Tibetan
ཏགས་ཀྱི། དེ་ལ་ཤེས་བྱེད་སེམས་དང་། ཤེས་བྱ་སྟོང་ཉིད་གཉིས་སུ་ཡེ་ནས་མ་གྲུབ་པས། ཟུང་འཇུག་འདུས་མ་བྱས་ཆེན་པོ་སྟེ། ཆོས་ཉིད་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་སྐྱེ་འགག་མེད་པས་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ཡང་། དངོས་མེད་འདུས་མ་བྱས་མིན་ནོ། །གདོད་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡི། །རིག་གདངས་འོད་གསལ་ཆེན་པོ་ལ། །འདུས་བྱས་སྐྱེ་འགག་སྐད་ཅིག་མའི། །རྒྱུན་མེད་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད། །རྟོག་མེད་སྤྲོས་མཚན་གང་ཡང་མེད། །དེ་ལྟར་དུས་གསུམ་ཀུན་ཏུ་ཡང་། །དེ་ལས་འཕོ་འགྱུར་ཡོད་མིན་པས། །ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ཡེ་གནས་པའི། །གཉུག་མའི་སེམས་སུ་ཐ་སྙེད་བཏགས། །འདུས་བྱས་སྐད་ཅིག་སྐྱེ་འགག་གི། །སེམས་ནི་གློ་བུར་བ་ཡིན་པས། །གཉུག་མ་ ཉིད་དུ་མི་རུང་ངོ་། །འདི་ལ་དགོངས་ནས་མདོ་ལས་ཀྱང་། །རྣམ་ཤེས་མི་རྟག་ཡེ་ཤེས་རྟག །ཞེས་གསུངས་གཉུག་སེམས་རྟག་ཅེས་པ། །དུས་ཀུན་རང་གི་ངང་ཚུལ་ལས། །མི་གཡོ་ཕྱིར་ན་རྟག་པར་བཏགས། །དངོས་མཚན་སྤྲོས་པ་ཀུན་སྤངས་ཕྱིར། །རྟག་དང་མི་རྟག་ཚིག་གི་ལམ། །གཉིས་ཆོས་དག་གིས་དབྱེ་བ་ཡིན། །མཚན་མའི་སྤྲོས་པ་ཀུན་བྲལ་གྱི། །རང་གི་ངོ་བོ་ལ་གཞལ་ན། །རྟག་དང་མི་རྟག་རྟོག་ཡུལ་འདས། །དེ་བཞིན་དངོས་དང་དངོས་མེད་དང་། །རྟག་ཆད་ལ་སོགས་གཉིས་ཆོས་ཀྱི། །མཚན་མ་ཀུན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར། །སེམས་ཀྱི་དེ་ཉིད་རྟོགས་པ་ཡི། །རྣལ་འབྱོར་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། །སོ་སོ་རང་གིས་རིག་བྱ་ལས། །དཔེ་དང་གཏན་ཚིག་ལ་སོགས་པའི། །གཉིས་སྣང་རྟོག་པས་གཞལ་བྱ་མིན། །དེ་ཕྱིར་བསམ་བརྗོད་བྲལ་བ་དང་། །བློ་འདས་ལ་སོགས་ཐ་སྙད་བཏགས། །འདི་དོན་གང་རྟོགས་དེ་ཉིད་རིག །ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ། གཞི་གཉུག་མའི་སེམས་དེས་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་ཡོད་ཟེར་རམ་མ་རྟོགས་ཟེར་སྙམ་ན། གཞིར་གནས་གཉུག་སེམས་ལ། སྟོང་ཉིད་རྟོགས་མ་རྟོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་མེད་དེ། རང་གི་ངོ་བོ་སྟོང་ཉིད་འོད་གསལ་བའམ། རིག་སྟོང་ཟུང་འཇུག་རྣམ་རྟོག་གང་གིས་མ་བསླད་པའི་ཆོས་ ཉིད་ཡིན་པས། དེ་ག་རང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། ཆོས་དབྱིངས་ཡིན་གྱི། རྟོགས་མ་རྟོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་བྱ་བའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་ཉིད་རྟོགས་མ་རྟོགས་ནི་གཞི་ལ་མི་བཞག་སྟེ། གཞི་རྟོགས་བྱའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་གནས་པ་ལ། གཞི་སྣང་ཤར་ནས་གཞི་དེ་ཇི་བཞིན་རྟོགས་པ་དང་། མ་རྟོགས་པ་ལས་གྲོལ་འཁྲུལ་དུ་འགྱུར་བས། དེ་ལ་ལྟོས་ནས་སངས་རྒྱས་སེམས་ཅན་ཞེས་བཏགས་དགོས་པས། རྟོགས་བྱེད་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་གཞིར་གནས་གཉུག་མའི་སེམས་རྟོགས་དུས། རྟོགས་མཁན་དེས་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་ཞེས་བྱ། དེ་ལྟར་མ་རྟོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་ཉིད་གཉུག་སེམས་ཡོད་ཀྱང་མ་རྟོགས་པར། ཆོས་ཅན་ཚོགས་བརྒྱད་ཀྱི་གཉིས་སྣང་ལ་མཚན་མར་ཞེན་པའི་ཚེ་ན་མ་རྟོགས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་གཞི་ལས་རྩལ་དུ་གཞི་སྣང་འཁོར་འདས་ཀྱི་བཀོད་པ་བྱུང་ནས་འཁྲུལ་པ་དང་གྲོལ་བ་གཉིས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཡོད་ལ། གཞི་ཙམ་ལ་གྲོལ་འཁྲུལ་སངས་རྒྱས་སེམས་ཅན་རྟོགས་མ་རྟོགས་སྦྱར་དུ་མེད་དོ། །གཞི་གཉུག་སེམས་འོད་གསལ་ལ་འཁོར་འདས་གཉིས་མ་གྲུབ་སྟེ་གཉིས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡེ་ནས་མེད་པའི་རིག་སྟོང་དབྱེར་མེད་ཀ་དག་འོད་གསལ་ཆེན་པོ་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་ཡིན་ཡང་། རང་ བཞིན་འོད་གསལ་བའི་ངང་ནས་ཅི་ཡང་འཆར་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར། འདི་ལ་གཞི་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྩལ་སྣང་ཤར་ནས་གཞི་སྣང་གི་སྟེང་ནས་གྲོལ་འཁྲུལ་གྱི་ལམ་གཉིས་ཡོད་པས། གཞི་གཅིག་ལམ་གཉིས་ཞེས་གསུངས། དེས་ནི་གཞི་སྣང་འཁྲུལ་གཞི་དང་། ཀ་དག་གྲོལ་ས་ཡིན་ཞེས་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་གསུངས། དེས་ན་གཞི་ཀ་དག་གི་སྟེང་ན་རྟོགས་མ་རྟོགས་དབྱེར་མེད་དོ། །སྣང་ཚུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། སོ་སྐྱེ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བར་དུ་སྤངས་རྟོགས་ཇེ་བཟང་ལ་འགྲོ་དགོས་ཤིང་། དེ་ཡང་སྒོམ་པ་པོའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཚོགས་བརྒྱད་ཀྱིས་བློ་ཡིས་བསྒོམ་པ་ལས་འོས་མེད་ལ། ཁྱད་པར་དུ་ཡིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དབང་དོན་ངོ་འཕྲོད་དགོས་པ་གཞིར་བཅས་ཏེ། རྫོགས་ཆེན་དུ་མ་ཟད་ཐེག་པ་དགུ་པོ་གང་གི་ལམ་ཐོས་བསམ་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཞལ་བ་ཐམས་ཅད་ཡིད་ཤེས་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཡིན་པས་ཡིད་ཀྱིས་བསྒོམ་པ་མིན་པ་མེད་མོད་ཀྱི། ཡིད་ཀྱིས་བསྒོམ་ཚད་ཡིད་ཡིན་དགོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྟོང་ཉིད་བསྒོམ་ཀྱང་ཡིད་ཀྱིས་བསྒོམ་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། སྟོང་ཉིད་ཡིད་མ་ཡིན་ཏེ་ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པ་བཞིན། ཡིད་ཤེས་ཀྱིས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་བསྒོམ་པ་ཡང་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་རིག་སྟོང་ཟུང་ འཇུག་དེ་བསྒོམ་པ་ཡིན་གྱི་ཚོགས་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་ཡིད་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་བདག་མེད་བསྒོམ་ན་སྟོང་བདག་མེད་ཡིད་ཡིན་མི་དགོས་པ་དེ་བཞིན་སེམས་སྐྱེ་མེད་དུ་རྟོགས་པའི་ཚེའམ་ཡིད་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པར་རྟོགས་པའི་དུས་ན་སྐྱེ་མེད་ལས་ཐ་དད་པའི་ཡིད་གཞན་དུ་ཅུང་ཟད་མེད་ཀྱང་སྐྱེ་མེད་དེ་ཡིད་དང་འདུས་བྱས་སུ་མི་འགྱུར་བ་དང་འདྲའོ། །དེ་ལྟར་རང་སེམས་སྐྱེ་མེད་དུ་ཁོ་ཐག་ཆོད་པའི་དུས་ན་ཡིད་དེ་ཉིད་གདོད་ནས་སྐྱེ་མེད་དུ་མངོན་སུམ་མཐོང་ཞིང་། སྐྱེ་མེད་ལས་ཐ་དད་པའི་ཡིད་དང་རྣམ་ཤེ
Chinese
关于此。因为能知的心和所知空性，本来就不是二元对立的。所以是双运无为大，虽然法性没有因缘和生灭，所以是无为，但不是实无的无为。本来就没有出生的，觉性光明大，有为生灭刹那的，无常三时平等性，无分别无戏论任何相。这样三时中，从中没有变动，如虚空般本来存在的，称为本元心。有为刹那生灭的，心是暂时的，所以不能是本元。考虑到此，经中也说：识无常，智慧常。说本元心是常，因为任何时候都不离自己的本性，不移动，所以称为常。因为舍弃一切实相戏论，常与无常是言语之道，是二元对立的区分。如果衡量远离一切相的戏论的，自己的体性，常与无常超越了思维的范畴。同样，有与没有，常断等二元对立的，因为超越了一切相，证悟心的实性的，具有瑜伽者们，从各自自己所知，譬如和理由等等，不是二取分别所能衡量的。因此称为离思离言，超离智慧等。谁证悟了这个意义，那就是智慧。又有些人说，基础本元的心，证悟了空性，或者说没有证悟空性，这样想。对于基础存在的本元心，没有证悟空性的说法，因为自己的体性是空性光明的，或者说，是觉空双运，没有被任何分别念所染污的法性。那就是，那就是真如，和法界，不是可以进行证悟与否的说法之处。证悟空性与否不是安立在基础上的，因为基础安住在所证悟的真如上，基础显现后，如实证悟了基础，以及没有证悟而导致解脱和迷惑，因此需要依赖于此而安立佛和众生。因此，当能证悟的意识的识，证悟了基础存在的本元心时，证悟者以此
