Tibetan
ད་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་ཤེར་ཕྱིན་གཏད་པས་དང་། བསོད་ནམས་མང་པོ་དཔེས་བསྟན་པ་བཞིན། བྱང་ཆུབ་ནི་མཐར་ཐུག་གི་བྱང་ཆུབ་དང་། ལམ་ནི་འཆད་འགྱུར་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་དེ་ཡིན་པས་དེ་ལ་གཞན་འགོད་པའི་ཕྱིར་ལམ་སྟོན་པ་དང་སྒོམ་དུ་བཅུག་པ་དག་གོ །རྟོགས་པ་དེ་ཡི་རྒྱུ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཞན་ལ་ཡོངས་སུ་གཏོད་པ་སྟེ་སྟེར་བ་དང་། མཐོང་ལམ་དེ་ཐོབ་པར་བར་ཆད་མེད་པའི་རྒྱུ་ཆོས་ཉིད་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པ་སྟེ། མདོར་ན་རྗེས་ཐོབ་ཏུ་གཞན་ རྒྱུད་ལ་རྟོགས་པ་དང་ལུང་གི་ཆོས་སྣང་བར་བྱེད་པ་དང་། མཉམ་བཞག་ཏུ་རང་གི་ཤེར་ཕྱིན་སྒོམ་པ་དང་གསུམ་པོ་དེ་མཐོང་ལམ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། དེ་རེ་རེར་ཡང་བསོད་ནམས་མང་པོ་ཚད་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་སྟེ་དམ་པས་བསྔགས་པ་དང་བདུད་ཀྱིས་མི་ཚུགས་པ་སོགས་སོ། །འདིར་འགྲེལ་བ་གྲགས་ཆ་ལས། བྱང་ཆུབ་གཞན་ལ་སྟོན་པ་དང་། །ཞེས་རྫོགས་བྱང་གཞན་ལ་སྟོན་པ་དང་། དེའི་རྒྱུ་ཤེར་ཕྱིན་གཏོད་པར་གསུངས། འདི་གཉིས་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ལྡོག་ཆས་ཕྱེ་བ་འདྲ་སྟེ་མཐར་འབྲས་བྱང་ཆུབ་ལ་དམིགས་ནས་དེ་ཡོངས་སུ་འཛིན་དུ་གཞུག་པའི་ལམ་སྟོན་པ་དང་། དེའི་ལམ་འདི་ཞེས་ཤེར་ཕྱིན་སྟོན་པ་འདྲའོ་སྙམ། འདི་སྐབས་ལམ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་མཛད་པ་དེའོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། དོན་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆེན་བསྟན་པ། རྟོག་པས་བཏགས་པའི་བྱང་ཆེན་དགག་པའོ། །དང་པོ་ནི། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་སྒྲིབ་གཉིས་ཀྱི་དྲི་མ་ཡེ་ནས་ཟད་པ་དང་། སླར་མི་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་མཐར་ཕྱིན་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཅེས་བརྗོད་དེ། བརྟགས་ན་དྲི་མ་གདོད་ ནས་ཟད་པ་མེད་ཅིང་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་མདོ་ལས། ཡུམ་ཤེར་ཕྱིན་ཟད་པར་འདོད་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་ཟད་པར་བྱ་བར་སེམས་སུ་ཟད་དེ་སོགས་དང་། ཆོས་དེ་དག་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡང་མེད་ན་དེ་ཟད་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་སོགས་གསུངས་ཤིང་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདེན་གསུང་གི་ལྗགས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། དངོས་པོར་སྨྲ་བའི་ལུགས་དགག་སྟོང་པར་སྨྲ་བའི་ལུགས་བཞག་པའོ། །དང་པོ་ལ་གཉིས། ཁྱབ་བྱེད་མ་དམིགས་པ་དང་། ཁས་བླང་ནང་འགལ་གྱིས་དགག་པའོ། །དང་པོ་ནི། གདོད་ནས་དག་པའི་ཆོས་ཉིད་གནས་ལུགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། དགག་བྱ་གང་ཡང་དགག་མི་དགོས་པའམ་འགོག་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་ལ། མཐོང་བ་ཞེས་བྱ
Chinese
现在，就像把般若波罗蜜多交给阿难陀，并以许多功德为例来展示一样。菩提是究竟的菩提，道是即将讲到的了知灭尽和不生，因此为了让其他人证悟它，就要引导他们修行并让他们禅修。证悟的因是把般若波罗蜜多完全交给他人，也就是给予；无有阻碍地获得见道的因是安住于法性中。总之，后得时使他人的相续中生起证悟和经教之法，以及在入定时修持自己的般若波罗蜜多，这三者是获得见道的因。而且，每一个都具有无量功德的特征，也就是被圣者赞叹和魔众无法摧毁等等。在此，著名的注释中说：“向他人展示菩提。”意思是向他人展示圆满菩提，而它的因是给予般若波罗蜜多。这两者似乎区分了因果的侧重点，也就是以最终的果位菩提为目标，引导他人完全接受它，并说这就是道路，也就是展示般若波罗蜜多。我认为此时的道是指被授记为菩提。第二部分分为两点：展示安住于意义中的大菩提，以及遮破由分别念假立的大菩提。第一点是：法界的自性，从根本上就灭尽了二障的垢染，并且具有不再产生的特征，因此了知它的智慧达到究竟就被称为大菩提。如果进行观察，垢染从根本上就没有灭尽，也没有产生，因此应该次第了知它们为了知灭尽和不生的智慧。对此，经中也说：“认为般若波罗蜜多之母灭尽，就像认为可以灭尽虚空一样。”等等，以及“如果这些法没有产生，又怎么会灭尽呢？”等等，为了使人相信，就像用真实的语言来教导一样。第二部分分为两点：破斥说有实物的宗派，以及安立说空的宗派。第一部分分为两点：没有观察到周遍，以及用自相矛盾的承诺来破斥。第一点是：如果从根本清净的法性、实相的角度来看，任何应该破斥的事物都不需要破斥，或者安住于没有阻碍的自性中，这被称为见道。
