Tibetan
ཅད་ཞལ་འཆམ་པར་འདི་གཉིས་ལས་དོན་གྱིས་གཞན་པའི་སྒྲིབ་པ་ཕུང་གསུམ་པ་ཞིག་གསུངས་པ་མེད་དོ། །བག་ཆགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་རྣམས་ཀྱང་དོན་ཤེས་བྱའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ཤེས་སྒྲིབ་ལས་མ་འདས་སོ། །དེའང་ཐར་པ་ལ་གང་གིས་སྒྲིབ་ན། བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་སོགས་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་སྒྲིབ་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་ལ་གང་གིས་སྒྲིབ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མངོན་དུ་མ་གྱུར་པའི་རྨོངས་པས་སྒྲིབས་སོ། །དེ་ལ་ཉོན་ཤེས་ཀྱི་སྒྲིབ་ པ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྒྱུ་དང་ངོ་བོ་བྱེད་ལས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་ཚུལ་དུ་མ་ཞིག་གཞུང་སོ་སོར་བྱུང་ཡང་དོན་དུ་གནད་གཅིག་ལ། མདོ་དོན་སྙིང་པོར་དྲིལ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་བར་འཁྱམས་པའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མེད་ན་མི་འབྱུང་གི་རྩ་བ་ནི་འཇིག་ལྟ་ལྷན་སྐྱེས་ཡིན་པར་གསུངས་ཤིང་དེ་ལྟར་རིགས་པས་ཀྱང་འགྲུབ་པ་བཞིན། གང་ཟག་གི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ལ། ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཇི་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པ་ནི། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་རྨོངས་པའི་མ་རིག་པ་ཡིན་པས། ཆོས་ཀྱི་བདག་འཛིན་གྱི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་རྨོངས་པ་ཕྲ་རགས་ཐམས་ཅད་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་པའི་གོ་བ་གཏིང་སླེབས་ནས་ལམ་ཉམས་ལེན་གྱི་སྐབས་དང་སྦྱར་ན། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེར་སྣ་སོགས་ཕྱིན་དྲུག་རང་རང་གི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་གང་ཞིག་དེ་ཡོད་ན་གཉེན་པོའི་ཕར་ཕྱིན་སོ་སོ་ལ་མི་འཇུག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ལ། ཞུགས་ཀྱང་ཆོས་བདག་མེད་དུ་མ་རྟོགས་པའི་ཆོས་བདག་གི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་འཁོར་གསུམ་དུ་བདེན་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྟེ། དེ་སྐད་དུའང་རྒྱུད་བླ་མ་ལས། འཁོར་གསུམ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་། །དེ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པར་འདོད། །སེར་སྣ་ལ་སོགས་རྣམ་རྟོག་གང་། །དེ་ནི་ཉོན་མོངས་སྒྲིབ་པར་འདོད། །ཅེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་རྟོགས་ན། བདག་འཛིན་དེ་ཡི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལྡོག་པར་རིགས་པས་འགྲུབ་སྟེ། གང་བདག་མེད་པར་མཐོང་ན་དེར་འཛིན་པའི་དབང་གིས་ཆགས་པ་དང་སྡང་བ་ ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་མི་སྲིད་ལ་བདག་འཛིན་ཡོད་ན་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་པར་ངེས་སོ། །དེ་སྐད་དུའང་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་ལས། ཇི་སྲིད་ཕུང་པོར་འཛིན་ཡོད་པ། །དེ་སྲིད་དེ་ལ་ངར་འཛིན་ཡོད། །ངར་འཛིན་ཡོད་ན་ཡང་ལས་ཏེ། །ལས་ལས་ཀྱང་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན། །ཞེས་དང་། རྣམ་འགྲེལ་ལས། བདག་ཡོད་ན་ནི་གཞན་དུ་ཤེས། །བདག་གཞན་ཆ་ལས་འཛིན་དང་སྡང་། །དེ་དག་དང་ནི་ཡོངས་འབྲེལ་ལས། །ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཞེས་དང་།དེས་ན་བདག་ལ་མངོན་ཆགས་པ། །དེ་སྲིད་དེ་ནི་འཁོར་བར་འགྱུར། །ཞེས་དང་། དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ལས། ཉོན་མོངས་སྐྱོན་རྣམས་མ་ལུས་འཇིག་ཚོགས་ལ། །ལྟ་ལས་བྱུང་བར་བློ་ཡིས་མཐོང་གྱུར་ནས། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུའི་བདག་འཛིན་དེ་ནི་གཉེན་པོ་བདག་མེད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤོང་བ་ཡིན་ལ། དེའང་མཐོང་ལམ་དུ་བདེན་པའི་ཆོས་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་གཟིགས་ཏེ་བདེན་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པར་ཀུན་ཏུ་བཏགས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་ལ། དེ་ཕན་ཆད་སྒོམ་ལམ་དུ་ལྷན་སྐྱེས་སྤོང་ངོ་། །ཀུན་བཏགས་ལྷན་སྐྱེས་འདི་གཉིས་ཀྱི་གོ་བའི་གནད་རྣམས་གཞན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེས་ན་ཉན་རང་གིས་ཉོན་སྒྲིབ་ཀྱི་གཉེན་པོ་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་འབའ་ཞིག་བསྒོམས་པས་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་ཟད་ནུས་ཏེ་བུད་ཤིང་ཟད་པའི་མེ་བཞིན་སྲིད་པའི་རྒྱུ་མེད་པས་འཁོར་བར་སླར་ལྡོག་པ་ནམ་ཡང་མི་སྲིད་ཀྱང་། ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་བསྒོམ་པ་མ་རྫོགས་པས་ཤེས་སྒྲིབ་སྤོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །སྤྱིར་ཤེས་བྱའི་རང་བཞིན་ལ་སྒྲིབ་པའི་རྨོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པའི་མིང་གིས་ བསྙད་རུང་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ཉོན་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་ཟླས་ཕྱེ་བའི་ཉོན་མོངས་མ་ཡིན་པ་སོགས་སྐབས་ཐོབ་ཤན་ཕྱེད་པ་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་གལ་ཆེའོ། །ཐེག་ཆེན་འཕགས་པས་ནི་མཐོང་ལམ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཉོན་ཤེས་གཉིས་ཀ་མཉམ་དུ་སྤོང་བར་བྱེད་ལ། ས་བརྒྱད་པའི་སྐབས་སུ་ཡུལ་ཆོས་ཉིད་ལ་འབད་མེད་དུ་ཞུགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངར་འཛིན་གྱི་རྒྱུ་བ་ཕྲ་མོའང་ཟད་པས་ན་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་ཟད་ནས་དེ་ཕན་ཆད་དག་ས་གསུམ་དུ་གཉིས་སྣང་གི་བག་ཆགས་སམ། ཤེས་སྒྲིབ་འབའ་ཞིག་སྤོང་བ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཡུལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་སྒྲིབ་པ་ཕྲ་མོས་ཀྱང་བར་ཆོད་པ་མེད་པས་མཉམ་པ་ཉིད་ནི་སངས་རྒྱས་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་སློབ་པ་ལ་མི་སྲིད་དོ། །དེ་སྐད་དུའང་འཇུག་པ་ལས། ཆགས་པ་མེད་པའི་བློ་ནི་སྐྱོན་རྣམས་དག་དང་ལྷན་ཅིག་མི་གནས་ཕྱིར། །ས་བརྒྱད་པ་ལ་དྲི་མ་དེ་དག་རྩ་བཅས་ཉེ་བར་ཞི་འགྱུར་ཞིང་། །ཉོན་མོངས་ཟད་ཅིང་ས་གསུམ་བླ་མར་གྱུར་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནི། །འབྱོར་པ་མཁའ་ལྟར་མཐའ་བྲལ་མ་ལུས་འཐོབ་པར་ནུས་མ་ཡིན། །ཞེས་
Chinese
總而言之，除了這兩種之外，沒有說過有第三種障礙。習氣的極其微細的障礙，也會阻礙如實顯現所知事物的自性，因此沒有超出所知障。那麼，什麼障礙解脫呢？我與我所執等煩惱障礙解脫。什麼障礙了知一切法呢？諸法自性未顯現的愚昧障礙了知一切法。關於煩惱障和所知障這二者的差別，在各個論典中出現了原因、本質、作用等諸多區分方式，但實際上要點是一致的。如果將要義歸納為精華，那就是這樣：流轉輪迴的主要原因是貪等煩惱。而這些煩惱的不可或缺的根本是俱生我見，如是說，而且也如理成立。凡是以人我執為根本的煩惱，都是煩惱障。不能如實了知如所有性、盡所有性的一切法，是因為對諸法自性愚昧的無明。因此，以法我執為根本的粗細愚昧，都是所知障。如果對此有深刻的理解，並與道修持相結合，那麼，由我執產生的慳吝等六度各自的相違品，如果存在，就不會進入各自對治的波羅蜜多，這是煩惱障。即使進入，如果沒有證悟法無我，以法我執為根本的於三輪中真實分別，就是所知障。如是也於《寶性論》中說：「何為三輪之分別，彼即立為所知障，慳吝等之分別者，彼即立為煩惱障。」如是說。因此，如果證悟人無我，以我執為根本的一切煩惱都會止息，這在理上是成立的。如果見到無我，就不可能因執著而產生貪愛和嗔恨、我慢等，如果存在我執，也必定存在這些。如是《寶鬘論》中也說：「如其執持蘊，
English
In short, besides these two, there is no mention of a third obscuration. Even the extremely subtle obscurations of habit obstruct the manifestation of the nature of knowable things as they are, so they are not beyond the obscuration of knowledge. So, what obstructs liberation? The afflictions such as clinging to self and what belongs to self obstruct liberation. What obstructs knowing all phenomena? Ignorance that does not manifest the nature of all phenomena obstructs knowing all phenomena. Regarding the difference between the two obscurations of affliction and knowledge, various distinctions such as cause, essence, function, etc., appear in various treatises, but in essence, the key point is the same. If the essential meaning is summarized, it is like this: The main cause of wandering in samsara is the afflictions such as attachment. And the indispensable root of these is said to be innate view of the perishable, and it is also established by reasoning. All afflictions that have the root of clinging to the self of a person are afflictive obscurations. Not knowing all phenomena of suchness and all phenomena as they are is because of the ignorance that is ignorant of the nature of all phenomena. Therefore, all gross and subtle ignorance that has the root of clinging to the self of phenomena is the obscuration of knowledge. If there is a deep understanding of this and it is combined with the practice of the path, then whatever is the opposite of the six perfections, such as stinginess, which arises from clinging to self, if it exists, one will not enter the respective antidotal perfections, this is the afflictive obscuration. Even if one enters, if one does not realize the selflessness of phenomena, the true differentiation in the three spheres that has the root of clinging to the self of phenomena is the obscuration of knowledge. As it is said in the Uttaratantra: "Whatever is the