Tibetan
༨ང་། དེའི་ཤུགས་ཀྱིས་སྤྱོད་མཁན་སེམས་དེ་ཡང་ཡུལ་ཀུན་ལ་ཁྱད་པར་བྱེད་པས་ཆེན་པོར་གྱུར་༩ པ། འཇུག་ཡུལ་ངེས་པ་མེད་པའི་ཚད་མེད་༡ པ༠། དཔེ་འམ་ངོ་བོས་དབང་པོ་ལ་བསྟན་དུ་མེད་༡པ༡་རྣམས་ཀྱང་གཟུང་ངོ་། །དོན་དམ་པར་འཇིག་རྟེན་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་སོགས་ཀྱིས། བསྡུས་གཡེང་གི་སེམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོས་མི་ཟད་པ་ད ༡ང༢་། སེམས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོས་ཚད་མེད་པའི་རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ད༡ང༣་། སེམས་ལ་ངོ་བོ་མེད་པས་སྤྱན་ལྔས་ཀྱང་བལྟར་མེད་པ་ད༡ང༤་། ཐ་སྙད་དུ་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་མ་འདས་པའི་ངོ་བོར་ཤེས་༡པ༥་རྣམས་བསྟན་ལ། དེ་ལྟར་ཐ་སྙད་མཁྱེན་ ཚུལ་དང་དོན་དམ་མཁྱེན་ཚུལ་དེ་གཞི་ཐམས་ཅད་བདེན་གཉིས་རོ་མཉམ་དུ་མཁྱེན་པའི་གཞི་ཤེས་པའི་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མཁྱེན་པ་ལས་འོང་བ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་ཐ་སྙད་དུ་ཐུབ་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་མངོན་སུམ་རྟོགས་ནས་གཞན་ལ་བསྟན་པ༡ར༦་ཤེས་པའང་དོན་གྱིས་འཕང་ངོ་། །མཚན་ཉིད་འདི་དག་གདུལ་བྱ་ཉེ་བའི་བསམ་ངོ་ལ་དགོངས་པའི་ཕྱིར་གྲངས་ངེས་མེད་པར་གཞུང་ཁ་ཅིག་ཏུ་བཤད་ཀྱང་། གདུལ་བྱ་ཉེ་བའི་བསམ་ངོར་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་ཙམ་དུ་བསྟན་ཀྱང་། འདི་ལས་བསྡུས་ན་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་ལྔ་དང་ཁྱད་པར་དུ་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རྣམས་མ་འདྲེས་པར་ཐ་སྙད་དུ་གཟིགས་པ་དང་། དོན་དམ་རང་བཞིན་མེད་པར་གཟིགས་པ་ཙམ་ལའང་འདུ་ཞིང་། རྒྱས་པར་ཕྱེ་ན་ཚད་མེད་པ་སྙེད་དུ་འགྱུར་ཡང་། འདིར་བཅུ་དྲུག་ཏུ་བསྟན་པ་དེ་དག་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕུང་ལྔ་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བྱེ་བྲག་ཆགས་བཅས་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པ་འདི་དག་གདུལ་བྱའི་དོན་སྒྲུབ་པ་ལ་ཤེས་པར་བྱ་བ་གལ་ཆེ་བས་འདིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་གཞན་ཀུན་དོན་གྱིས་བསྡུས་པས་ན། བཅུ་དྲུག་ཏུ་གསུངས་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་གོ་ཚུལ་འདི་ལྟ་བུ་སྐབས་གཞན་རྣམས་སུའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །ལམ་ཤེས་ཀྱི་ཤེས་མཚན་རྒྱས་པར་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གསུངས་ཏེ། སྟོང་ཉིད་དང་མཚན་མེད་དང་སྨོན་མེད་དང་སྐྱེ་མེད་དང་འགག་མེད་དང་ཀུན་ཉོན་མེད་པ་དང་རྣམ་བྱང་མེད་པ་དང་། བླང་དོར་གྱི་དངོས་པོར་མེད་པ་དང་། མྱ་ངན་འདས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གནས་པའི་རྟེན་མེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཉིད་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པ་མེད་པ་དང་། འདུ་མི་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མེད་པ་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པ་སྟེ་ལྡོག་ཆ་ བཅུ་དྲུག་ནས་བསྟན་པའི་དོན་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ལམ་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ལ། སྐབས་འདིར་ནི། མཁས་པ་འཇིག་རྟེན་སོགས་ཚིགས་བཅད་གཅིག་གིས། སངས་རྒྱས་རྣམས་བྱོན་ཡང་རུང་མ་བྱོན་ཡང་རུང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གཤིས་སམ་ཆོས་ཉིད་འདི་ནི་སུས་ཀྱང་བསྒྱུར་དུ་མི་བཏུབ་པས་འཁྲུགས་པ་མེད་པ་དང་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཡིན་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཉིད་བྱར་མེད་དམ་བཅོས་མིན་གྱི་དོན་རིག་པ་ན། དགག་བྱ་རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་གསུམ་པོས་ཁྱད་པར་བྱར་མེད་པའི་དོན་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པས་ཆོས་ཀུན་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་དགོངས་པ་རོ་མཉམ་དུ་གྱུར་པ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་གཤེགས་པ་ཞེས་མཚན་གསོལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །རྣམ་མཁྱེན་གྱི་ཤེས་མཚན་ཡང་རྒྱས་པར་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གསུངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་དེས་ཉིད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མིན་པའི་ཆོས་འབྲས་ཡུམ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཤེར་ཕྱིན་ལ་བརྟེན་ནས་སྲིད་ཞི་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་དང་། ཡུམ་དེ་ལ་གུས་པར་བྱ་བ་དང་། བཀའ་བཞིན་བསྒྲུབ་པས་བླ་མ་ཉིད་དུ་བྱེད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་སོགས་ཀྱིས་མཉེས་པར་སྒྲུབ་པ་དང་། མེ་ཏོག་གཏོར་བ་དང་སྒྲུབ་པ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མཆོད་པ་དང་། དོན་དམ་པར་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་དང་། རྣམ་མཁྱེན་དེས་ཡུལ་བདེན་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཀུན་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པར་མཁྱེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པས་མ་མཐོང་བའི་ཆོས་ཉིད་ཟབ་མོ་སྟོན་པར་མཛད་པའམ་ཡང་ན་གཟུགས་སོགས་མཐའ་གང་དུ་མ་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་དོན་དམ་མཐོང་བ་ ཞེས་སྟོན་པར་མཛད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ཏེ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྟོན་པར་མཛད་པ་དང་། དེ་ཡང་གདུལ་བྱ་འཁོར་དུ་འདུས་པ་ལ་བརྗོད་ཅིང་ཐོས་པར་མཛད་པ་དང་། ཐོས་པའི་དོན་བསམ་པས་ཤེས་ནས་རྒྱུད་སྨིན་པར་མཛད་པ་དང་། བསམ་པས་ངེས་པ་རྙེད་པའི་དོན་བསྒོམས་ནས་མངོན་སུམ་རྟོགས་ཏེ་རྒྱུད་གྲོལ་བར་མཛད་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་འཇིག་རྟེན་པའི་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འདས་པས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་སྟོན་པར་མཛད་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞི་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་པའམ་ཡང་ན་ཆོས་ཉིད་དེ་ལ་ཡུལ་ཅན་གྱི་སྤྲོས་པ་ཞི་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་འགོག་པའི་ཚུལ་སྟོན་པ་དང་དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཚུ་རོལ་དང་བླང་དོར་གྱི་འདུ་ཤེས་འགོག་པ་སྟེ། དོན་གཉིས་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ་རྣམ་མཁྱེན་ཉིད་ལས་འབྱུང་སྟེ། རྣམ་མཁྱེན་དང་ལྡན་པས་དེ་ལྟར་མཁྱེན་པར་གྱུར་ལ། དེ་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་རྣམ་མཁྱེན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་ཡོད་པས་སྦྱོར་བའི་ཤེས་མཚན་དུའང་འགྲོ་ཞིང་། རྣམ་མཁྱེན་གྱི་ཤེས་མཚན་འདི་མི་ལྡན་རྣམ་གཅོད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་མཁྱེན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་བསྒྲུབས་པས་དེ་རྣམ་མཁྱེན་སྐྱེད་བྱེད་དུ་མཚོན་ཡང་། དེ་ཁོ་ནས་སྐྱེད་དོ་ཞེས་གཞན་ལྡན་རྣམ་གཅོད་དུ་མ་བྱས་པས། ལམ་ཤེས་ལ་ཁྱད་མཚན་བཤད་པས་འབྲས་བུ་རྣམ་མཁྱེན་ལ་ཤུགས་ཀྱིས་རྟོགས་པ་དང་གཞི་ཤེས་ལའང་ཉན་རང་གི་དེ་ལས་འཕགས་པར་དོན་གྱིས་ཤེས་པ་འཕང་ངོ་། །སྐབས་འདིར། ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་དགའ་ཚལ་སོགས་ནས་ཆོས་ཀྱང་རབ་ཏུ་སྟོན་ཞེས་པའི་བར་གྱིས་བསྟན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ ཀྱི་གནས་པ་འབྲས་དུས་ཀྱི་ཤེར་ཕྱིན་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་གི་འབྱུང་གནས་དགའ་བའི་ཚལ་ལྟ་བུ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་བར་གནས་པ་དངོས་སུ་བསྟན་ཞིང་། དེའི་ཤུགས་ལ་གུས་པར་བྱ་བ། བླ་མར་བྱ་བ་མཉེས་པར་བྱ་བ། མཆོད་པར་བྱ་བ། དོན་དམ་པར་དེ་རྣམས་བྱ་བ་མེད་པ་རྣམས་འཕང་། རྐང་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་བྱ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཞི་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཉིད་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་བརྗོད་པ་དང་ཤེས་པ་དང་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་ནས་འཁོར་བ་ལས་བསྒྲལ་ཀྱང་། སྟོན་པ་པོ་དེ་དག་ནམ་ཡང་སེམས་ཅན་དང་འཁོར་བ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་སུ་མི་འགྱུར་ཞེས་འདུ་ཤེས་འགོག་པ་བསྟན། དཔེར་ན་སེང་གེ་སོགས་ཚིགས་བཅད་གཅིག་གིས་ལྟ་བའི་རི་སུལ་ལ་བརྟེན་པའི་མུ་སྟེགས་རི་དྭགས་ཀྱི་ཚོགས་སྐྲག་པར་མཛད་པ་སྟོང་ཉིད་སེང་གེའི་ང་རོ་ནི་མི་ཡི་སེང་གེ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་འདིར་བསྒྲགས་པར་མཛད་དོ་ཞེས་པས་སྟོང་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་པ་བསྟན། དཔེར་ན་ནམ་མཁར་གནས་པ་སོགས་ཚིགས་བཅད་གཅིག་གིས་སྲིད་པའི་ཆུ་ཀླུང་སྐེམ་ཞེས་པས་འཇིག་རྟེན་འགོག་པ་དང་། ཆོས་ཀྱང་རབ་ཏུ་སྟོན་ཞེས་པས་ཀུན་ཏུ་འཇུག་མཁྱེན་གྱི་སྒོ་ནས་ཆོས་སྟོན་པ་བསྟན་ཏེ། དེས་མ་མཐོང་སྟོན་པའང་བསྡུས་སོ། །ཁྱད་མཚན་ལ་རྒྱས་པར་བཅུ་དྲུག་ལས་འདིར་དང་པོ་བཞི་དངོས་སུ་བསྟན་པས་ཕྱི་མ་གསུམ་གསུམ་དོན་གྱིས་འཕང་སྟེ། དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་མཚོན་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ནི། གཟུགས་རྣམས་མི་མཐོང་སོགས་དོན་དང་དཔེའི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ཏེ། སྡུག་བདེན་གྱི་མཚན་གཞི་གཟུགས་སོགས་དོན་ དམ་པར་མི་མཐོང་བས་ནམ་མཁའ་ལྟར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ། །དེ་ལྟར