English
Now, just as entrusting the Prajñāpāramitā to Ānanda and showing many merits as examples. Bodhi is the ultimate bodhi, and the path is the knowledge of cessation and non-arising that will be explained, so in order to have others realize it, one should guide them to practice and have them meditate. The cause of realization is to completely entrust the Prajñāpāramitā to others, that is, to give; the cause of obtaining the path of seeing without obstruction is to abide in the nature of reality. In short, in the post-meditation state, causing the realization and scriptural teachings to arise in the minds of others, and in the meditative state, practicing one's own Prajñāpāramitā, these three are the causes of obtaining the path of seeing. Moreover, each of them has the characteristic of immeasurable merit, that is, being praised by the noble ones and being indestructible by the demons, and so on. Here, in the famous commentary, it says, "Show bodhi to others." This means showing complete bodhi to others, and its cause is giving the Prajñāpāramitā. These two seem to distinguish the emphasis of cause and effect, that is, taking the ultimate result, bodhi, as the goal, guiding others to fully accept it, and saying that this is the path, that is, showing the Prajñāpāramitā. I think that the path at this time refers to being prophesied to bodhi. The second part is divided into two points: showing the great bodhi that abides in meaning, and refuting the great bodhi that is fabricated by conceptual thought. The first point is: the nature of the dharmadhātu, from the very beginning, has exhausted the defilements of the two obscurations, and has the characteristic of not arising again, so the wisdom that knows it to be ultimate is called great bodhi. If one observes, the defilements have not been exhausted from the very beginning, nor have they arisen, so one should know them in order as the wisdom of knowing exhaustion and non-arising. On this, the sutra also says, "Thinking that the mother of Prajñāpāramitā is exhausted is like thinking that the sky can be exhausted," and so on, and "If these dharmas do not arise, how can they be exhausted?" and so on, in order to make people believe, just like teaching with truthful words. The second part is divided into two points: refuting the school that says there are real things, and establishing the school that says there is emptiness. The first part is divided into two points: not observing pervasiveness, and refuting with self-contradictory promises. The first point is: if one looks at the nature of reality, which is pure from the very beginning, from the perspective of reality, then anything that should be refuted does not need to be refuted, or abides in the nature of being unobstructed, this is called the path of seeing.
