ལྟ་ཅན་དང་། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་སྒྲ་ཙམ་ཡང་མི་ཐོས་པ་མུན་པའི་བསྐལ་པ་ལ་སྐྱེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་ལ། བཞི་པོ་དེ་ནི་ཡིད་མི་ཁོམ་པ་སྟེ་ནང་གི་མི་ཁོམས་པ་དེ་དག་ཏུ་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། དལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྟེན་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། སྡུད་པ་ལས། མི་ཁོམ་བརྒྱད་སྤོང་དེ་ཡིས་དལ་བ་རྟག་ཏུ་རྙེད། །ཅེས་དང་། བརྒྱད་སྟོང་པའི་འགྲེལ་ཆེན་ལས། །དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་དང་། །ཚེ་རིང་ལྷ་དང་ཀླ་ཀློ་དང་། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྟོངས་ལོག་ལྟ་དང་། །ལྐུགས་པ་འདི་དག་མི་ཁོམས་བརྒྱད། །ཅེས་དང་། སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་བདེ་སྤྱོད་བཟང་པོ་ལ་བསྐུར་བ་བཤེས་པའི་འཕྲིན་ཡིག་ལས། །ལོག་པར་ལྟ་བ་འཛིན་དང་དུད་འགྲོ་ཉིད། །ཡི་དྭགས་ཉིད་དང་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བ་ཉིད། །རྒྱལ་བའི་བཀའ་མེད་ས་དང་མཐའ་འཁོབ་ཏུ། །ཀླ་ཀློར་སྐྱེས་དང་གླེན་ཞིང་ལྐུགས་པ་ཉིད། །ཚེ་རིང་ལྷ་ཉིད་གང་ཡང་རུང་བར་ནི། །སྐྱེ་བ་ཞེས་བགྱི་མི་ཁོམས་སྐྱོན་བརྒྱད་པོ། །དེ་དག་དང་བྲལ་ཁོམས་པ་རྙེད་ནས་ནི། །སྐྱེ་བ་བཟློག་པའི་སླད་དུ་འབད་པར་མཛོད། །ཅེས་སོ། འབྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། མི་ཉིད་ཐོབ་པ་དང་། འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་པ་དང་། དབང་པོ་ཚང་བ་དང་། ལས་ཀྱི་མཐའ་མ་ལོག་པ་དང་། གནས་ལ་དད་པ་སྟེ་ལྔ་ནི་བདག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་བྱོན་པ་དང་། ཆོས་གསུངས་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་གནས་པ་དང་། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། ཆོས་བྱེད་པ་ལ་གཞན་བརྩེ་བ་སྟེ་ལྔ་ནི་གཞན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་དང་། དེ་སྟེང་། ཟླ་བ་སྙིང་པོའི་མདོ་ལས། ཡོན་ཏན་བཅུ་རྫོགས་པའི་མི་ནི་འབྱོར་པས་སྟེ། གང་ཞེ་ན། རིགས་དམའ་བ་སྤངས་པ་ཡིན། མི་གླེན་པ་ཡིན། དབང་པོ་མ་ཉམས་པ་ཡིན། ཕོར་སྐྱེས་པ་ཡིན། གཟུགས་བཟང་བ་ཡིན། མི་དབུལ་བ་ཡིན། མི་བརྙས་པ་ཡིན། ཚིག་སྙན་པ་ཡིན། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། ཞེས་དང་། རྒྱུད་འགྲེལ་ལས་ཀྱང་། མི་ཉིད་དབུས་སྐྱེས་དབང་པོ་ཚང་། ལས་མིན་གནས་དད་བདག་འབྱོར་ལྔ། །སྟོན་བྱོན་ཆོས་གསུངས་བསྟན་པ་གནས། རྗེས་འཇུག་འགྲོ་བརྩེ་གཞན་འབྱོར་ལྔ། །ཞེས་སོ། དེ་ལྟར་བདག་འབྱོར་ལྔ་ནི་དལ་བ་ཕུན་ཚོགས་དང་གནད་གཅིག་ཅིང་། གཞན་འབྱོར་ལྔ་ལས་གཞན་བརྩེ་བ་ནི་བདག་ལ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་རྗེས་སུ་བཟུང་སྟེ་བརྩེ་བས་ཆོས་ལ་འདྲེན་པ་ཡོད་པའོ། དལ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཡིན་ལ་འབྱོར་བ་ནི་དེའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོན་ཏན་ནོ། གཞན་ཡང་བཤེས་སྤྲིང་ལས། །མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཡུལ་དུ་གནས་པ་དང་། །སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལ་ནི་བསྟེན་པ་དང་། བདག་ནི་ལེགས་སྨོན་སྔོན་ཡང་བསོད་ནམས་བགྱི། འཁོར་ལོ་ཆེན་པོ་བཞི་ནི་ཁྱོད་ལ་མངའ། །ཞེས། ཆོས་དར་བའི་ཡུལ་དང་ཆོས་སྤྱོད་པ་ལ་འགལ་རྐྱེན་མེད་པ། ཆོས་སྟོན་པའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལ་སྲི་ཞུས་སྟེན་པ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པའི་སྨོན་ལམ་ལེགས་པར་བཏབ་པ་ཚེ་འདིར་སད་
Chinese
