Tibetan
འཕར་ན་ཚ་བ་མི་བཟད་པ། བཅུ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚ་བ་ལ་འདས་པ་ལྟ་བུ་རིམ་པས་ཚ་བ་ཇེ་ཆེར་འཕར་གྲངས་ཀྱིས་ཤེས་པ་དང་། ཡང་ལྔ་ལས་ཉུང་བར་འཕར་ཏེ་བཞི་ལས་འཕར་མ་ནུས་ན་གྲང་བ་ཙམ་དང་།གསུམ་འཕར་ན་གྲང་བ་འབྲིང་དང་། གཉིས་འཕར་ན་གྲང་བ་ཆེན་པོ། གཅིག་ལས་འཕར་མ་ནུས་ན་དམུ་ཆུའི་འཆི་རྩ་ལྟ་བུ་སོགས་གྲང་བ་གཏིང་འཁར་ཏེ་འཆི་བའི་རྩ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ནད་མེད་པའི་རྩ་སྐྱོན་མེད་པར་བསྟན་པ་ནི་སྤྱིར་དེ་ལྟར་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་ནད་མེད་པའི་མི་འགའ་ཞིག་གི་རྩ་རྒྱུད་ཀྱང་། མུ་ཏིག་ཐ་ན་སོགས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་བཞིན་དུ་སྟོད་སྨད་དུ་ཆེ་ཆུང་སོགས་མི་སྙོམས་པ་ཅན་དང་། ཚོན་ལ་སོགས་པའི་ཐད་གང་རུང་ནས་ལམ་བཞིན་མི་གནས་པར་ལག་པའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་གོང་བརྒལ་བ་དང་། དོན་སྣོད་ཀྱི་རྩ་གང་ཡང་རུང་བ་མ་ཚང་བ་དང་། འཕར་མཚམས་བཅད་དེ་མི་འཕར་བར་སྡོད་པ་དང་། སྡོད་ལ་ཁད་དུ་འཐེན་པ་དང་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་རྩ་གཉིས་སུ་གྱེས་ པ་ལྕམ་དྲལ་དང་གཞན་ཡང་དྲག་དལ་མི་སྙོམས་པ་སོགས་སྣ་ཚོགས་ངེས་མེད་དུ་ཡོད་སྲིད་པའི་ཕྱིར། ནད་དུ་གྱུར་པ་ལ་རྩ་བལྟ་བའི་གང་དུ་ནད་མེད་ཐ་མལ་གྱི་དུས་ནའང་རྒྱུན་རྩ་ཅི་འདྲ་ཡིན་པ་གཏན་ལ་དབབ་དགོས་ཏེ་གཞི་རྩའམ་རྒྱུན་རྩ་མ་རྟོགས་ན་ནད་ཀྱིས་བཏབ་པའི་དུས་རྩ་བལྟས་ནས་འཚོ་འཆི་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དམར་གདགས་པ་དོན་ཐོག་ཏུ་མི་ཁེལ་བའི་ལོག་བར་འགྲོ་བ་སྲིད་དེ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཕོ་རྩ་སྦོམ་ལ་རགས་པ་དང་། མོ་རྩ་ཕྲ་ལ་མྱུར་བ་དང་། བུ་རྩ་དེ་སྦྲུམ་མའི་རྩ་འབུར་ལ་འདྲིལ་བས་དེ་རེག་པ་ཙམ་གྱིས་སྨན་པ་ལས་དང་པོ་པ་དག་གིས་ཚ་བར་འཁྲུལ་པ་ཡོད་ལ། མི་ནོར་བའི་ཐབས་ནི་སྦོམ་པ་དང་། མྱུར་བ་དང་། འདྲིལ་ཀྱང་རུང་སྟེ་ཕྱི་ནང་གི་དབུགས་ལ་ལན་ལྔ་འཕར་ན་ཚ་བ་མིན་ལ། དེ་ལས་མང་དུ་འཕར་ན་ཚ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་རྩ་རྒྱུད་འཇམ་ལ་སྣ་རིང་བས་གྲང་བར་འཁྲུལ་པ་ཡོད་མོད། དེ་ཡང་ལེགས་པར་བརྟགས་ན་འཕར་གྲངས་ཀྱིས་མི་ནོར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་དོན་སྣོད་ཀྱི་རྩ་གང་རུང་མ་ཚང་བ་དང་། འཕར་འཕྲོ་གཅོད་ཅིང་སྡོད་པ་རྣམས་འཆི་རྩར་འཁྲུལ་པ་ཡོད་ཀྱང་། ལེགས་པར་བརྟགས་ནས་གཞི་རྩ་ཡིན་པའམ་ནད་སྡོད་སོགས་དང་ཤན་ཕྱེས་ལ་འཆི་བའི་རྟགས་དང་མ་འདོམས་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་འཆི་བར་མི་ངེས་པའི་ཤན་ཕྱེད་དགོས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་སྔར་ནད་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་རྩ་རྒྱུས་མེད་པ་རྣམས་ལ་ཐོག་མ་སྟེ་ཁ་དམར་མ་གདགས་གོང་དུ་ཁྱོད་ཀྱི་རྒྱུན་རྩ་ལ་འདི་འདྲའི་སྐྱོན་སྔར་ཡོད་དམ་མེད་ལྷ
Chinese
如果脉搏跳动，发烧会变得难以忍受。十次等脉搏跳动就像发烧的递进一样，通过脉搏跳动的次数可以知道发烧的程度。如果脉搏跳动少于五次，无法超过四次，则只是轻微的寒症。如果跳动三次，则是中等寒症。如果跳动两次，则是重度寒症。如果无法超过一次，就像腹水的死亡脉搏一样，寒症深入，是死亡的脉搏。因此，通常来说，无病脉搏的无缺陷状态是这样显示的。然而，有些无病之人的脉搏，就像珍珠或珊瑚等串珠一样，上下大小不均匀。或者，从任何颜色等方向，不按常理位于手背侧上方。或者，任何脏腑的脉搏不完整。或者，脉搏中断，停止跳动。或者，几乎要停止跳动，或者像等等的词语一样，脉搏分成两个，像姐妹一样。此外，还有快慢不均等各种不确定的情况。因此，在诊断疾病时，必须确定无病正常状态下的常规脉搏是什么样的。如果不了解基础脉搏或常规脉搏，那么在疾病发作时，通过观察脉搏来判断生死等，就会出现不符合实际情况的错误。那是怎样的呢？男性的脉搏粗大而明显，女性的脉搏细而快，儿童的脉搏，即孕妇的脉搏，凸起而卷曲，仅仅触摸就能让初学医生误以为是发烧。避免出错的方法是，无论粗大、快速还是卷曲，内外呼吸五次跳动都不是发烧。如果跳动次数超过五次，那就是发烧。同样，菩提心脉柔软而细长，容易误认为是寒症。然而，如果仔细检查，就不会被脉搏跳动次数所迷惑。同样，任何脏腑的脉搏不完整，或者跳动中断和停止等，容易误认为是死亡脉搏。但是，仔细检查后，区分是基础脉搏还是疾病停止等情况，如果不与死亡的征兆混淆，就必须区分仅仅凭此不能确定死亡。因此，对于以前没有无病时期脉搏记录的人，在最初，即在下判断之前，询问“你以前的常规脉搏是否有这样的问题？”