Chinese
８我。以其力量，行者之心亦能于一切境中分别，故成伟大。９无有定处之无量。１０无有譬喻或自性可示于根。１１亦当摄持。真实义中，世界即如是等。摄散之心亦以如是之自性而不尽。１２心以法界之自性而成无量之广大。１３心无自性，故五眼亦不可见。１４名言中，动摇等之心亦知为不离如是之自性。１５如是宣说。如是，名言之知法与真实义之知法，彼一切之基，乃从知二谛味平等之基所知之般若波罗蜜多之知而来。故于名言中，能仁现证如是而示于他。１６知亦实为殊胜。此等体性，为随顺所化有情之意乐而于某些经论中说为不定之数。然为随顺所化有情之意乐，仅示此十六者，若由此而摄略，则于名言中不杂乱地观见有情之五蕴，特别是心之行相，以及观见真实义之无自性，亦可摄入其中。若广为分别，则可变为无量之多。然此处所示之十六者，乃是了知世间之五蕴总相，特别是心之行相差别，如贪着等。此等为了成办所化有情之义利，知之甚为重要，故以此能知一切所应知者，故说十六者并非无有理由，此等之理应于其他场合亦当知晓。道智之知相广说为十六者，即空性、无相、无愿、无生、无灭、无垢染、无净染，无有可取舍之事物，涅槃之自性，无有安住之所依，如是之性虚空之体性，法性无有错乱，不和合，不分别，无有分别，无有差别，无有体性，从十六种反体 所显示的意义即是如是之性。
English
8. And, by its power, the mind of the practitioner also becomes great by distinguishing all objects. 9. Immeasurable, without a fixed place to enter. 10. Also to be grasped are those that cannot be shown to the senses by example or nature. 11. In the ultimate sense, the world is suchness and so on. The mind of gathering and scattering is also inexhaustible by the nature of suchness. 12. The mind, by the nature of the realm of phenomena, becomes immeasurably vast. 13. Because the mind has no nature, it cannot be seen even by the five eyes. 14. In name, the mind of movement and so on is also known to be of a nature that does not deviate from suchness. 15. Thus it is shown. Thus, the way of knowing in name and the way of knowing in ultimate reality, that basis of all, comes from the knowledge of prajnaparamita that knows the basis of knowing the two truths as of equal taste. Therefore, in name, the Able One realizes suchness directly and shows it to others. 16. Knowing is also truly excellent. These characteristics are spoken of in some texts as being of indefinite number because they are in accordance with the intentions of those to be trained. However, even if only these sixteen are shown in accordance with the intentions of those to be trained, if one were to condense them from this, then in name, one would see the five aggregates of sentient beings without confusion, and in particular, the activities of the mind, as well as seeing the selflessness of ultimate reality, which could also be included in this. If one were to divide them extensively, they could become immeasurably many. However, the sixteen shown here are the general characteristics of the five aggregates of the world, and in particular, the specific activities of the mind, such as attachment and so on. It is very important to know these in order to accomplish the benefit of those to be trained, so by knowing this, all that should be known is included, so there is no reason why the sixteen are spoken of. This kind of reasoning should also be known in other situations. The characteristics of the knowledge of the path are extensively spoken of as sixteen, namely emptiness, signlessness, wishlessness, unborn, unceasing, unpolluted, unpurified, without objects to be accepted or rejected, the nature of nirvana, without a basis for abiding, suchness, the nature of space, the nature of phenomena without confusion, non-compounding, non-conceptualizing, without differentiation, without characteristics, the meaning shown from the sixteen reversals is suchness.
