Tibetan
མེད་དེ་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་གཅིག་ཏུ་མི་འགྲུབ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་སྤངས་ཏེ་འགལ་བ་ཡིན་ཏེ། གང་ཡོད་ན་མེད་པ་ལས་ལྡོག་མེད་ན་ཡོད་པ་ལས་ལྡོག་དགོས་པས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀ་མིན་པའི་ཤེས་བྱ་ཕུང་གསུམ་པ་ཞིག་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མི་སྲིད་དེ། ཡོད་མེད་ལས་བརྒལ་ཏེ་དེ་གྲུབ་པ་རི་བོང་གི་རྭ་དང་འདྲའོ། །འོ་ན་ཡོད་མེད་གཉིས་མིན་མ་ནིང་གི་གོ་འཕང་ཞེས་པ་ཅི་སྙམ་ན། དེ་ནི་ཡོད་མེད་གཉིས་མིན་པ་ལ་བཏགས་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་དེ་ལྟར་གྲུབ་པ་མིན་ནོ། །དེ་ལྟར་རྟག་ཆད་ཀྱི་མུ་བཞི་ལ་བློ་རྩེ་གཏོད་པ་ཐམས་ཅད་གནས་ལུགས་དྲང་པོ་དྲི་མ་མེད་པའི་མ་བཅོས་པའི་གཤིས་ལ་མི་ཉེའོ། །དེས་ན་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི། ཅི་ལ་ཡང་མི་གནས་པའི་ཡེ་ ཤེས་ཏེ། དེ་ནི་ཡུལ་ཅན་སོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་མཐའ་དག་ཟད་པའི་རང་བབ་ཙམ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། །འདྲེན་པ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཉིད་ལྟ། །ཆོས་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་མིན་པས། །དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་མི་ནུས། །ཞེས་ཆོས་ཉིད་དམ་ཆོས་ཀྱི་ཡིན་ལུགས་མཐར་ཐུག་པའི་ཡེ་ཤེས་རང་བྱུང་ཡིན་གྱི། དཔྱད་ཅིང་བློ་ངོར་ལྟོས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་གྲུབ་མཐའ་ནི་མིན་ཏེ། དེ་ནི་བློས་གཏུགས་ཤིང་འཇོག་རྒྱུ་ཡོད་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཇི་ལྟར་ལམ་དུ་བྱ་སྙམ་ན། དེ་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་སྣང་སྟོང་ཐབས་ཤེས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་ན། སྲས་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཐིག་ལེ་སྙིང་ལ་སད་ནུས་པས། འདའ་ཡེ་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་མི་དམིགས་ཤིང་འོད་གསལ་བས་ན་དངོས་པོ་ཅི་ལའང་མི་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་རབ་ཏུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །ཞེས་པ་ལྟར། ཡེ་ཤེས་རང་གི་ངོ་བོ་ཡོད་མེད་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་གང་ལའང་མི་གནས་པ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་སྟེ། བྱམས་པས། དེ་ཕྱིར་ཐར་པ་ནོར་ཙམ་ཟད་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཡིན་ལ། མཐའ་བཞི་པོ་གང་མ་ཆོད་ཀྱང་ལྟ་བ་རྣམ་པར་མི་དག །མཐའ་བཞི་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་རང་ཤར་ནི་མི་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔལ་ལྡན་དྲི་མ་མེད་པའི་མོད་ལས། རྣམ་ཤེས་དེ་ཡང་དོན་དམ་དུ། །ཡོད་པར་མཁས་རྣམས་མི་འདོད་དེ། །གཅིག་དང་དུ་མའི་རང་བཞིན་དང་། །བྲལ་བའི་ནམ་མཁའི་པདྨོ་བཞིན། །ཡོད་མིན་མེད་མིན་ཡོད་མེད་མིན། །གཉིས་ཀའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའང་མིན། །མཐའ་བཞི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡི། །དེ་ཉིད་དབུ་མ་པ་ཡི་རིགས། །ཅེས་དང་། རྫོགས་ཆེན་གྱི་རྒྱུད་སྡེ་དག་ལས་ཀྱང་། མཐའ་བཞིའི་དྲི་མ་རང་སངས་ཉིད། །ཅེས་དང་། བྱམས་པས། ཡོད་མིན་མེད་མིན་དེ་བཞིན་མིན་གཞན་མིན། །ཞེས་དང་། ཡོད་མིན་མེད་མིན་ཡོད་མེད་ལས་གཞན་དུ་ཡང་བརྟགས་པར་མི་ནུས། ཞེས་སོགས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན། དོན་གྱི་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་གདམས་ངག་གི་བཙན་ ཐབས་སུ་སེམས་ལ་ངོ་སྤྲད་པའི་ཡེ་ཤེས་རང་ཞལ་མཇལ་བ་ལག་པའི་ནང་ནས་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཐོང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ལྟ་བ་རྣམ་དག་དེ་ཅི་འདྲ་ཞིག་སྟེ། ཡིན་པ་མི་སྲིད་པའི་ཤེས་བྱ་ལྟ་བུ་ཞིག་གོ་སྙམ་ན། མཐར་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཞིག་པའི་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་སུམ་པའི་ཚུལ་དུ་རྟོགས་པ་ཡོད་པས་ཡིན་པ་མི་སྲིད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འོག་ཏུ་བོར་བ་སྟོར་ཚུལ་སོགས་ལྟ་བུའོ། །དེས་ན་བཤད་མ་ཐག་པའི་སྐྱོན་ཐམས་ཅད་ལས་གྲོལ་བའི་ལྟ་བ་ངོ་སྤྲད་པ་ལ་གཞུང་མང་ཡང་།འདིར་ཨ་ཧོ༷་ཞེས་སྔར་ལྟར་རོ། །ཤེས་རབ་དྲི་མེད་ཀྱིས་དཔྱད་ན་སེམས་ནི་འདི་འདྲ་ཞེས་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་གི་ཆ་གང་ཡང་རྡུལ་ཙམ་མེད་དེ། འདི་ལྟར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་ནས་བསྒོམ་ཞེས་པ་ནི་ཅི་ཡང་མི་བསྒོམ་པའི་དོན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་ཡང་མ་མཐོང་བའི་ཚིག་བླ་དྭག་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ནམ་མཁའ་མཐོང་ཞེས་སེམས་ཅན་ཚིག་ཏུ་རབ་བརྗོད་པ། །ནམ་མཁའ་ཇི་ལྟར་ མཐོང་ཞེས་དོན་འདི་བརྟགས་པར་གྱིས། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའི་དཔེས། འདི་ལྟར་སེམས་ཀྱི་གནས་ལུགས་བསྒོམ་པའི་ཚེ། སེམས་ཡོད་པ་ཞིག་ན་ཡོད་པ་དེའི་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་རིག་པ་ལས། སེམས་ཡོད་པའི་ཚུལ་འདི་འདྲ་ཞེས་རྡུལ་ཙམ་དམིགས་སུ་མེད་ན་ཡོད་པ་ཅི་ལྟར་བསྒོམས་ཏེ་བསྒོམ་མི་ཤེས་སོ། །ཡང་ན་སེམས་མེད་པ་ན་གཅིག་ཏུ་མེད་དེ་ཞེས་མེད་པ་དེ་བསྒོམ་མོད་ཀྱི། སེམས་མེད་དོ་ཞེས་མེད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཐག་མི་ཆོད་པས་མེད་པར་ཇི་ལྟར་བསྒོམས་ཏེ་བསྒོམ་མི་ཤེས་སོ། །ཡང་ན་སེམས་མེད་པ་ན་གཅིག་ཏུ་མེད་དོ་ཞེས་མེད་པ་དེ་བསྒོམ་མོད་ཀྱི། སེམས་མེད་དོ་ཞེས་མེད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཐག་མི་ཆོད་པས་མེད་པ་ཇི་ལྟར་བསྒོམས་ཏེ་བསྒོམ་མི་ཤེས་སོ། དེས་ན་ཡོད་མེད་ཕྱོགས་རེ་བ་མིན་ཏེ། གང་དུའང་ཕྱོགས་མི་ཆོད་ན་དེ་གཉིས་གང་རུང་དུ་བསྒོམ་མི་ཤེས་སོ། །ཨ་ཧོ༷་ཞེས་ངོ་མཚར། འོ་ན་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་གཅིག་ཏུ་འདུས་སམ་སྙམ་ན། མ་ཡིན་ཏེ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་གཅིག་ལས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཆོས་སྤངས་ཏེ་མེད་པས་སོ། །གང་ཡོད་མེད་གཉིས་ཀ་ཡིན་ན་འདི་ལྟར་ཡོད་འདི་ལྟར་མེད་ཅེས་མ་ འདྲེས་སོ་སོར་དབྱེ་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་དགོས་ལ། དབྱེ་བ་ཡོད་ཕྱིན་གཉིས་ཆོས་ལས་མི་འདའ་བས་སོ། །དེས་ན་སེམས་ལ་དེ་ལྟར་དབྱེ་རྒྱུ་མེད་པར་གཉིས་ཀར་བསྒོམ་མི་ཤེས་སོ། །འོ་ན་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་གཅིག་ཡིན་པས། དེའི་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མིན་མེད་པ་མིན་ཏེ་གཉིས་ལ་མ་ལྟོས་པར་རང་ཚུགས་གྲུབ་པའི་ཕུང་སུམ་པ་ཞིག་གམ། ཡོད་མེད་གང་རུང་ཞིག་ལས་གཞི་གཅིག་དབྱེ་མི་ཤེས་པས་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐག་གཅིག་ཏུ་མི་ཆོད་དེ། དང་པོ་ལྟར་ན་རང་གི་རང་བཞིན་གཅིག་པུ་དེ་ལས་གཉིས་ཀ་སྣང་དུ་མི་རུང་བས་ཡོད་མེད་ཀྱི་བརྟགས་ཆ་མི་དགོས་པར་ཤེས་རྒྱུ་ཞིག་དགོས་ལ། ཕྱི་མ་ལྟར་ལ་གང་རུང་ལས་མི་སྣང་བར་དགོས་པ་ལ། འདིས་ནི་ཡོད་མེད་གཉིས་ཀར་སྣང་བའི་ཆ་འཛིན་པས་གཅིག་ཡིན་ཞེས་བློ་ཡིས་འཇོག་མི་ཤེས་ཏེ། གཅིག་ཡིན་ན་གདོད་ནས་དབྱེ་མི་རིགས་ལ། འདིར་ནི་ཡོད་མེད་ཅེས་ཆོས་ཐ་དད་པ་གཉིས་སུ་འཇོག་ རིགས་པས་སོ། །དེས་ན་ཡོད་མེད་གཉིས་གཅིག་ཡིན་ཟེར་བ་སུ་ཡང་མི་སྲིད་དོ། །གཅིག་ཡིན་རྒྱུའི་ངོ་བོ་དམིགས་སུ་མེད་དོ། །ཡོད་ན་དེ་དག་ཏུ་གྲུབ་པས་སོ། །དེས་ན་དབྱེ་མེད་དང་གཅིག་མིན་པ་གཉིས་ཀ་མགོ་མཉམ་པས་གང་ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་བའོ། །དེ་གཉིས་ཀའང་མཐར་ཐུག་གི་དོན་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ཡོད་མིན་མེད་མིན་ཞེས་པ་ཅི་ཟེར་ན། དེ་ནི་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཕྱོགས་རེ་ནས་གཞལ་ན་གང་ཡང་མིན་པའི་དོན་ནས་ཕྱོགས་ལྷུང་བྲལ་བའི་དོན་ཡིན་གྱི། ཡོད་མེད་གཉིས་ཀ་མིན་པའི་གཞི་གྲུབ་ཞིག་ཡོད་ཟེར་བའི་དོན་མིན་ཏེ། ཡོད་ན་དེ་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་གང་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བར་མི་སྒྲུབ་བོ། །དེ་བཞིན་དུ་མེད་པའང་མི་སྒྲུབ་བོ། །དེས་ན་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་སེམས་གནད་ཀྱི་མཚོན་དཔེ་དང་། བླ་མའི་མན་ངག །རིག་པ་དྲི་མེད་ཀྱི་སྟོབས་ལས་སྐལ་བ་ཅན་རེ་ཟུང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ཁོ་ན་ལས། དེ་ནི་བརྗོད་མེད་ཡིན་པ་དོན་དུ་གནས་པའི་རྟོགས་ཤིན་ཏུ་དཀའོ། །དེས་ན་དེང་སང་གི་སྒོམ་པ་ཕལ་སེམས་ལ་དཔྱད་པས་བརྗོད་རྒྱུ་མ་རྙེད་པ་ཙམ་ལ་ཡོད་མིན་མེད་མིན་ཞེས་དེ་འདྲ་བའི་གཞི་ཞིག་གྲུབ་པར་དམིགས་པས་བདེན་གྲུབ་ཀྱི་ས་བོན་བཏབ། ཕྱོགས་རེ་རེ་ནས་དཔྱད་པའི་རིག་བཟོ་གསལ་སྟོང་གི་ཆུ་ལུད་སྐྱེལ་ནས་ཟུང་འཇུག་ཞེན་སྣང་གི་དུག་སྡོང་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་པ་ལ་ཡུན་རིང་དུ་འབད་པ་ནི་འོད་གསལ་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གོལ་སའོ། །དེས་ནི་འདི་ཞེས་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཁས་ལེན་ཞིག་ཏུ་འཇོག་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། བློས་དམིགས་ཤིང་བརྟགས་སུ་མེད་པར་གསལ་བ་འདི། སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འཁོར་འདས་ཀྱི
Chinese
不存在，因为两者不能合二为一。这两者互相排斥，是矛盾的。如果存在，就必须从不存在中脱离；如果没有，就必须从存在中脱离。因此，既不是存在也不是不存在的第三种所知，不可能自性成立。超越存在和不存在而成立，如同兔子的角一样。那么，所谓“非存在非不存在”的阴阳人地位又是什么呢？那只是假立为非存在非不存在，并非如此成立。因此，将心思放在常断四边的一切，都不能接近正直无垢的本来面目。因此，完全清净的见解是，不住于任何事物的智慧。那是能境等一切名言都止息的自性状态。如薄伽梵所说：诸佛是法身，引导者视法性，法性不可知，故不能完全知。意思是说，法性或法的究竟实相是自生智慧，不是经过思辨和依赖于心识而产生的宗派，因为那是可以通过心识来衡量和安立的。那么，如何将这样的智慧作为道用呢？如果将了知它的显空方便智慧双运结合起来，就能在心中唤醒自生智慧的无漏明点。如《越量经》所说：一切法自性不可得，光明清澈，因此应当修习不执著于任何事物的觉受。意思是说，智慧的自性只是假立为不住于存在不存在等任何边。慈氏菩萨说：因此解脱只是烦恼的止息。就像没有断定任何一边，见解就不清净。从四边解脱的自生智慧，称为不住智慧。吉祥无垢称经中说：识，于胜义中，智者不许有，离一与多性，如虚空莲花，非有亦非无，非有非非有，亦非具二性，解脱于四边，是名中观族。以及，大圆满的续部中也说：四边的垢染自清净。以及，慈氏菩萨说：有无