以完全庄严的具法之人身，是极其难以获得的。获得人身并如法行持，必须积累福德和智慧二资粮才能获得。因此，应思维人身难得，并将人身作为修法的所依和助伴。如是说。第二，广说。在《宣说闲暇》的经中说：例如，一个盲人从垃圾堆中找到珍宝。同样，在轮回中流转的有情，被无明的黑暗所蒙蔽，他们获得人身是非常困难的。你们应该恒常修持善法。如是说。其意义是：从八无暇处解脱的身体。那是怎样的呢？在《梵天国王热的生殖解脱》中说：从八无暇处解脱也是难以获得的。获得人身也是难以获得的。具有圆满闲暇也是难以获得的。佛陀出世也是难以获得的。诸根具足也是难以获得的。听闻佛法也是难以获得的。与圣者交往也是难以获得的。与真正的善知识相遇也是难以获得的。如是说。如果投生于地狱、饿鬼、旁生三处，必须恒常感受痛苦，因此身体不闲暇。长寿天没有修法的意识。这是外在的四种不闲暇。没有投生于这些地方，即使获得了人身，哑巴也没有表达词义的能力，这是语不闲暇。没有进入佛法的智慧的边鄙之人，不相信业果，堕入诽谤之边的邪见者，以及连三宝的名号也听不到的，生于暗劫，这被称为佛陀空无之处。这四种是意不闲暇，因为没有投生于这些地方。因此，获得了具有圆满闲暇的所依。在《摄类学》中说：舍弃八无暇，由此恒常获得闲暇。以及在《八千颂大释》中说：地狱饿鬼和旁生。
English
This human body endowed with Dharma, adorned with perfect qualities, is extremely difficult to obtain. To obtain a human body and practice the Dharma accordingly, one must accumulate the two accumulations of merit and wisdom. Therefore, contemplate the difficulty of obtaining a human body and take it as a basis and companion for practicing the Dharma. Thus it is said. Secondly, the extensive explanation. In the Sutra of Explaining Leisure, it says: For example, it is like a blind person finding a precious jewel in a garbage heap. Similarly, it is extremely difficult for sentient beings wandering in samsara, blinded by the darkness of ignorance, to obtain the essence of a human being. You should always practice virtuous Dharma. Thus it is said. The meaning of this is: a body that is free from the eight states of unfreedom. What is that like? In the Liberation of Brahma King's Hot Womb, it says: Freedom from the eight states of unfreedom is also difficult to obtain. Obtaining a human body is also difficult to obtain. Obtaining perfect leisure is also difficult to obtain. The appearance of a Buddha is also difficult to obtain. Having complete faculties is also difficult to obtain. Hearing the Buddha's teachings is also difficult to obtain. Associating with holy beings is also difficult to obtain. Meeting with true virtuous friends is also difficult to obtain. Thus it is said. If one is born in the three realms of hell, hungry ghosts, and animals, one must constantly experience suffering, so the body is not free. Long-lived gods have no awareness of practicing Dharma. These are the four external states of unfreedom. If one is not born in these places, even if one obtains a human body, a mute person has no ability to communicate the meaning of words, which is speech unfreedom. A barbarian who has no intelligence to enter the teachings, a person with wrong views who does not believe in karma and falls into the extreme of slander, and one who does not even hear the name of the Three Jewels, born in a dark age, is called empty of Buddhas. These four are mind unfreedom, because one is not born in these places. Therefore, one has obtained a basis with perfect leisure. In the Compendium, it says: Abandoning the eight unfreedoms, one always obtains leisure. And in the Great Commentary on the Eight Thousand Verses, it says: Hell beings, hungry ghosts, and animals.
