Tibetan
་བླ་ན་མེད་པའི་ཐབས། །འགྲོ་བ་དེའི་གནས་མིན་ལ་སྐྲག་པས་གདུང་བྱེད་འགྱུར། །བསོད་ནམས་མ་ཡིན་ཕུང་ཆེན་བསགས་བྱས་ཡུན་རིང་དུ། །རིགས་མེད་གྲོགས་ངན་སྔོན་དགེ་མ་བསགས་བློ་མ་སྦྱོང་། །ཆོས་འདིས་སྡུག་འགྱུར་འདི་ན་དོན་ཆེན་འདི་ལས་ལྟུང་། །དེ་ལས་གཞན་དང་གཞན་མེད་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་རྗེས་སོང་ཕྱིར། །སྣ་ཚོགས་སྟོན་ཅིང་མང་པོའི་སྒོ་ནས་རྟག་ཏུ་སྟོན་དང་ལྡན། །ཇི་སྐད་བཤད་བཞིན་དོན་མིན་བཅོམ་ལྡན་དགོངས་པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚུལ་བཞིན་བརྟགས་ན་ཆོས་འདིས་སྐྲག་མི་འགྱུར། །འདི་ན་དང་པོར་ཐོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འབྱུང་། །ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་ལས་ཡང་དག་དོན་ཡུལ་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་། །དེ་ལས་ཆོས་ཐོབ་དེ་ཡོད་དེ་ལས་བློ་གྲོས་རབ་ཏུ་སྐྱེ། །གང་ཚེ་དེ་ནི་སོ་སོ་རང་རིག་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ངེས། །བདག་གིས་མི་ཤེས་སངས་རྒྱས་ཟབ་མོ་མཁྱེན་མ་ཡིན། །ཟབ་མོ་ཅི་ཡི་ཕྱིར་ན་རྟོག་གེའི་ཡུལ་མ་ཡིན། །ཅིའི་ཕྱིར་ཟབ་མོའི་དོན་རིག་པ་དག་ཐར་འགྱུར་ཞེས། །བྱ་བ་དེ་ནི་སྐྲག་པའི་གནས་སུ་རིགས་མ་ཡིན། །དམན་པར་མོས་ཤིང་ཁམས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་དམན། །གྲོགས་པོ་དམན་པ་དག་གིས་ཡོངས་བསྐོར་བ། །ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་ལེགས་པར་བཤད་པའི་ཆོས། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་མོས་མེད་གྲུབ་པ་ཡིན། །ཐོས་རྗེས་འབྲངས་ཏེ་བློ་ལྡན་ཐོབ་ནས་ནི། །གང་ཞིག་ཐོས་ལ་རབ་ཏུ་བརྙས་བྱེད་པ། །རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་ལུས་ལ། །རྨོངས་པ་གང་གི་ཕྱིར་ན་ངེས་པར་བྱེད། །དོན་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ཡོངས་རྟོག་ན། །བདག་ཉིད་སྙེམས་ཤིང་བློ་ཉམས་འགྱུར། །ལེགས་པར་གསུངས་པའང་སྤངས་པས་ན། །བརླག་འགྱུར་ཆོས་ལ་ཁོང་ཁྲོས་སྒྲིབ། །ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པ་རང་བཞིན་གདུག་པ་སྟེ། །མི་རིགས་པ་ཡི་གཟུགས་ལའང་མི་རིགས་ན། །ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཆོས་ལ་སྨོས་ཅི་དགོས། །དེ་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་བཞག་ལེགས་ཉེས་པ་མེད། །ཅེས་རྒྱལ་ཚབ་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་ གི་གསུང་འདི་ནི་རང་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་གི་བདུད་རྩིར་འཛིན་དགོས་པའི་གལ་པོ་ཆེ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ལྟ་བའི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པའི་ཆེད་དུ་བསྟན་པ་ལ། བདག་མེད་དང་བདེན་སྟོང་ཞེས་པ་རང་ཉིད་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མཚན་མར་བཟུང་ནས། བདག་ཉིད་སྙེམས་ཤིང་བློ་ཉམས་སོགས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟར། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནས་བཤད་པའི་སྤྲོས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་སྐུར་འདེབས་ཀྱིས་ཆོས་སྤང་གི་ལས་གསོག་པ་དག་མང་བའི་སྐབས་སུ་གོང་དུ་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟར་བསམ་པར་བྱ་བའི་རིགས་སོ། །འཕགས་པས་ཀྱང་། ཟབ་མོ་འཁུ་འཕྲིག་ཅན་འཇིགས་པ། །ཞེས་དང་། རྩ་ཤེས་སུ། དེ་ཕྱིར་ཞན་པས་ཆོས་འདི་ཡི། །གཏིང་རྟོགས་དཀའ་བར་མཁྱེན་གྱུར་ནས། །ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཆོས་བསྟན་ལས། །རབ་ཏུ་ལོག་པར་གྱུར་པ་ཡིན། །ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་ཡིན་པས་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་ལུང་འདི་རྣམས་སྐབས་སུ་བབ་པར་དྲངས་ཤིང་། སྔོན་དུས་འཁྲུལ་པའི་ནགས་འཁྱམས་སོགས་ཚིགས་བཅད་སྨྲས་པའང་ལེགས་སོ། །ཁྱོད་ཀྱི་བདག་མེད་དང་བདེན་སྟོང་ལས་ལྷག་པའི་གནས་ལུགས་མེད་དེ། འཁོར་རྩ་མཐར་ཐུག་བདག་འཛིན་ལས་གཞན་མེད་ཅིང་། དེའི་གཉེན་པོ་མཐར་ཐུག་བདག་མེད་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་ཡིན་པར་མདོ་སྔགས་ཀུན་དགོངས་པ་མཐུན་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ལྟར་ཁོ་བོ་ཅག་གིས་ཀྱང་འདོད་དེ། ཡུལ་ལ་བདག་མེད་མཐོང་ན་ནི། སོགས་ཀྱི་ལུང་བཞིན་བདེན་ཞེན་གྱི་དམིགས་པ་དྲུངས་ནས་འབྱིན་པ་ལ་མེད་པར་བཀག་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྟོང་པར་མཐོང་དགོས་པ་ཊཱི་ཀར་ཡང་བཤད་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་དྲངས་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་བདག་མེད་དང་བདེན་སྟོང་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཇི་སྐད་དུ། རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད། །ལྟ་ཀུན་ངེས་པར་འབྱིན་པར་གསུངས། །གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ལྟ་བ། ། དེ་དག་བསྒྲུབ་ཏུ་མེད་པར་གསུངས། །ཞེས་པ་ལྟར་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་ཤེས་ནས་དམིགས་པའི་སྤྲོས་པ་ཀུན་ལས་འདས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་རེག་པ་དང་། །དེར་མ་སོན་པར་བདེན་གྲུབ་ཙམ་ཁེགས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ལ་དངོས་པོ་མེད་པའི་མཚན་མར་ཞེན་ནས་སྤྲོས་པ་ཉི་ཚེ་བ་བཀག་ཙམ་གྱི་སྟོང་ཉིད་ལ་སྟོང་ཉིད་མཐར་ཐུག་ཏུ་འཛིན་པའི་གོ་ཚུལ་གཉིས་ཡོད་པས་ན། སྤྱིར་བདེན་མེད་དང་སྟོང་ཉིད་དང་བདག་མེད་ཀྱི་དོན་གནས་ལུགས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ནམ་ཡང་མི་བརྗོད་ཀྱང་། སྤྲོས་པ་མཐའ་དག་མ་ཁེགས་པའི་སྤྲོས་པ་ཅན་གྱི་ལྟ་བ་དེ་དག་ཡུམ་ནས་བཤད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་མཐར་ཐུག་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བདག་ཅག་གིས་གསར་དུ་སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེས་འབྲངས་དང་བཅས་པས་གསུངས་པ་ཡིན་པས་བདག་ཅག་སྟོན་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དེ་ལྟར་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་ལས། རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་ཆུང་ངུ་ན་སྐྲའི་རྩེ་མོའི་ཆ་ཤས་བཞག་པ་ཙམ་གྱི་ཁྱོན་གཅིག་མཚན་མ་ཡོད་ན་ཡང་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འཚང་རྒྱ་བར་མི་ནུས་སོ། །ཞེས་དང་། ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་པ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་དངོས་པོའི་འདུ་ཤེས་ཅན་ལ་མཐུན་པའི་
Chinese
无上之方便。对众生彼处非处生畏而痛苦。积累非福大堆长久时，无种恶友昔善未积心未练。此法变苦于此大义由此堕。彼外无他甚深且随行故，示现种种由多门恒时具示现。如是所说非义薄伽梵意甚深。智者们如理观察此法不生畏。于此首先依闻而生作意。如理作意生起真实义境智慧。由此得法彼有由此智慧极增长。何时彼若无各别自证如何定？我不知佛陀甚深非所知。何故甚深非分别之境。为何甚深义知者得解脱耶？彼事非是生畏之处。于劣信乐且界亦极劣，为劣友等所遍绕。甚深且广大善说之法，对此若无信乐即成。随闻之后得具慧已，何者于闻而极轻蔑者。于种种无数身相，由何愚昧而定知？若如义声而遍计，则自骄慢且慧衰变。善说亦舍弃故，将毁于法忿怒所蔽。心之过患自性暴恶故，于非理之色亦不容，何况于生疑之法？是故舍置平等无好坏。如是胜幢十地自在 之语，是自他一切之心之甘露而应执持之重要者。为摧毁空性见之诸戏论而显示时，执著无我与真性空之名相如其声，如是自骄慢且慧衰等如是所说。于大乘所说之戏论寂灭法性，以诽谤而积集舍法之业者多之时，如前所说应如是思择之理也。圣者