English
If the pulse beats, the fever becomes unbearable. Ten or so pulse beats are like the progression of fever, and the degree of fever can be known by the number of pulse beats. If the pulse beats less than five times, unable to exceed four times, it is just a slight cold. If it beats three times, it is a medium cold. If it beats twice, it is a severe cold. If it cannot exceed once, like the death pulse of ascites, the cold penetrates deeply and is the pulse of death. Therefore, generally speaking, the flawless state of a disease-free pulse is shown in this way. However, the pulse of some disease-free people, like strings of pearls or coral, is uneven in size, large and small, from top to bottom. Or, from any direction such as color, it does not stay in the normal path but protrudes above the back of the hand. Or, any of the organ pulses are incomplete. Or, the pulse is interrupted and stops beating. Or, it almost stops beating, or like the words "etc.", the pulse splits into two, like sisters. In addition, there are various uncertain situations such as uneven speed. Therefore, when diagnosing a disease, it is necessary to determine what the regular pulse is like in a disease-free normal state. If the basic pulse or regular pulse is not understood, then when the pulse is observed during the onset of the disease to judge life and death, etc., errors that do not correspond to reality will occur. What is that like? The male pulse is thick and obvious, the female pulse is thin and fast, and the child's pulse, that is, the pulse of a pregnant woman, is bulging and curled, and just touching it can make novice doctors mistake it for a fever. The way to avoid mistakes is that whether it is thick, fast, or curled, if it beats five times per breath, it is not a fever. If it beats more than five times, it is a fever. Similarly, the Bodhicitta pulse is soft and slender, and it is easy to mistake it for a cold. However, if examined carefully, it will not be misled by the number of pulse beats. Similarly, any of the organ pulses being incomplete, or the pulse being interrupted and stopping, etc., are easily mistaken for death pulses. However, after careful examination, distinguish whether it is the basic pulse or the cessation of disease, etc., and if it is not confused with the signs of death, it must be distinguished that death cannot be determined by this alone. Therefore, for those who have no record of pulse during a disease-free period, at the beginning, that is, before making a judgment, ask, "Did your regular pulse have such problems before?"