English
Regarding this. Because the knowing mind and the known emptiness are not inherently dualistic. Therefore, it is the great union unconditioned. Although the nature of reality has no causes, conditions, arising, or ceasing, so it is unconditioned, but it is not a non-existent unconditioned. Originally without birth, the great clarity of awareness, the impermanent three times are equal in the momentary arising and ceasing of conditioned things, without thought, without any elaboration or characteristics. Thus, in all three times, there is no change from it, like the sky, it is originally existent, and is called the original mind. The mind of conditioned momentary arising and ceasing is temporary, so it cannot be the original. Considering this, the sutras also say: consciousness is impermanent, wisdom is permanent. Saying that the original mind is permanent, because at all times it does not move from its own nature, so it is called permanent. Because it abandons all substantial characteristics and elaborations, permanence and impermanence are the path of words, which are the distinctions of dualistic dharmas. If one measures the nature of oneself, which is free from all elaborations of characteristics, permanence and impermanence transcend the realm of thought. Similarly, existence and non-existence, permanence and annihilation, and so on, are dualistic dharmas, because they transcend all characteristics, those who realize the suchness of mind, the yogis, from their own knowledge, such as examples and reasons, are not measurable by dualistic perception. Therefore, it is called beyond thought and expression, beyond intellect, and so on. Whoever realizes this meaning, that is wisdom. Again, some say, does the basic original mind realize emptiness, or does it not realize emptiness? For the basic original mind, there is no saying of realizing or not realizing emptiness, because its own nature is emptiness and luminosity, or it is the union of awareness and emptiness, the nature of reality that is not defiled by any conceptual thought. That is it, that is the suchness, and the dharmadhatu, it is not a place for saying whether it is realized or not. Realizing or not realizing emptiness is not established on the basis, because the basis abides in the suchness to be realized, after the basis appears, the basis is realized as it is, and not realizing it leads to liberation and delusion, so it is necessary to rely on this to establish Buddhas and sentient beings. Therefore, when the consciousness of the knowing mind realizes the basic original mind, the one who realizes it with this.