English
The supreme means. Beings suffer from fear of what is and is not their place. When a great heap of non-merit is accumulated for a long time, without good lineage, bad friends, past virtue, or training of the mind. This Dharma becomes suffering, and one falls from this great purpose. Other than that, there is nothing else, it is very profound and follows, therefore, it shows various things and always has teachings from many doors. As it is said, it is not the meaning, the Bhagavan's intention is very profound. If the wise examine it properly, they will not be afraid of this Dharma. Here, first, relying on hearing, attention arises. From proper attention, true wisdom arises in the realm of meaning. From that, Dharma is obtained, and from that, wisdom greatly increases. When that is, if there is no individual self-awareness, how can it be determined? I do not know, the Buddha's profoundness is not known. Why is it profound? It is not an object of thought. Why is it that those who know the profound meaning are liberated? That action is not a reason to be afraid. Believing in inferiority and the realm is also very inferior, surrounded by inferior friends and others. The Dharma that is profound, vast, and well-spoken, if there is no faith in this, it is accomplished. After following hearing and obtaining intelligence, whoever despises hearing. In various countless forms, by what ignorance is it determined? If one completely imagines the meaning as sound, then one becomes arrogant and wisdom declines. Because even what is well-spoken is abandoned, one will be destroyed, obscured by anger towards the Dharma. The fault of the mind is naturally violent, so it does not tolerate even an irrational form, what need is there to mention a Dharma that causes doubt? Therefore, leave it in equanimity, there is no good or bad. Thus, the words of the Victorious Banner, the Lord of the Ten Bhumis, are important to hold as the nectar of the hearts of all self and others. When showing in order to destroy all the elaborations of the view of emptiness, holding onto the names of selflessness and emptiness of truth as they sound, as it is said, such as self-arrogance and decline of wisdom. At a time when there are many who accumulate the karma of abandoning the Dharma by slandering the nature of the Dharma of the pacification of elaborations spoken of in the Great Vehicle, one should think as stated above. The noble one
Chinese
