Tibetan
འདི་སྐབས། འགྲེལ་བར་གཞན་རྣམས་ལ་སྟེ། གཞན་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དང་། ཇོ་འགྱུར་ལས། གཞན་རྣམས་ལ་སྟེ་གཟུགས་དེ་ཡང་གཞན་ཞེས་པ་ལ་ སོགས་པར་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་པ་འདིའི་དོན་འཆད་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་བྱས་པ་སྣང་ཡང་དོན་འདི་ཡིན་ཏེ། འགྲོ་བ་པོ་མེད་ན་སུ་ཞིག་ཐར་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། །འགྲོ་བ་པོའི་བདག་མེད་ཀྱང་། གཞན་གཟུགས་སོགས་ཕུང་པོ་ལྔའི་རྒྱུན་རྣམས་ལ་སྟེ་གཞན་གཟུགས་སོགས་ནི་གང་ཟག་དེའི་རང་བཞིན་དང་གདགས་གཞི་སོགས་སུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་སོ། །འདི་ལ་སྔ་འགྲེལ་རྣམས་སུ་ཅི་ཟེར་མ་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་ལས་མ་མཐོང་ངོ་། །འདིར་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་འཁོར་བར་འཆིང་བ་ཡོད་དེ། འགོག་པའམ་དོན་དམ་པར་བཅིངས་པ་མེད་དོ། །དོན་དམ་པར་བཅིངས་པ་ཡོད་ན་ནམ་ཡང་གྲོལ་བར་མི་ནུས་པས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མ་བཅིངས་མ་གྲོལ་བའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཡིན་ཀྱང་དེ་ལྟར་མ་རྟོགས་པའི་འཁོར་བ་པ་རྣམས་རང་གི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་དབང་གིས་ལས་ཉོན་གྱིས་འཆིང་བ་ཡོད་དོ། །འདི་ལ་སྲིད་པ་འདིར་ཡང་སྐྱེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་བདག་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ཡོད་དོ། །འགོག་པའི་ཆོས་ཏེ་བདག་སྐྱེ་བ་སྔ་མར་འགག་ཟིན་པ་རྣམས་ལད་དུང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་འཆིང་བ་མེད་དོ་ཞེས་མཁས་གྲུབ་འགྲེལ་ཆེན་དུ་བཤད། འདིར་ཀུན་རྫོབ་གཉིས་ཆོས་སུ་འབྱེད་པའི་དོན་རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་འགག་ཅན་གཟུགས་སོགས་དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་མི་རྟག་པ་དང་། ནམ་མཁའ་སོགས་དངོས་མེད་རྟག་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དེ་གཉིས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་མི་མཐུན་པ་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་སྤངས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྣང་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་དང་། དེའི་རང་བཞིན་མ་གྲུབ་པའི་སྟོང་པ་དངོས་མེད་དག་ཀྱང་ཐ་དད་དུ་ཡོད་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཅེ་ན། སྐད་ཅིག་རྣམ་བྲལ་རང་བཞིན་མེད་པ་དག་གི་སྲིད་པ་ཡོད། ཅེས་གསུངས་པ་འདིའི་དོན་འགྲེལ་བར། འདིར་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པར་གྱུར་པ་རང་བཞིན་ མེད་ཅིང་རྫས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟག་པ་དང་བྲལ་བ་པྲ་ཕབ་པ་དང་མཚུངས་པ། སྐད་ཅིག་རྣམ་བྲལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་དང་བྲལ་བའི་དངོས་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་དོན་དུ་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་དངོས་དངོས་མེད་དུ་སྣང་བ་དེ་དག་ཀྱང་དོན་དམ་པར་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཐ་དད་དུ་གྲུབ་པ་མེད་དེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་ཚུལ་གཅིག་པར་རོ་མཉམ་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་གཉིས་ཆོས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གང་ཡང་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དེ་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པས་གཉིས་སྣང་ལྡོག་ཅིང་མཐར་གཉིས་སྣང་གི་བག་ཆགས་ཕྲ་མོའང་ཟད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་པ་ནི་དབུ་མ་པ་ཀུན་མཐུན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་གཉིས་སྣང་འཁྲུལ་པ་ལྡོག་བྱེད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་དངོས་དངོས་མེད་ལས་འདས་པ་ཞིག་གམ། མ་འདས་པར་དངོས་དངོས་མེད་གཉིས་ལྡན་ནམ་གང་རུང་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བསམ་ན་གཉིས་ལྡན་དང་དངོས་པོ་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་པ་མེད་ཀྱང་དངོས་དངོས་མེད་ལས་འདས་པའི་སྤྲོས་བྲལ་དུ་ཁས་ལེན་མ་ནུས་ན། བདེན་གྲུབ་བཅད་ཙམ་གྱི་མེད་དགག་སྟོང་རྐྱང་གི་ཆ་ལ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་འཇོག་པ་ལས་འོས་མེད་དོ། །དེ་འདྲའི་ཆོས་དབྱིངས་དང་ཆོས་ཅན་ཟུང་འཇུག་ཏུ་སྦྱར་ནས་བསྒྲུབ་པའི་རྣམ་གཞག་བྱེད་པའི་ཚེ་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཟུང་འཇུག་དང་སྣང་བ་དང་སྟོང་པ་ཟུང་འཇུག་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་པ་བཞིན་དབྱེར་མེད་པར་འདྲེས་པ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་། ནམ་ཡང་དོན་ལ་འདྲེས་པ་མི་སྲིད་པས་བློས་བསྲེས་ཀྱང་མི་འདྲེ་སྟེ་བུམ་པ་དང་ནམ་མཁའ་བསྲེ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དངོས་པོ་དང་དངོས་མེད་སོ་སོའི་བྱེ་བྲག་མ་འདྲེས་པར་ཡོད་པ་ལ་བློ་དོན་མཐུན་གྱིས་ཀྱང་མ་འདྲེས་པར་འཛིན་དགོས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཀུན་རྫོབ་གཉིས་སྣང་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་གྱི་བློ་འདི་དངོས་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པའི་བློར་འགྱུར་ཞིང་། དོན་དམ་གཉིས་མེད་རྟོགས་པའི་བློ་ནི་དངོས་པོའི་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པའི་བློར་མི་འགྱུར་ཏེ། གཉིས་སུ་ཡོད་པ་ལ་ གཉིས་སུ་མེད་པར་སྣང་བའི་ལོག་ཤེས་སུ་འདོད་དགོས་ན། འདི་ལྟ་བུ་སངས་རྒྱས་པའི་རིང་ལུགས་སྨྲ་བ་དག་གིས་རྨི་ལམ་དུ་ཡང་བསམ་དུ་རུང་པའི་གནས་མ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་དེས་ན་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དངོས་དངོས་མེད་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པ་སོ་སོར་སྣང་བ་བསྙོན་དུ་མེད་ཀྱང་། སྣང་བ་ལྟར་སོ་སོ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པའི་གནད་ཀྱིས་བདེན་གཉིས་དབྱེར་མེད་རྣམ་གྲངས་མིན་པའི་དོན་དམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། དངོས་དངོས་མེད་ཐ་དད་དུ་མེད་པར་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣལ་འབྱོར་པའི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བའི་གནས་ལུགས་མཐར་ཐུག་དེ་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དམ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་འདོད་དགོས་ཀྱི། སྟོང་པ་ཙམ་གྱི་ལྡོག་ཆ་དང་དེའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་
Chinese
此时，注释中说：“对于其他，即其他的自性等等。”乔译中说：“对于其他，即色也是其他等等。”虽然对于这句话的意义有各种解释，但意义是这样的：如果没有行者，谁会走向解脱之路呢？即使没有行者的我，对于其他的色等五蕴的相续，即其他的色等被说成是那个人（གང་ཟག）的自性和所依处等等。像这样，在以前的注释中没有出现过。在这里，生法的有为法在世俗中被束缚于轮回，但在胜义中没有被束缚。如果在胜义中被束缚，那么永远无法解脱。如经中所说：“一切法既非束缚也非解脱。”但那些没有如此领悟的轮回者，由于自己的遍计所支配，被业和烦恼所束缚。在此，在这个世间，生法也受到我、业和烦恼的束缚。灭法，即我于前世已灭尽者，不会再被业和烦恼所束缚，这是克主杰（མཁས་གྲུབ་）在《释量论大疏》（འགྲེལ་ཆེན་）中所说的。在此，将二谛区分为法的意义是：由因缘所生的生灭之法，如色等各种无常的事物，以及虚空等无实体常法也是存在的。这两者是性质完全不同，互相排斥的。同样，显现的事物和其自性不成立的空性无实体，也是在世俗中是不同的，但在胜义中并非如此。在胜义中是怎样的呢？经中说：“无刹那分别，无自性者，有存在。”这句话的意义在注释中说：“在此，事物和非事物融为一体，无自性，且与实体的常相分离，如同普拉帕（པྲ་ཕབ་པ་）一样。无刹那分别，即与生灭分离的事物，是为了诸佛转法轮的意义而存在的。”这指的是显现为事物和非事物，但在胜义中是自己的相
English
At this time, the commentary says, "For others, that is, the self-nature of others, etc." The Jo translation says, "For others, that is, form is also other, etc." Although there are various explanations for the meaning of this sentence, the meaning is like this: If there is no goer, who will go to the path of liberation? Even without the self of the goer, for the continuity of the other aggregates such as form, etc., that is, the other forms, etc., are said to be the self-nature and basis of that person, etc. Like this, it has not appeared in previous commentaries. Here, the conditioned phenomena of birth are bound to samsara in the conventional truth, but are not bound in the ultimate truth. If they were bound in the ultimate truth, then they would never be able to be liberated. As the sutra says, "All dharmas are neither bound nor liberated." But those samsaric beings who have not understood this way are bound by karma and afflictions due to their own conceptualization. Here, in this world, the phenomena of birth are also bound by self, karma, and afflictions. The phenomena of cessation, that is, those who have already ceased in the previous birth, will no longer be bound by karma and afflictions, as Khedrup Je (མཁས་གྲུབ་) said in the Great Commentary on the Pramāṇavārttika (འགྲེལ་ཆེན་). Here, the meaning of distinguishing the two truths as dharmas is: the phenomena of arising and ceasing that arise from causes and conditions, such as various impermanent things like form, etc., and the permanent phenomena without substance such as space, etc., also exist. These two are completely different in nature and mutually exclusive. Similarly, the phenomena that appear and the emptiness without substance in which their self-nature is not established are also different in the conventional truth, but not so in the ultimate truth. How is it in the ultimate truth? The sutra says, "Without momentary distinction, without self-nature, there is existence." The meaning of this sentence is explained in the commentary: "Here, when things and non-things become mixed together, without self-nature, and separated from the permanent aspect of substance, like Prapañca. Without momentary distinction, that is, things that are separated from arising and ceasing, exist for the sake of the Buddhas turning the wheel of Dharma." This refers to what appears as things and non-things, but in the ultimate truth is its own characteristic.
