Tibetan
རོ། །ཟླ་བས་སྟོང་ཉིད་དོན་ཅན་ངེས་དོན་ཤེས་པར་གྱིས་ཞེས་གསུངས་པ་ལ། ཤེས་རྒྱུ་མེད་ཅེས་སུས་ཀྱང་མ་སྨྲས་སོ། །གལ་ཏེ་ངེས་དོན་སྟོང་ཉིད་སྒྲས་བརྗོད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲ་ན། འདི་ནི་ངེས་དོན་སྟོང་ཉིད་ལ་མཁས་པ་ཕར་ཞོག །རྟོག་གེའི་གཞུང་ལ་བློ་གསལ་བ་དག་གིས་ཀྱང་བརྗོད་མི་འོས་པ་བློ་རྩིང་བའི་རྣམ་འགྱུར་ཏེ་བརྗོད་མི་ནུས་ཞེས་པའི་དོན་འདི་སྤྱི་མཚན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཐ་སྙད་དུ་མེད་པ་རི་བོང་གི་རྭ་ཡང་བརྗོད་འདོད་ཀྱིས་བརྗོད་ནུས་ན། ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་ལྟ་ཅི་སྨོས། རང་མཚན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། ངེས་དོན་སྟོང་ཉིད་དུ་མ་ཟད་བུམ་སོགས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱང་སྒྲས་དངོས་སུ་བརྗོད་མི་ནུས་ཏེ། རང་མཚན་སྒྲས་དངོས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་མ་ཡིན་ལ། དེ་དངོས་སུ་བརྗོད་མི་ནུས་པར། རྟོག་གེའི་གཞུང་ལས་བཤད་དེ། ཚད་མ་མདོར། རང་རང་རིག་བྱ་ཐ་སྙད་ཀྱིས། །བསྟན་མིན་ངོ་བོ་དབང་པོའི་ཡུལ། །ཞེས་དང་། རྣམ་འགྲེལ་ལས། སྒྲའི་ཡུལ་དང་ཡུལ་མིན་ཕྱིར། །ཞེས་དང་། ཁྱད་པར་རྣམས་ལ་སྒྲ་དག་ནི། །འཇུག་པ་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་དང་། སྒྲ་ལ་རྟོག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན། །མངོན་སུམ་དོན་ལ་འཇུག་མི་བྱེད། །ཅེས་སོགས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟར། སྒྲས་དོན་རང་མཚན་དངོས་སུ་བརྗོད་ན་སྒྲ་བློའི་ཡུལ་དུ་དོན་དེ་དག་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བར་ཐལ་བས་དེ་ལྟ་ན་སྟོང་ཉིད་ཅེས་ བརྗོད་པས་སྟོད་ཉིད་མངོན་སུམ་རྟོགས་པ་སོགས་ཧ་ཅང་ཐལ་བ་མང་ཡང་མ་སྤྲོས་ལ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་འགྲེལ་ལས། བརྡ་ལ་ལྟོས་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན། །མངོན་སུམ་དོན་ལ་འཛིན་མི་བྱེད། །ཅེས་དང་། དབང་པོ་བྱ་བ་མེད་པ་ལ། །གཞན་དག་ཙམ་གྱིས་སྣང་མེད་ཕྱིར། །ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་བརྡ་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་རྟོགས་ཚུལ་ལ་དཔྱད་ན་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་ལ་དངོས་དང་ཞེན་པའི་ཚུལ་གཉིས་སྦྱར་ནས་མུ་བཞིར་དབྱེ་བ་ཡོད་ཀྱང་། སྣང་བརྟག་གཅིག་ཏུ་བསྲེས་ནས་མིང་དང་ཚིག་གི་སྒོ་ནས་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཐམས་ཅད་བརྗོད་ཅིང་རྟོགས་སུ་རུང་བ་ཐ་སྙད་སྤྱི་ཡི་འགྲོ་ལུགས་ཡིན་པ་མ་ཤེས་པར་སྒྲས་དངོས་སུ་བརྗོད་མི་ནུས་པ་ལ་བསམ་ན། རང་མཚན་གྱི་ཆོས་གཅིག་ཀྱང་བརྗོད་མི་ནུས་པར་ཁས་ལེན་དགོས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་སྒྲས་དངོས་སུ་བརྗོད་མི་ནུས་པ་ཙམ་ཞིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་སྤྱི་འཛིན་གྱི་སྒྲ་རྟོག་གི་ཡུལ་མིན་པ་ཙམ་ལ་བཤད་ན། དེ་ཐ་སྙད་དུ་རང་མཚན་ཡོད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ཡིན་ཞིང་། རྟོག་གེའི་གཞུང་ལས་གྲགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་མ་འདས་པས་ན། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བུམ་སོགས་དངོས་པོ་དང་། མཁའ་སོགས་དངོས་མེད་དེ་དངོས་དངོས་མེད་ཀྱི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའམ། དགག་པ་དང་སྒྲུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རང་རང་གི་ངོ་བོ་དེ་དང་དེར་དམིགས་ཤིང་བརྗོད་ནུས་པ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ངེས་དོན་གནས་ལུགས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི། དངོས་དངོས་མེད་དམ་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་མཐའ་གང་རུང་ངམ། གཉིས་ཡིན་གཉིས་མིན་གང་དུའང་བརྟག་པ་དང་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སོགས་ཀྱི་མིང་གི་སྒོ་ནས་དེའི་ངོ་བོ་ཡོད་མེད་ཀྱི་མཐའ་དང་བྲལ་བ་སྣང་སྟོང་གང་རུང་རེའི་ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་བ་སོགས་མདོར་ན་དགག་པ་དང་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་དེའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ལ་དཔྱོད་པའི་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ཇི་སྙེད་པ་ཁ་ནས་ཚིག་ཏུ་འབྱིན་ཏེ་བརྗོད་པ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་དོན་བཞིན་དཔྱོད་པའི་རྟོག་པ་ནི་མེད་པ་མ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་དེའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ་ཡིན་ཏེ། མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་སུ་ལྷག་མཐོང་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་སྤྱིར་རང་དང་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་ལ་དཔྱོད་པ་བཞིར་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དཔྱད་པས་གནས་ལུགས་དམིགས་མེད་བརྗོད་བྲལ་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་དེ་དོན་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས་ཀྱང་། བསྟན་པ་དང་གྲུབ་མཐའ་གཉིས་སུ་གསུངས་པའི་ཕྱི་མ་དེར་གཏོགས་པ་ཡིན་ཅིང་སྟོང་ཉིད་དོན་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱང་བྱར་རུང་ངོ་། །མངོན་སུམ་རྟོགས་པའི་ཚེ་ན་དེ་འདྲའི་བརྗོད་བྲལ་གྱི་རང་མཚན་དངོས་སུ་མཐོང་བའམ་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་སླད་དུ་ངེས་དོན་སྟོང་ཉིད་སྟོན་པའི་མདོ་ཡུམ་རྒྱས་འབྲིང་སོགས་ལས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་སྒྲ་དང་ཚིག་གི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་སྤྱིའི་ཚུལ་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཡིན་ཀྱང་། གཏན་ལ་དབབ་པར་བྱ་བའི་དོན་དམ་ལ་མཐའ་དང་དམིགས་པ་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་བསྒྲུབ་པ་དང་བརྗོད་པ་མེད་ལ། དེ་ཐམས་ཅད་བཀག་པའི་ཕྱིར་ན་བརྗོད་མེད་དུ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཁ་ནས་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་རྒྱུ་ཡོད་མེད་དང་། དོན་དམ་ལ་དམིགས་པ་ཅན་གྱི་སྤྱོད
Chinese
若！月称论师说，要了解具有意义的空性，即胜义谛。但没有人说过无法了解。如果有人说，因为胜义谛空性无法用言语表达。那么，这不仅是不精通胜义谛空性的人，即使是对因明论典有清晰理解的人也不应说出这种粗鄙的言论，即无法表达。如果从共相的角度来说，那么在名言中不存在的兔角也可以通过表达的意愿来表达，更何况是名言中存在的事物呢？如果从自相的角度来说，不仅是胜义谛空性，就连瓶子等事物也无法用言语直接表达。因为自相不是言语直接表达的对象。这一点在因明论典中有所阐述。在《量释论》中说：“各自所知的对象，不是通过名言来指示的，而是根识的对境。”又在《释量论》中说：“因为是言语的对境和非对境。”又说：“对于各种差别，言语的运用是不可能的。”又说：“具有分别念的言语，不会直接指向现量义。”等等，如是广说。如果言语直接表达事物的自相，那么这些事物就会在言语意识的领域中显现出来，这样一来，仅仅说“空性”就会直接证悟空性等等，会有非常多的过失，这里就不详细展开了。因此，《释量论》中说：“具有依赖于符号的性质，不会执取现量义。”又说：“对于没有作用的根识，仅仅是其他的显现是不可能的。”等等，如是所说。如果研究依靠符号来理解事物的方式，那么可以将所表达的对象和表达的方式结合起来，分为直接和间接两种方式，从而分为四种情况。但是，如果不了解将显现和概念混合在一起，并通过名称和词语来表达和理解所有可表达的事物，这是名言的普遍规律，而认为言语无法直接表达，那么就必须承认连一个自相的法也无法表达。因此，如果仅仅从空性无法用言语直接表达的角度，或者说仅仅从总相的言语不是概念的对境的角度来解释，那么这就是名言中所有具有自相的事物的规律，并且是因明论典中广为人知的。
English
If! Chandrakirti said that one should understand emptiness, which is meaningful, that is, the ultimate truth. But no one has said that it cannot be understood. If someone says that because emptiness, the ultimate truth, cannot be expressed in words. Then, this is not only something that those who are not proficient in emptiness, the ultimate truth, would say, but even those who have a clear understanding of the treatises on logic should not say such a crude statement, that is, it cannot be expressed. If we speak from the perspective of the general characteristic, then even the horns of a rabbit, which do not exist in conventional terms, can be expressed through the intention to express them, let alone things that exist in conventional terms? If we speak from the perspective of the self-characteristic, not only emptiness, the ultimate truth, but even objects such as vases cannot be directly expressed in words. Because the self-characteristic is not the object directly expressed by words. This is explained in the treatises on logic. In the Compendium on Valid Cognition, it says: "The objects known by each, are not indicated by conventional terms, but are the objects of sensory consciousness." Also, in the Commentary on Valid Cognition, it says: "Because it is the object and non-object of words." It also says: "For various distinctions, the application of words is not possible." It also says: "Words with a conceptual nature, do not directly point to manifest meanings." And so on, as widely explained. If words directly express the self-characteristic of things, then these things will appear manifestly in the realm of verbal consciousness, and in that case, merely saying "emptiness" will directly realize emptiness, etc., there will be many very excessive consequences, which will not be elaborated here. Therefore, the Commentary on Valid Cognition says: "Having a nature that depends on symbols, it does not grasp manifest meanings." It also says: "For sensory consciousness that has no function, the appearance of other things alone is impossible." And so