扬！甚深隐秘而令人畏惧。如《中论》所说：因此弱者对此法，深奥难懂而知晓，能仁之心于说法，彻底背离而转变。如是等等所说的那样，您引用这些教证正当其时，之前所说的迷途森林等偈颂也很好。您的无我和真性空之外没有更高的见解，轮回的根本究竟就是我执，而其究竟对治即是证悟无我的智慧，显宗密宗都一致认同这个观点，我们也是这样认为的。如“于境见无我”等教证所说，为了从根拔除实执的对境，必须以遮遣的方式，以无的方式来证悟空性，这是在注释中也阐述过的，您所引用的也是如此。然而，对于无我和真性空这两个词的意义，正如经中所说：诸佛宣说空性，为令舍离一切见，若复执著空性见，是则智者所不应。如是，了知一切有为法和无为法皆无自性，从而触及那超越一切戏论之境，具有无分别智慧的对境，如果没有达到那个境界，仅仅是否定了实有成立，却执着于那个无实之相，将仅仅遮止了少许戏论的空性，执着为究竟的空性，存在这两种理解。因此，总的来说，我们从不否认真无、空性和无我的意义是存在的实相，但是，对于那些没有完全遮止戏论，仍然具有戏论的见解，我们并非新创，说它们不是《母经》所说的究竟空性，而是追随释迦牟尼佛及其追随者所说的，我们追随导师而如是说。就像《般若波罗蜜多十万颂》中所说： 善现，如果微小到在头发尖端放置一个微尘许的相，也不能证得无上菩提。以及《八千颂》中所说：世尊，与事物之想相应的
English
Yang! Profound, obscure, and frightening. As it says in the Root Verses: Therefore, knowing that this Dharma is difficult for the weak to understand, the heart of the Able One turned completely away from teaching the Dharma. As it is said, etc., it is appropriate that you have quoted these scriptures. The verses such as wandering in the forest of delusion that you spoke of earlier are also good. There is no higher view than your selflessness and true emptiness. The root of samsara is ultimately self-grasping, and its ultimate antidote is the wisdom of realizing selflessness. All Sutras and Tantras agree on this point, and we also agree with it. As the scripture says, "Seeing selflessness in objects," etc., in order to eradicate the object of clinging to reality from the root, one must see emptiness in the way of negation, in the way of non-existence, as explained in the commentary, which you have also quoted. However, regarding the meaning of the words selflessness and true emptiness, as it is said in the sutra: All Buddhas have declared emptiness to be the relinquishing of all views; but if one clings to the view of emptiness, that is what the wise should not do. Thus, knowing that all conditioned and unconditioned dharmas are without inherent existence, thereby touching the object of non-conceptual wisdom that transcends all elaboration, if one has not reached that state, but merely negates true establishment, yet clings to that aspect of non-existence, taking the emptiness that merely prevents a few elaborations as the ultimate emptiness, there are these two understandings. Therefore, in general, we never deny that the meaning of true non-existence, emptiness, and selflessness is the existing reality, but for those views that have not completely prevented elaboration and still have elaboration, we are not newly creating the statement that they are not the ultimate emptiness spoken of in the Mother Sutra, but are following what Shakyamuni Buddha and his followers have said, and we follow the teacher and say so. Likewise, in the Hundred Thousand Verses of the Perfection of Wisdom, it says: Subhuti, if there is even a single mark as small as the amount of space occupied by a particle placed on the tip of a hair, one will not be able to attain unsurpassed enlightenment. And in the Eight Thousand Verses, it says: World-Honored One, corresponding to the conception of things,