differentiation of the three spheres, that is established as the obscuration of knowledge, the differentiation of stinginess, etc., that is established as the afflictive obscuration." Thus it is said. Therefore, if one realizes the selflessness of a person, all afflictions that have the root of clinging to self will cease, which is established by reasoning. If one sees selflessness, it is impossible to have attachment, hatred, pride, etc. due to clinging, and if there is clinging to self, these will also necessarily exist. As it is said in the Ratnavali: "As long as one clings to the aggregates,
Chinese
说（颂词）。只要有我执，就会有业。从业又会产生轮回。如《释量论》所说：若有我，则知有他。由我他之分，生起执着与嗔恨。由彼等及一切相关联，一切过患皆会生起。如是，若对我有显现执着，则彼将流转于轮回。如《入中论》所说：所有烦恼过患，皆由坏聚见而生，智者如是见。如是等等。如是之我执，乃以对治无我之智慧而断除。彼亦于见道中现见真实之法性，断除对真实义之一切颠倒分别。此后于修道中，断除俱生我执。此二者，即俱生与遍计之了解要点，应于他处知晓。是故，声闻缘觉仅修习对治烦恼障之补特伽罗无我，即可断尽一切烦恼，如薪尽火灭般，因无有轮回之因，故永不可能再返回轮回。然因未圆满修习法无我，故无法断除所知障。一般而言，所有遮蔽所知自性之无明，皆可称为烦恼。然于区分烦恼与所知二者时，区分非烦恼等，于任何情况下皆至关重要。大乘圣者则从见道开始，同时断除烦恼障与所知障。于第八地时，以无勤任运之方式融入法性，乃至连微细之我执种子亦断尽，故一切烦恼皆已断尽，此后于三清净地中，仅断除二取之习气，或仅断除所知障。然纵然是微细之遮蔽，亦无有能阻隔法界之物，故唯有佛陀方能证得平等性，于有学道位是不可能的。如是《入中论》云：无染污之智慧，与诸过患不共存，故于第八地，彼等垢染连根拔除而寂灭。烦恼虽已尽，且已成三界之尊，然如天空般无有边际之佛陀功德，仍无法完全获得。
English
It is said (in verse): As long as there is self-grasping, there will be karma. From karma, there will be rebirth. As it is said in the Commentary on Valid Cognition: If there is a self, then others are known. From the division of self and others, attachment and hatred arise. From these and all related things, all faults will arise. Therefore, if there is manifest attachment to self, then that will lead to samsara. As it is said in Engaging in the Middle Way: All afflictions and faults arise from the view of the aggregates of destruction, as seen by the wise. And so on. Such self-grasping is abandoned by the wisdom that realizes the antidote of selflessness. This also directly sees the true nature of reality on the path of seeing, abandoning all distorted imputations on the true meaning. Thereafter, on the path of meditation, the innate is abandoned. The key points of understanding these two, imputation and innate, should be known elsewhere. Therefore, the Hearers and Solitary Realizers, by meditating solely on the selflessness of the individual, which is the antidote to the afflictive obscurations, can exhaust all afflictions, like a fire that goes out when the fuel is exhausted. Since there is no cause for existence, it is never possible to return to samsara. However, since the meditation on the selflessness of phenomena is not complete, it will not be possible to abandon the obscurations to knowledge. In general, all ignorance that obscures the nature of knowable things can be referred to by the name of afflictions. However, when distinguishing between the two, afflictions and knowledge, it is always important to distinguish between non-afflictions and so on, as appropriate. The Great Vehicle Noble Ones, from the path of seeing onwards, abandon both afflictive and cognitive obscurations simultaneously. In the case of the eighth ground, by effortlessly entering into the nature of phenomena, even the subtle seeds of self-grasping are exhausted, so all afflictions are exhausted, and thereafter, in the three pure grounds, only the habitual tendencies of dualistic appearance, or only the cognitive obscurations, are abandoned. However, even a subtle obscuration can obstruct the sphere of phenomena, so equality is only possible for the Buddhas, not for those in training. As it is said in Engaging in the Middle Way: Since undefiled wisdom does not coexist with faults, those stains are completely pacified with their roots on the eighth ground. Although afflictions are exhausted and one has become the supreme of the three realms, the qualities of the Buddhas, which are limitless like the sky, cannot be fully attained.