Chinese
据说，这是通过道智来了解的。这里，一位智者用一节经文说：无论诸佛出世与否，诸法的本性或法性是谁也无法改变的，因此是无扰的，自性涅槃的，具有虚空般的体性。当菩萨们理解了这种无法改变或非造作的法性之义时，所破的因果以自性成立，以及对由生等十三种差别所无别之义安住时，诸法的一切真如和意趣融为一体，因此被尊称为如来。如此等等。全知之智的名称也广说了十六种，即佛陀依靠其不共之法——果，也就是般若波罗蜜多，安住于轮回与寂灭的平等性中。恭敬般若波罗蜜多，如教奉行而作为上师，通过赞颂功德等令其欢喜，通过撒花和修行等方式供养，并且证悟到胜义中没有如此行持。并且，以全知智，了知对以二谛所摄的一切境无碍地进入。或者示现世间人未见的甚深法性，或者示现未见色等任何边际，即是胜义谛的见。并且，示现世间，即五蕴的自性为空性之相。并且，对聚集在眷属中的所化众生宣说并令听闻。听闻之义通过思维而了知，从而成熟相续。通过思维获得定解之义，通过修习而现证，从而解脱相续。并且，示现法性的体性超离世间人的分别念，是不可思议的。并且，示现一切法自性涅槃寂静，或者示现法性息灭有境的戏论。并且，示现止息有漏的世间五蕴之理，以及止息对彼岸此岸和取舍的执着，即二利圆满。
English
It is said that this is understood through the knowledge of the path. Here, a wise person says in one verse: Whether the Buddhas appear or not, the nature or dharma-nature of all dharmas cannot be changed by anyone, therefore it is undisturbed, naturally nirvanic, and has the nature of space. When Bodhisattvas understand the meaning of such a dharma-nature that is unchangeable or uncreated, the object to be refuted, cause and effect, are established as self-nature, and when they abide equally on the meaning that is undifferentiated by the thirteen distinctions such as birth, all the suchness and intentions of all dharmas become of one taste, therefore they are honored with the name Tathagata. So on and so forth. The names of the wisdom of omniscience are also extensively explained as sixteen, namely, the Buddha, relying on his uncommon dharma—the result, which is the Prajnaparamita that knows all aspects, abides in the equality of samsara and nirvana. Respecting the Prajnaparamita, acting according to the teachings and taking it as the guru, pleasing it by praising its qualities, offering it by scattering flowers and practicing, and realizing that in the ultimate sense there is no such action. And, with omniscient wisdom, knowing that one enters without obstruction into all objects included by the two truths. Or showing the profound dharma-nature unseen by worldly people, or showing that not seeing any extreme such as form is seeing the ultimate truth. And, showing the world, that is, the nature of the five aggregates, as the aspect of emptiness. And, speaking and causing to be heard to the disciples gathered in the retinue. Understanding the meaning of what is heard through thinking, thereby ripening the continuum. Through meditating on the meaning ascertained by thinking, realizing it directly, thereby liberating the continuum. And, showing that the nature of dharma-nature is beyond the object of worldly people's conceptualization, and is inconceivable. And, showing that all dharmas are naturally nirvanic and peaceful, or showing that the dharma-nature is the pacification of the elaboration of the object-possessor. And, showing the way to stop the five aggregates of the contaminated world, and stopping the attachment to this shore and the other shore and acceptance and rejection, that is, the perfection of the two benefits.