Tibetan
་བའི་ལམ་གྱིས་ནི་སྤང་བྱ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡི་རིགས་སྔར་ཡོད་ཅི་ཞིག་ཟད་ཅིང་། སྐྱེ་མེད་ཀྱི་རྣམ་པ་སྔར་མེད་ཅི་ཞིག་འཐོབ་སྟེ་ཐོབ་ཏུ་མེད་དོ། །དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ལུགས་སམ་གཤིས་ལ་དྲི་མ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་བློས་ དེ་མཐོང་དུ་རུང་གི་གལ་ཏེ་དྲི་མ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ན། དེ་དྲི་མ་མེད་པར་མཐོང་དུ་མི་རུང་སྟེ་ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་དེ་ལྟར་ཡིན་པས་སོ། །གལ་ཏེ་ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་དྲི་མ་ཅན་ཡིན་ཀྱང་། བློས་དྲི་མ་མེད་པར་མཐོང་ན་ནི་དྲི་མ་མེད་པར་མཐོང་བའི་བློ་ཡུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཞུགས་པའི་ལོག་ཤེས་སུ་འགྱུར་བས་དེས་རང་རྒྱུད་ལྡན་གྱི་གང་ཟག་དེ་དག་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། དྲི་མ་ཅན་དུ་མཐོང་བའི་བློ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་གཞན་དངོས་སྨྲ་བས་དྲི་མ་སྔར་ཡོད་ཟད་པ་དང་། ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བ་ལ་ཟད་མི་སྐྱེ་ཞེས་འདོད་ཀྱང་དྲི་མ་སྔར་བདེན་པར་ཡོད་པ་ཞིག་ན་འགོག་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་ངེས་པས་དེ་དག་གི་ལུང་རིགས་དང་འགལ་ལོ། །གཉིས་པ་ནི། གཞན་གྱི་སྟེ་དངོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་ནང་ངམ་སྤང་གཉེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་དམ་པར་ཡོད་ལ། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སྟོན་པ་ཡི་སྟེ་སངས་རྒྱས་ནི་སྒྲིབ་པ་ཟད་དོ་ཞེས་པར་བརྗོད་པ་སྟེ་ཤེས་སྒྲིབ་སྤངས་པར་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་རྗེ་བཙུན་བྱམས་པ་ཁོ་བོས་མཚར་དུ་བརྩིས་པ་སྟེ་ཁས་བླང་ནང་འགལ་དུ་མཐོང་སྟེ། སྤང་བྱ་རང་བཞིན་ གྱིས་ཡོད་པ་ལ་ཟད་པར་བྱར་མི་རུང་བས། ཆོས་ཡོད་པར་འདོད་པ་དང་། སྟོན་པས་ཤེས་སྒྲིབ་ཟད་པར་འདོད་པ་འགལ་བས་སོ། །དོན་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་གྲུབ་པ་ཞིག་ན་དེ་འཁོར་གསུམ་དུ་མ་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་སྒྲིབ་ཅི་ལྟར་འཛད་པར་བྱ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་སྟོང་པར་སྨྲ་བའི་ལུགས་བཞག་པ་ནི། དངོས་པོའི་གཤིས་སམ་རང་བཞིན་འདི་ལ་སྒྲིབ་པ་གཉིས་པོ་སྔར་ཡོད་བསལ་བར་བྱ་བ་ཅི་ཡང་མེད་ལ་སྟོང་པ་སོགས་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆ་སྔར་མེད་གསར་དུ་བཞག་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་བྱར་མེད་པ་ལ་བསལ་བཞག་གིས་བཅོས་སུ་མི་བཏུབ་པས་སོ། །དེས་ན་སྒྲོ་སྐུར་དང་བྲལ་བའི་ཡང་དག་པའི་གནས་ལུགས་སམ་ཆོས་ཉིད་མཉམ་པ་ཆེན་པོ་བསལ་བཞག་མེད་པའི་དོན་ལ། དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར། དགག་སྒྲུབ་ཀྱིས་བསླད་པ་དང་བྲལ་བའི་བློས་ཡང་དག་པར་བལྟ་བར་བྱས་ཏེ་མཉམ་པར་བཞག་ན། གོམས་པའི་མཐུས་གནས་ལུགས་མཐའ་གང་དུའང་མི་གནས་པ་ཡང་དག་པ་
Chinese
以断除之道，当断除的种种分别念，先前已有的什么灭尽呢？无生的状态，先前没有的什么获得呢？实则无所得。其原因在于，如果诸法的实相或本性是无垢的，那么以不颠倒的智慧才能见到它；如果是有垢的，那么就不能无垢地见到它，因为境的自性就是如此。如果境的自性是有垢的，但智慧却无垢地见到它，那么无垢地见的智慧就成了对境的实相颠倒执着的邪见，因此它也不能使具有自续的补特伽罗清净，而见为有垢的智慧才是正确的智慧。因此，其他实有论者认为先前存在的垢灭尽，之后不生，称之为灭不生，但如果垢先前真实存在，那么必定是无有阻碍的自性，因此这与他们的教证和理证相违背。第二，其他的实有论者认为，内外或者说断除和亲近的一切法，在胜义中都是存在的，对于一切所知境，也说导师即佛陀的障碍已尽，也就是认为断除了所知障，对于此，至尊弥勒我视为稀奇，也就是认为他们的立论自相矛盾，因为当断之法自性存在，就不能被断除，因此认为法存在和导师断除所知障是相违背的。实际上，如果一切法在胜义中成立，那么如何以不缘三轮的方式断除所知障呢？第二，建立空性论者的观点：对于事物的本性或自性，没有什么需要去除的先前存在的二障，也没有什么需要新安立的先前没有的空性等功德，因为事物的自性是不可为的，不能用去除和安立来改造。因此，对于远离增益和损减的真实实相或法性，即大平等，这个去除和安立都不存在的意义，与之相应地，以远离破立染污的智慧如实地观察并安住于平等中，通过串习的力量，就能如实地安住于不落任何边际的实相中。