Chinese
因为并非由各自的差别所成立，一切法在那真如的法界中，以一种方式转变为同味，所以在法界中没有任何二法之分。因此，安住于无二的法性中，二取之相便会止息，最终连二取之相的微细习气也会穷尽，这是所有中观派共同承认的。这样，如果认为能遣除二取迷乱的真如法界是超越有无，或者不是超越有无而是具有有无二者，或者其他任何一种，虽然不承认具有二者和是实有，但如果不能承认是超越有无的离戏，那就只能将仅仅是断除实有成立的无遮空性的部分安立为法界了。当把这样的法界和有法结合起来进行建立时，即使说能将境和有境结合，将显现和空性结合，如同水入水一般无差别地混合，但实际上永远不可能混合，即使用分别念混合也无法混合，就像混合瓶子和虚空一样。这样，对于实有和非实有各自的差别不混合地存在，也必须以符合意义的智慧来认识其不混合，这样，具有世俗二取显现的行境的这个智慧，就会转变为证悟实有的智慧，而证悟胜义无二的智慧，则不会转变为证悟实有的智慧，因为如果必须将存在二者之相视为显现为无二的颠倒识，那么这种观点是说佛教义者在梦中也不可能想到的。因此，虽然在世俗中无法否认实有和非实有各自显现为不相同的特征，但由于显现并非如其显现般由各自的特征所成立的关键，如果从无有二谛差别的非异体胜义的角度来说，实有和非实有不会是不同的，而是成为一体，必须将那瑜伽士各自以自证智所能证知的究竟实相视为真如或法界，而不能仅仅将空性的遮遣部分以及成为其有法的
English
Because it is not established by individual differences, all dharmas transform into a single taste in the realm of suchness, so there is no division of two dharmas in the realm of dharma. Therefore, by abiding in the non-dual nature of dharma, the appearance of duality will cease, and ultimately even the subtle habitual imprints of duality will be exhausted, which is commonly accepted by all Madhyamikas. Thus, if one thinks that the realm of suchness, which eliminates the delusion of dualistic appearance, is beyond existence and non-existence, or is not beyond existence and non-existence but possesses both, or any other possibility, although one does not accept possessing both or being substantial, if one cannot accept being free from elaboration beyond existence and non-existence, then one can only establish the mere aspect of non-affirming emptiness, which is merely the cessation of true establishment, as the realm of dharma. When combining such a realm of dharma and a subject of dharma to establish a system, even if one says that one can combine the object and the subject, combine appearance and emptiness, mixing them indistinguishably like water into water, it is never possible to mix them in reality, and even if one mixes them with conceptual thought, they cannot be mixed, just like mixing a vase and space. Thus, for the differences between existence and non-existence to exist without being mixed, one must also recognize their non-mixture with wisdom that accords with meaning. In this way, this wisdom, which has the field of experience of conventional dualistic appearance, will transform into the wisdom that realizes suchness of existence, and the wisdom that realizes ultimate non-duality will not transform into the wisdom that realizes suchness of existence, because if one must regard the appearance of duality as a reversed consciousness that appears as non-dual, then such a view is not a position that Buddhist proponents could even dream of. Therefore, although in the conventional it is undeniable that existence and non-existence each appear as different characteristics, due to the key point that appearance is not established by its own characteristics as it appears, if one speaks from the perspective of the ultimate, where the two truths are inseparable and non-different, existence and non-existence will not be different, but will become one taste, and one must regard that ultimate reality, which yogis can each realize with their own self-awareness, as suchness or the realm of dharma, and not merely the negating aspect of emptiness and its subject of dharma.