Tibetan
པ་བཅུའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། དང་པོ་བརྒྱད་བཤད་པ། ཕྱི་མ་གཉིས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། ས། སྤྱོད་ཡུལ་གསུམ། དང་པོ། དང་པོ་བརྒྱད་ནི་ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སྔོ་སེར་སོགས་བཞི་ནི་ཟིལ་གནོན་ཕྱི་མ་བཞིའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། བསམ་གཏན་གྱི་ཡ་མཐའ་བཞི་པ་ཁོ་ན་ཡོད་དེ། ཟིལ་གནོན་ཕྱི་མ་བཞིའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བས་སོ། །གསུམ་པ། སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ་དམིགས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱི་ནི་ཐ་སྙད་དུ་ཁ་དོག་དབྱིབས་ལ་ས་ཞེས་བརྗོད། །ཅེས་པ་ལྟར་འདོད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ལ། རླུང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་མི་འདོད་པ་ལྟར་ན་ཟད་པ་རླུང་གི་དམིགས་པ་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་གཉིས། དང་པོ། ཟད་པ་ནམ་མཁའ་དང་ རྣམ་ཤེས་གཉིས་ནི་གཟུགས་མེད་དང་པོ་གཉིས་པོའི་དག་པ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་གཟུགས་མེད་རང་གི་ཕུང་པོ་བཞི་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཞན་ལ་ཟད་པར་མི་འཇོག་པ་ནི་མིག་སོགས་བདུན་གྱིས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་མ་ཁྱབ་ཅིང་། དྲི་རོས་གཟུགས་ཁམས་མ་ཁྱབ་ལ། སྒྲ་ལ་རྒྱུན་མེད་པས་ཟད་པར་མ་བཞག་གོ །གཟུགས་མེད་ཕྱི་མ་གཉིས་ལ་མི་འཇོག་པ་ནི། ཤེས་པ་དང་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཤིང་ཚད་མེད་པ་གྲུབ་པ་ལས་བོག་དབྱུང་དུ་མེད་པའམ། དེ་གཉིས་ཟད་པར་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་ཟད་པར་མི་བཞག་གོ །རྣམ་ཐར་སོགས་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། དང་པོས་དམིགས་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ། །དེ་ནས་ཟིལ་གྱིས་གནོན། དེ་ནས་ཁྱབ་པར་བྱེད་པས་སྔ་མ་རྫོགས་ཤིང་ཕྱི་མ་འབྱུང་བས་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོའི་རིམ་པའམ། རྒྱུ་དང་། རྒྱུ་འབྲས་དང་། འབྲས་བུའི་རིམ་པས་རྣམ་ཐར་ཟིལ་གནོན་ཟད་པར་ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ཐུན་མོང་དུ་ཐོབ་ཚུལ་ལ། འགོག་པ་ཐོབ་ཚུལ་དང་། ལྷག་མ་ཉེར་ལྔ་ཐོབ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། རྣམ་ཐར་བརྒྱད། ཟིལ་གནོན་བརྒྱད། ཟད་པར་བཅུ་སྟེ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་ལས། དང་པོ། འགོག་པའི་ཐོབ་པ་དང་རྟེན་སོགས་གནས་གཉིས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཉིས་པ་ལ། རྒྱུ་གང་གིས་ཐོབ་པ་དང་། རྟེན་གང་ལས་ཐོབ་པ་གཉིས། དང་པོ། ལྷག་མ་ཉེར་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི། སྔར་འདྲེས་པ་ཡིན་ན་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ཙམ་དང་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ནི་ འབད་རྩོལ་གྱི་སྦྱོར་བས་འཐོབ་སྟེ། གོམས་པ་དང་མ་གོམས་པའི་མཐུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་དང་དམིགས་བསལ་གཉིས། དང་པོ། གཟུགས་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་རྣམ་ཐར་བཞི་དང་ཟད་པར་གཉིས་ནི། ཁམས་གསུམ་གྱི་རྟེན་ཅན་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་བཅུ་དགུ་པོ་རྣམས་ནི་མི་ཡི་རྟེན་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་སྟེ། ལྷ་སོགས་འགྲོ་བ་གཞན་ན་ལུང་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་དག་ལུང་སྟོབས་ཀྱིས་བསྐྱེད་བྱ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། ལུང་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའམ་ཞེ་ན་མ་ངེས་པའི་དམིགས་བསལ། འོ་ན་ལུང་མེད་པས་བསམ་གཟུགས་དག་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་སུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་ཞེ་ན། བསམ་གཟུགས་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ནི། སྤྱིར་ལུང་དང་། རྒྱུ་དང་། ལས་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སྟོབས་དང་ཞི་ལས་སྐྱེ་བ་ལས། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་པོ་དག་ཏུ་ནི་ལུང་མེད་ཀྱང་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག་རྒྱུ་དང་ལས་ཀྱི་སྟོབས་གཉིས་ཀྱིས་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་སུ་རྒྱུ་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་སྔོན་མའི་རྟེན་ལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་གོམས་པར་བྱས་པ་ལས་ཉམས་པ་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེས་ཏེ། དེར་གོམས་པའི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་སྟོབས་ལྡན་ཉེ་བས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་སྐྱེ་ལ། ལས་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི། སྔོན་མིའི་རྟེན་ལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ཐོབ་ནས་ཉམས་པ་དེ་ཉིད་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་སུ་གྱུར་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་ནའང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་ཐོབ་ནས་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེ་སྟེ། འོག་སའི་ འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བར་གོང་མར་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་གཟུགས་མེད་གཟུགས་སུ་སྐྱེ་བ་ལྟར། གཟུགས་མེད་གཟུགས་མེད་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའང་རྒྱུ་དང་ལས་གཉིས་ཏེ། དང་པོ། གོང་མའི་ཉེར་བསྡོགས་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ལས་ཡིན་ལ། ལས་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་གཟུགས་མེད་དོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་བསམ་གཏན་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་ལས་སྟོབས་དེ་དག་དང་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་འཇིག་ཚེ་བསམ་གཏན་འོག་མའི་སེམས་ཅན་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་འཇུག་པ་ཤས་ཆེ་བས། བསམ་གཏན་གོང་མའི་སེམས་ངང་གིས་སྐྱེ་བ་བཞིན་ཏེ། བསམ་གཏན་གྱི་གདམས་ངག་སྟོན་པའི་ལུང་ལ་མ་ལྟོས་པར་སྔོན་བསམ་གཏན་གོམས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །བྱེ་སྨྲས་བག་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་མི་འདོད་པས། སྔོན་བསམ་གཏན་བསྒོམས་པའི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ལ་འདོད་དོ། །འདོད་ཁམས་སུ་ལྷ་ལ་རྒྱུ་གསུམ་པོ་དེ་དང་། མི་ལ་དེ་སྟེང་ཡིད་བྱེད་བདུན་དང་། སེམས་གནས་དགུ་སོགས་ལུང་གི་སྟོབས་ལས་ཀྱང་སྐྱེའོ། །ལས་ཀྱི
Chinese
十也。如是说。第二，分二：初八之说，后二之说。初中分三：本体，处所，行境。初者，初八乃贪欲之对治，无贪之自性也。然青黄等四乃胜伏后四之果故。二者，唯有第四禅之边际，乃由胜伏后四之加行所生故。三者，行境，即所缘境者，如云：世间之名言中，于颜色形状说名为地。如是乃欲界之色处，如不许风为色处，则灭尽风之所缘境乃触处也，如是说。第二，分二：本体与行境。初者，灭尽虚空与 识二者，乃无色初二之清净自性也。二者，彼二之行境乃无色自之四蕴也。于其他生处不立灭尽者，乃眼等七不遍器世间，香味不遍色界，声无常故不立灭尽也。于后二无色不立者，乃识与虚空无边且无量，由成立故无有可夺取，或彼二乃灭尽之果故不立灭尽也。解脱等三之差别者，初者于所缘境背离，之后胜伏，之后令其周遍，故前者圆满且后者生起，乃小中大之次第，或因与，因果与，果之次第，故说为解脱胜伏灭尽也。第二，共同获得之方式者，分二：获得止灭之方式与，获得余二十五之方式。初者，八解脱，八胜伏，十灭尽，总二十六者，初者，止灭之获得与所依等已于处第二中宣说竟。第二，分二：以何因获得与，依何所依获得。初者，余二十五者，若先前已串习者，唯离贪欲即可，若未串习者，乃 由精勤之加行而获得，乃由串习与未串习之力所生故。第二，分二：总说与别说。初者，无色
English
Also ten. Thus it is said. Secondly, there are two: the explanation of the first eight, and the explanation of the latter two. In the first, there are three: essence, place, and object. Firstly, the first eight are the antidote to attachment, the nature of non-attachment. The four, such as blue and yellow, are the result of the latter four suppressions. Secondly, it exists only at the fourth meditative extreme, because it arises from the union of the latter four suppressions. Thirdly, the object, that is, the object of focus, is: In the world, in name, color and shape are called earth. As such, it is the sense-sphere of the desire realm, and as it is not accepted that wind is a sense-sphere, the object of the exhaustion of wind is the sense-sphere of touch, so it is said. Secondly, there are two: essence and object. Firstly, the exhaustion of space and consciousness are the pure nature of the first two formless realms. Secondly, the object of those two is the four aggregates of the formless realm itself. The reason for not establishing exhaustion in other sense-spheres is that the seven, such as the eye, do not pervade the vessel-world, smell and taste do not pervade the form realm, and sound is impermanent, so exhaustion is not established. The reason for not establishing it in the latter two formless realms is that consciousness and space are infinite and immeasurable, and since they are established, there is nothing to be taken away, or those two are the result of exhaustion, so exhaustion is not established. The difference between the three, such as liberation, is that the first turns its back on the object, then suppresses it, then makes