English
Non-existence, because the two cannot be one. These two are mutually exclusive and contradictory. If something exists, it must be separate from non-existence; if it doesn't exist, it must be separate from existence. Therefore, a third knowable entity that is neither existence nor non-existence cannot inherently exist. To establish it beyond existence and non-existence is like a rabbit's horn. So, what about the state of being neither existent nor non-existent, like a hermaphrodite? That is merely a designation for something that is neither existent nor non-existent; it is not established as such. Therefore, directing one's mind towards the four extremes of permanence and annihilation does not bring one closer to the straight, stainless, and unconditioned nature of reality. Therefore, the perfectly pure view is the wisdom that does not abide in anything. It is the mere natural state where all terms like subject and object are exhausted. As the Bhagavan said: The Buddhas are the Dharmakaya, the guides see the Dharmata. Since Dharmata cannot be known, it cannot be fully cognized. This means that the ultimate reality of Dharmata or Dharma is self-arisen wisdom, not a philosophical system that arises from speculation and reliance on the mind, because it can be measured and established by the mind. So, how can such wisdom be used as a path? If one combines the appearance-emptiness skillful means and wisdom that understands it, the self-arisen wisdom of the son, the stainless bindu, can awaken in the heart. As it says in the Adhyayasutra: All dharmas are by nature unobservable and clear light, therefore one should cultivate the perception of not abiding in anything. This means that the essence of wisdom is merely designated as not abiding in any extreme, such as existence or non-existence. Maitreya says: Therefore, liberation is merely the exhaustion of afflictions. It is like this: if any of the four extremes are not cut off, the view is not pure. The self-arisen wisdom that is liberated from the four extremes is called non-abiding wisdom. In the glorious Stainless Radiance it says: Consciousness, in ultimate truth, is not accepted by the wise as existing, being free from the nature of one and many, like a lotus in the sky, neither existent nor non-existent, neither existent nor non-existent, nor possessing both natures, liberated from the four extremes, that is the lineage of the Madhyamikas. And also, in the tantras of the Great Perfection it says: The stain of the four extremes is self-purified. And also, Maitreya says: Existence and non-existence.