Tibetan
་རྗེ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་ཟེར་ཚུལ་ སོགས་དྲི་བར་གཅེས་སོ། །བཅུ་པ་ནད་ངོས་བཟུང་བ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་སྤྱི་རྩ་དྲུག་གིས་ཚ་གྲང་གི་ནད་ཀྱི་ཤན་དབྱེ་བ་ནི། དྲག་ཅེས་འཕར་ཤེད་ཆེ་བ། རྒྱས་ཞེས་པ་ཤ་ཁར་ཡར་དོན་པ། འདྲིལ་ཞེས་པ་ལྕགས་ཀྱི་ཐུར་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཤ་ནང་ནས་རྩ་ཀྲིལ་ཀྲིལ་མངོན་པ། མགྱོགས་ཞེས་འཕར་བའི་བྱ་བ་མྱུར་དུ་བྱེད་པ། གྲིམས་ཞེས་གཞུ་རྒྱུད་ལྟར་ཐེང་ངེ་ཐེང་ངེར་གནས་པ། མཁྲང་ཞེས་མར་མནན་ན་སྟོང་སོབ་མི་བྱེད་པར་སྲ་ཐིང་ངེ་བ་སྟེ་དྲུག་པོ་འདི་ནི་གང་ཡིན་ཀྱང་ཚ་བའི་རྩ་ཡིན་ལ། དེའང་རྩ་དྲག་རྒྱས་བྱུང་ན་དཔངས་ཀྱི་ཚ་བ་དང་། འདྲིལ་མགྱོགས་བྱུང་ན་གྲངས་ཀྱི་ཚ་བ་དང་། གྲིམས་མཁྲང་བྱུང་ན་སྙུགས་ཀྱི་ཚ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྩའི་ཚུལ་ལས་བརྡའ་དེ་སྐད་བྱས་ཀྱི་དོན་ལ་དཔངས་ཞེས་ཁ་ཡི་ཚ་བ་དང་། གྲངས་ཞེས་བར་གྱི་ཚ་བ་དང་། སྙུགས་ཞེས་གཏིང་གི་ཚ་བའི་བརྡ་ཡིན་པར་བཤད། དེ་ལྟར་བརྡའ་བཏགས་ཀྱང་ཚ་བའི་ངོ་བོ་ནི་དཔངས་དང་གྲངས་ཀྱི་ཚ་བ་ནི་འཁྲུགས་དང་རིམས་ཀྱི་ཚ་བ་གསར་པ་དང་། སྙུགས་ཀྱི་ཚ་བ་ནི་རྙིང་པའི་ཚ་བ་ཡིན་ནོ། །གྲང་བའི་རྩ་ནི་གོང་གི་དྲུག་པོ་དང་རིམ་པར་ལྡོག་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། དྲག་པའི་ཟློག་ཕྱོགས་འཕར་ཤེད་ཞན་པ་དང་། རྒྱས་པའི་ཟློག་ཕྱོགས་ཤ་གཏིང་དུ་མར་བྱིང་བ་དང་། འདྲིལ་བའི་ཟློག་ཕྱོགས་གུད་པ་སྟེ་ཤ་ནང་ནས་ཁྱུག་གེ་མི་མངོན་པར་ཉམས་དམའ་བ་དང་། མགྱོགས་པའི་ཟློག་ཕྱོགས་འཕར་བའི་བྱ་བ་བུལ་བ་དང་། གྲིམས་པའི་ལྡོག་ཕྱོགས་རྒྱུད་ལྷད་དེ་བར་གྱུར་པ་ དང་། མཁྲང་བའི་ལྡོག་ཕྱོགས་མནན་ན་སྟོང་སོབ་བེ་བ་དང་དྲུག་གོ། དེ་དྲུག་ལ་དཔངས་ཀྱི་གྲང་བ་སོགས་བརྡ་སྦྱར་ཚུལ་གོང་དང་འདྲ་ལ། འོན་ཀྱང་འདིར་སྙུགས་ཀྱི་གྲང་བ་ནི་གསར་ལ་གྲངས་དང་དཔངས་ཀྱི་གྲང་བ་ནི་རྙིང་པར་འདོད་དེ། ཚ་བ་ནི་ཕྱི་ཤ་ལྤགས་སམ་ཁ་ཡི་ཚ་བ་དང་བར་རུས་རྐང་གི་ཚ་བ་གཉིས་གསར་པ་དང་། ནང་དོན་སྣོད་ལ་ཞུགས་ནས་རྙིང་པ་ཡིན་ཞིང་། གྲང་བ་ནི་ནང་དོན་སྣོད་ལ་དང་པོར་ཞུགས་ནས། རྙིང་པའི་ཚེ་ཕྱི་ཤ་པགས་ལ་འཇུག་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ལ་དེ་དག་གི་རྩ་ཡང་འདིར་བརྡ་སྦྱར་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་ནད་ཡིན་ནོ་ཅོག་ཀུན་ངོ་བོ་ཚ་བའམ་གྲང་བ་གང་རུང་ལས་འོས་མེད་པས་དེ་དག་གིས་སྤྱི་རྩ་བཤད་ལ། གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ནད་སོ་སོའི་རྩ་བརྟག་པའང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། རྩ་རྒྱུད་སོ་སོས་ནད་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། ཚོན་ཀན་ཆག་གསུམ་
Chinese
诸位医师如何陈述病情等，务必详询。第十，关于疾病的诊断。总论和分论两种，首先总论以六种脉象区分寒热病症：脉搏强劲，指脉搏跳动有力；脉搏扩张，指脉搏向皮肤表面扩张；脉搏如绳索，指脉搏在肌肉内部呈现出如铁丝般的缠绕感；脉搏快速，指脉搏跳动频率加快；脉搏绷紧，指脉搏如弓弦般紧绷；脉搏坚硬，指按压时没有空虚感，而是坚硬。这六种脉象都属于热性脉象。其中，脉搏强劲扩张，表示上部的热症；脉搏如绳索快速，表示中部的热症；脉搏绷紧坚硬，表示下部的热症。这是根据脉象来判断的，上部指口部的热症，中部指身体中间的热症，下部指身体深处的热症。虽然如此命名，但热症的本质是，上部和中部的热症是新发的紊乱和瘟疫之热，下部的热症是旧病之热。寒性脉象与上述六种脉象相反：脉搏强劲的反面是脉搏跳动微弱；脉搏扩张的反面是脉搏向肌肉深处下沉；脉搏如绳索的反面是脉搏隐匿，即在肌肉内部难以察觉，显得衰弱；脉搏快速的反面是脉搏跳动缓慢；脉搏绷紧的反面是脉搏松弛；脉搏坚硬的反面是按压时感觉空虚。这六种脉象就是寒性脉象。对于这六种脉象，也像之前一样，可以分为上部的寒症等。然而，这里认为下部的寒症是新发的，而中部和上部的寒症是旧病。热症是外部皮肤或口部的热症，以及中间骨骼的热症，这两种是新发的；进入内部脏器后就变成旧病。寒症是首先进入内部脏器，当病情变为旧病时，才会影响到外部皮肤。这些脉象也像这里描述的那样进行区分。所有疾病都可以分为热性和寒性两种，因此以上是对总的脉象的描述。第二，分论是对各种疾病的脉象进行诊断，这也有两种方式：通过不同的脉象来区分疾病的种类，以及寸关尺三部
English
It is essential to inquire diligently about how the physicians describe the condition, etc. Tenth, regarding the diagnosis of diseases. There are two types: general and specific. First, the general differentiation of hot and cold diseases based on the six general pulses: 'Strong' means the pulse beats forcefully; 'Expanded' means the pulse rises towards the surface of the skin; 'Coiled' means the pulse appears coiled within the muscles like an iron skewer; 'Fast' means the pulse beats rapidly; 'Tense' means the pulse is taut like a bowstring; 'Hard' means the pulse does not feel empty when pressed, but rather firm. Any of these six indicates a hot pulse. Furthermore, if the pulse is strong and expanded, it indicates heat in the upper part of the body; if it is coiled and fast, it indicates heat in the middle part of the body; if it is tense and hard, it indicates heat in the lower part of the body. This is how the pulses are interpreted. 'Upper' refers to heat in the mouth, 'middle' refers to heat in the middle of the body, and 'lower' refers to heat deep within the body. Although named in this way, the nature of heat is that upper and middle heat are new heat from disturbances and epidemics, while lower heat is old heat. Cold pulses are the opposite of the six above: the opposite of 'strong' is a weak pulse; the opposite of 'expanded' is a pulse that sinks deep into the muscles; the opposite of 'coiled' is a hidden pulse, meaning it is difficult to detect within the muscles and appears weak; the opposite of 'fast' is a slow pulse; the opposite of 'tense' is a lax pulse; the opposite of 'hard' is a pulse that feels empty when pressed. These six are cold pulses. For these six, the terms 'upper cold' etc. are applied in the same way as before. However, here it is considered that lower cold is new, while middle and upper cold are old. Heat is new when it is in the outer skin or mouth, or in the bones in the middle of the body; it becomes old when it enters the internal organs. Cold, on the other hand, first enters the internal organs, and when it becomes old, it affects the outer skin. These pulses are also differentiated as described here. All diseases can be categorized as either hot or cold, so the above is a description of the general pulses. Second, the specific diagnosis of pulses for individual diseases also has two aspects: identifying the type of disease based on the different pulses, and the three sections of the pulse (cun, guan, chi).