on, as it is said. If we study the way of understanding things by relying on symbols, then we can combine the object to be expressed and the way of expressing it, and divide them into two ways, direct and indirect, and thus divide them into four situations. However, if one does not understand that mixing appearance and concept together, and expressing and understanding all expressible things through names and words, is the universal law of conventional terms, and thinks that words cannot directly express, then one must admit that even a single dharma of self-characteristic cannot be expressed. Therefore, if we explain it merely from the perspective that emptiness cannot be directly expressed in words, or merely from the perspective that the words of the general characteristic are not the object of concepts, then this is the law of all things with self-characteristic in conventional terms, and is well-known in the treatises on logic.
Chinese
由于没有超出分别念的行境，怎么会成为不是思辨行境的胜义自性呢？那么是什么呢？瓶等事物和虚空等非事物，即属于事物和非事物的法，或者以破立的方式可以认识的一切法，都能够缘取并述说各自的自性，因此成为了分别念的行境。究竟的实相空性，无论是事物和非事物，还是破立的任何一边，或者既是两者又是两者都不是，都不能进行观察和述说，因此被说成是不可言说和不是分别念的对境。因此，以空性和法界等名称，它的自性远离有无的边，不落入显空任何一方等等，总之，以破立的方式来观察它的差别之法，无论有多少破立的形态，都可以从口中说出语言来述说，并且按照它的意义进行观察的分别念并不是没有，那是进入它的意义的门径，如经和论典中在宣说胜观的时候，一般都说有对自性、体性和差别进行观察这四种。这样通过观察，使实相无所缘、不可言说，成为各自自证的行境，虽然以总义的方式证悟，但属于教法和宗派二者中所说的后者，也可以有以空性总义的方式证悟的说法。在现量证悟的时候，就能真实地见到或证悟到那样不可言说的自相。为此，如宣说究竟空性的母经广中略等中所说的那样，所有这些都是通过依靠声音和语言的途径，以总义的方式通过分别念来确定空性，但是，对于要确定的胜义，丝毫也没有建立和述说边和有相的形态，并且因为遮止了所有这些，所以称为确定为不可言说。因此，你口中可以说出语言的有无，以及胜义的有相行
English
Since it does not go beyond the scope of conceptualization, how can it become the ultimate nature that is not the scope of speculation? So what is it? Objects such as vases and non-objects such as space belong to the category of things and non-things, or all phenomena that can be understood through affirmation and negation, each of which can be focused on and expressed in its own nature, and therefore becomes the object of conceptualization. The ultimate reality of emptiness is neither a thing nor a non-thing, nor any side of affirmation or negation, nor both nor neither, and cannot be examined or spoken of, so it is said to be unspeakable and not the object of conceptualization. Therefore, through names such as emptiness and the realm of phenomena, its nature is free from the extremes of existence and non-existence, and does not fall into any aspect of appearance and emptiness, etc. In short, by examining its distinctive qualities through affirmation and negation, no matter how many forms of affirmation and negation there are, they can be expressed in words from the mouth, and the conceptualization of examining according to its meaning is not non-existent, it is the gateway to entering its meaning, as in the sutras and treatises, when explaining insight, it is generally said that there are four types of examination of self, nature, and difference. In this way, through examination, the reality becomes an object of self-awareness that is without focus and unspeakable, and although it is realized in a general way, it belongs to the latter of the two teachings and tenets, and it can also be said to be realized in a general way of emptiness. At the time of direct realization, one can actually see or realize such an unspeakable self-characteristic. For this reason, as it is said in the Mother Sutras, extensive, medium, and concise, which teach the ultimate emptiness, all of these are based on the path of sound and language, and emptiness is determined by conceptualization in a general way, but for the ultimate to be determined, there is not the slightest establishment or expression of the form of edge and characteristics, and because all of these are prohibited, it is called determination as unspeakable. Therefore, whether you can speak words from your mouth or not, and the characteristic behavior of the ultimate