Chinese
“非有非无亦非彼，亦非异。”如是等广为宣说。实义之智慧，乃是于窍诀之强力下，于自心上认识智慧自面，如于手中见宝藏。那么清净之见又是如何呢？是否以为是不可思议之所知呢？并非如此，以有证悟一切执着消散之自生智慧显现之方式，故不转为不可思议，如下方所说遗失之寻觅方式等。因此，为了开示解脱所有上述过失之见解，虽有众多论典，然于此处仍如前一般“阿火”。若以无垢智慧观察，心是如此这般，于能确定其体性之分，丝毫也不存在。如是于见二无之智慧后，所谓修持，即是不修持任何事物之义。如世尊云：“所谓空性，乃未见任何事物之语。”等。又如云：“见虚空，众生语中常宣说，虚空如何见，当善加思择。”如是之譬喻。如是于修持心之实相之时，若心是存在之物，则应如实作意于存在之状态，然若于心存在之状态，丝毫也不可得，则如何修持存在，故不知如何修持。又若心是不存在之物，则应修持此不存在，然心不存在，于一方面亦不可确定，故如何修持不存在，故不知如何修持。因此，非是执着于有无任何一方，于任何处皆不执着，则于彼二者任何一方皆不知如何修持。阿火，真是稀奇。那么是否认为二者合一呢？并非如此，因为所谓心，乃是舍弃从一法中分离出二法之法。若是有无二者皆是，则必须是如此是有，如此是无，可以不混杂地分开，既然有分别，则已成二法。
English
"Neither existent nor non-existent, neither that nor other." Thus and so forth, it is extensively taught. The wisdom of the actual meaning is like seeing the treasure of jewels in one's hand, meeting the face of wisdom itself, introduced to the mind through the forceful means of pith instructions. So, what is this perfectly pure view like? Do you think it is like an object of knowledge that is impossible? It is not like that, because there is the realization of the spontaneously arising wisdom that dissolves all grasping, in a manifest way, so it does not turn into something impossible, like the way of searching for something lost, as mentioned below. Therefore, although there are many texts for introducing the view that is liberated from all the faults just mentioned, here, as before, it is "Aho." If one examines with stainless wisdom, there is not even a particle of any aspect that can identify the nature of the mind as being like this. Thus, having seen the wisdom of non-duality, the so-called meditation means not meditating on anything at all. As the Bhagavan said, "The term emptiness means the ultimate word of not seeing anything," and so on. And like the example, "Seeing the sky, beings often speak of it in words, how does one see the sky? Think about this well." Thus, when meditating on the nature of the mind, if the mind is something that exists, then one should focus on it in accordance with the way it exists. But if there is not even a particle that can be identified as the way the mind exists, then how can one meditate on existence, so one does not know how to meditate. Or if the mind is something that does not exist, then one should meditate on that non-existence, but since the mind does not exist, it cannot be definitively determined in one direction, so how can one meditate on non-existence, so one does not know how to meditate. Therefore, it is not clinging to either existence or non-existence, and if one does not cling to any direction at all, then one does not know how to meditate on either of the two. Aho, how wonderful! So, do you think that the two are united as one? It is not like that, because the so-called mind is abandoning the dharma that separates two dharmas from one dharma. If both existence and non-existence are the case, then it must be something that can be distinguished separately without mixing, such as this is existence and this is non-existence, and since there is a distinction, it has become two dharmas.