Chinese
长寿天和野蛮人，以及，对佛陀的空性邪见，和哑巴，这些是不闲暇的八种。如是说。 导师龙树菩萨寄给乐行国王的《亲友书》中说：执持邪见和畜生，饿鬼以及堕地狱，没有佛陀教令的地方和边地，生为野蛮人和愚笨及哑巴，长寿天，无论生于何处，被称为不闲暇的八种过患。脱离这些，获得闲暇之后，为了遮止转生而努力。如是说。 所谓“富饶”，《宣说十二圆满闲暇经》中说：获得人身，生于圣地，根 पूर्ण具足，没有颠倒业果，以及对正法生起信心，这五种是自圆满。 佛陀出世，宣说正法，殊胜正法住世，其他众生也依此修行，以及对修行者心生慈爱，这五种是他圆满。如是说。 此外，《月藏经》中说：具有十种功德的人是富饶的，哪十种呢？ 舍弃低劣种姓，不做愚笨之人，根 पूर्ण未受损，生为男子，相貌端正，不做贫穷之人，不做被轻贱之人，言辞悦耳，被众多人瞻仰。如是说。 《续释》中也说： 获得人身生于中土根 पूर्ण具足，不造恶业信奉正法是自五富饶。 导师出世正法宣说教法住世，随行正法慈爱众生是他五富饶。如是说。 如此，自五富饶与闲暇圆满意义相同，他五富饶中的慈爱他人是指自己被善知识摄受，以慈爱之心引导趋入佛法。 闲暇是本体，而富饶是它的特性功德。 此外，《亲友书》中说： 居住于和合之地，依止殊胜士夫， 自己善发愿，往昔也积福， 你拥有四大轮。 如是说。 居住于佛法兴盛之地，没有修法违缘，恭敬依止宣说佛法的殊胜士夫，自己对于修行佛法善发愿，今生觉醒
English
Long-life gods and barbarians, and, the heretical view of the emptiness of the Buddha, and the dumb, these are the eight unfree states. Thus it is said. In the "Letter to a Friend" sent by the teacher Nagarjuna to King Pleasant Conduct, it says: Holding wrong views and animals, hungry ghosts and being born in hell, places without the Buddha's command and border regions, being born as barbarians and foolish and dumb, long-life gods, wherever they are born, are called the eight faults of unfree states. Having separated from these and obtained leisure, strive to prevent rebirth. Thus it is said. The so-called "abundance" is from the "Sutra Explaining the Twelve Perfections of Leisure": Obtaining a human body, being born in a noble land, having complete senses, not reversing the results of karma, and having faith in the Dharma, these five are self-perfection. The Buddha's appearance, the preaching of the Dharma, the abiding of the holy Dharma, other beings also practicing it, and having love for those who practice the Dharma, these five are other-perfection. Thus it is said. Furthermore, the "Moon Essence Sutra" says: A person with ten qualities is abundant, what are the ten? Abandoning low birth, not being a fool, senses not impaired, being born as a male, having a good appearance, not being poor, not being despised, having pleasant speech, being looked upon by many people. Thus it is said. The "Tantra Commentary" also says: Obtaining a human body, being born in the central land, having complete senses, not creating evil karma, believing in the Dharma are the five self-abundances. The teacher's appearance, the Dharma's preaching, the doctrine's abiding, following the Dharma, loving beings are the five other-abundances. Thus it is said. Thus, the five self-abundances are the same in meaning as leisure and perfection, and the other-love in the five other-abundances refers to oneself being taken care of by a virtuous friend, who guides one to enter the Dharma with love. Leisure is the essence, while abundance is its characteristic quality. Furthermore, the "Letter to a Friend" says: Living in a harmonious land, relying on a superior person, Having made good wishes, and also accumulated merit in the past, You possess the four great wheels. Thus it is said. Living in a land where the Dharma flourishes, without obstacles to practicing the Dharma, respectfully relying on a superior person who preaches the Dharma, having made good wishes for practicing the Dharma oneself, awakening in this life.