Chinese
名为证悟空性。如是未证悟之有情，虽有法性本觉心，然未证悟。有法八识之二取显现执为实有之时，名为未证悟。如是自基出为功用，基现轮回涅槃之安立生起，故有迷乱与解脱二者之名言。然就基而言，解脱、迷乱、成佛、有情、证悟、未证悟皆不可加诸其上。基之本觉心光明，轮回涅槃二者未成立，以二法之相，本来无有之明空无别，本净大光明，明点独一，然自性光明之体性中，能现任何事物之故。此称之为基，功用显现后，自基现之上，有解脱迷乱之二道。故云基一而道二。如是克隆钦饶绛巴（龙钦饶降）云：基现乃迷乱之基，本净乃解脱之处。是故于基之本净上，证悟与未证悟无有差别。就显现之角度而言，从凡夫至成佛之间，断证必须越来越好。彼亦唯有修行者相续之八识以智慧修习。尤以意识须于权义上现见，此为根本。不仅是大圆满，九乘任何道之闻思修之智慧所衡量的一切，皆以意识为主，故无非以意识修习者。然以意识修习之量，不必定为意识，如修习空性，虽以意识修习，然空性非意识，乃意识之境一般。以意识修习大圆满，亦是修习心之法性明空双运，而非六识之一的意识。若以意识修习空性无我，则空性无我不必定为意识，如是于证悟心无生之时，或意识彼者证悟为无生之时，除无生之外，少许亦无异体之意识，然无生彼者与意识及有为法不转变，如是。如是自心于无生中决定之时，意识彼者即从本以来现见为无生，且从无生之外，意识与
English
It is called realizing emptiness. Those sentient beings who have not realized it, although they have the nature of innate mind, have not realized it. When they cling to the duality of the eight consciousnesses as real, it is called non-realization. Thus, from the basis arises the display of the basis, the arrangement of samsara and nirvana, and there are the terms of delusion and liberation. However, in terms of the basis alone, liberation, delusion, Buddhahood, sentient beings, realization, and non-realization cannot be applied to it. The basis, the innate mind, is clear light, and samsara and nirvana are not established. Since the characteristics of duality have never existed, it is the indivisible clarity and emptiness, the great clear light of original purity, the single bindu. However, because anything can arise from the nature of clear light, this is called the basis. When the display of potential arises, there are two paths of liberation and delusion on top of the display of the basis. Therefore, it is said that the basis is one, but the paths are two. Thus, Longchen Rabjam said that the display of the basis is the basis of delusion, and original purity is the place of liberation. Therefore, on the basis of original purity, there is no difference between realization and non-realization. From the point of view of appearance, from ordinary beings to Buddhahood, abandonment and realization must become better and better. Moreover, it is only possible for the eight consciousnesses in the continuum of the meditator to meditate with intelligence. In particular, the mind consciousness must directly recognize the meaning of empowerment as the basis. Not only Dzogchen, but all that is measured by the wisdom of hearing, thinking, and meditating on any of the nine vehicles is mainly the mind consciousness. Therefore, there is nothing that is not meditated on by the mind consciousness. However, the extent to which the mind consciousness meditates does not necessarily have to be the mind consciousness. For example, even if emptiness is meditated on by the mind consciousness, emptiness is not the mind consciousness, but is the object of the mind consciousness. Similarly, when the mind consciousness meditates on Dzogchen, it is meditating on the nature of the mind, the union of clarity and emptiness, not the mind consciousness, which is one of the six consciousnesses. If one meditates on emptiness and selflessness with the mind consciousness, then emptiness and selflessness do not necessarily have to be the mind consciousness. Likewise, when one realizes the unborn nature of the mind, or when the mind consciousness itself realizes that it is unborn, although there is no other mind consciousness separate from the unborn, the unborn does not transform into the mind consciousness and compounded phenomena, just like that. Thus, when one is certain that one's own mind is unborn, the mind consciousness itself directly sees that it is unborn from the beginning, and apart from the unborn, the mind consciousness and