English
Through the path of abandonment, what kind of previously existing conceptualizations to be abandoned are exhausted? What kind of previously non-existent state of non-arising is attained? In reality, there is no attainment. The reason for this is that if the reality or nature of all phenomena is immaculate, then it can be seen with non-inverted wisdom; if it is tainted, then it cannot be seen as immaculate, because the nature of the object is such. If the nature of the object is tainted, but wisdom sees it as immaculate, then the wisdom that sees it as immaculate becomes a distorted view that clings to the reality of the object in a reversed manner. Therefore, it cannot purify the individual who possesses self-continuity, while the wisdom that sees it as tainted is the correct wisdom. Therefore, other proponents of inherent existence believe that the previously existing defilements are exhausted and do not arise later, calling it exhaustion and non-arising. However, if the defilements previously truly existed, then they must be of an unobstructed nature, and therefore this contradicts their scriptural and logical proofs. Secondly, other proponents of inherent existence believe that all phenomena, internal and external, or those to be abandoned and those to be cultivated, exist in ultimate reality. Regarding all objects of knowledge, it is also said that the Teacher, the Buddha, has exhausted the obscurations, that is, they believe that the obscuration of knowledge has been eliminated. To this, the venerable Maitreya considers it strange, that is, he sees their assertion as self-contradictory, because if the object to be abandoned exists by its own nature, it cannot be abandoned. Therefore, believing that phenomena exist and that the Teacher has exhausted the obscuration of knowledge is contradictory. In reality, if all phenomena are established in ultimate reality, then how can the obscuration of knowledge be exhausted in a way that does not fixate on the three spheres? Secondly, establishing the view of the proponents of emptiness: Regarding the nature or essence of things, there is nothing to be removed from the previously existing two obscurations, nor is there anything to be newly established from the previously non-existent qualities such as emptiness, because the nature of things is unmade and cannot be transformed by removal and establishment. Therefore, regarding the true reality or dharmata, the great equality, which is free from exaggeration and denigration, the meaning in which removal and establishment do not exist, in accordance with this, by observing truthfully with wisdom free from the defilement of affirmation and negation and abiding in equality, through the power of habituation, one can truly abide in the reality that does not fall into any extreme.