it pervasive, so the former is complete and the latter arises, which is the order of small, medium, and large, or the order of cause, cause and effect, and effect, so it is said to be liberation, suppression, and exhaustion. Secondly, the way to obtain them in common is divided into two: the way to obtain cessation and the way to obtain the remaining twenty-five. Firstly, the eight liberations, the eight suppressions, and the ten exhaustions, a total of twenty-six, the first, the attainment of cessation and the basis, etc., have already been explained in the second place. Secondly, there are two: by what cause is it obtained, and on what basis is it obtained. Firstly, the remaining twenty-five are: if they have been mixed before, then only by separating from desire, and if they have not been mixed, they are obtained by the effort of diligence, because they arise from the power of familiarity and unfamiliarity. Secondly, there are two: general and specific. Firstly, the formless
Chinese
能知的四种解脱和两种穷尽，是三界的所依。其余十九种唯从人的所依而生，因为天等其他有情没有教证，这些是由教证力所生之故。第二，是否唯从教证而生，有不决定的特例。那么没有教证，有色和无色如何生于上二界呢？有色和无色的等持，一般从教证、因、业和法性力而生。但在上二界中，即使没有教证，无色等持也由因和业二力而生。其中，以因力生于色界，是以前在人的所依上串习无色等持后退失，生于色界，在那里由于串习的同分因力具足而生起无色定。以业力生起，是以前在人的所依上获得无色等持后退失，那本身变成多次感受的业的力量，即使生于色界，也能获得无色定而生于无色界，因为没有离开下界的贪欲，不会生于上界。如同无色生于色界一样，无色生于无色本身也是因和业二者。第一，是从修习上界的近分定而来。以业力生起，是生而获得的无色。在色界中的禅定，也从因和业力以及法性而生。其中，以法性生起，是世界坏灭时，下禅天的有情多以善法趣入，如同上禅天的心自然生起一样，不依赖于宣说禅定诀窍的教证，而是由以前串习禅定的习气而生，称为以法性生起。毗婆沙师不承认习气的安立，因此认为是以前修习禅定的同分因所生。在欲界中，天人有那三种因，人则在那之上，还有七作意和九住心等，也从教证的力量而生。业的
English
The four liberations and two exhaustions of the knowable are dependent on the three realms. The remaining nineteen arise only from the human basis, because there is no scriptural authority for other beings such as gods. These are to be generated by the power of scripture. Secondly, is it born only from scripture? There is an exception of uncertainty. Then, without scripture, how do the form and formless realms arise in the upper two realms? The absorption of form and formless realms generally arises from scripture, cause, action, and the power of nature. However, in the upper two realms, even without scripture, formless absorption arises from the power of cause and action. Among them, arising in the form realm by the power of cause is when one has previously cultivated formless absorption on the basis of a human being and then degenerated, one is born in the form realm. There, due to the proximity of the habitual co-operative cause, formless concentration arises. Arising by the power of action is when one has previously attained formless absorption on the basis of a human being and then degenerated, that itself becomes the power of an action to be experienced many times. Even if one is born in the form realm, one can attain formless concentration and be born in the formless realm, because without abandoning the desire of the lower realm, one will not be born in the upper realm. Just as the formless is born in the form realm, the formless being born in the formless itself is also due to cause and action. First, it comes from meditating on the approximation of the upper realm. Arising by the power of action is the formless obtained by birth. In the form realm, the meditations also arise from those causes and the power of action, as well as from nature. Among them, arising by nature is when the world is destroyed, sentient beings of the lower meditative state mostly enter with virtuous dharmas, just as the mind of the upper meditative state arises naturally. Without relying on the scriptural authority that teaches the key points of meditation, it is said to arise from the habitual imprints of previous meditation, and is called arising by nature. The Vaibhashikas do not accept the establishment of habitual imprints, so they consider it to arise from the co-operative cause of previous meditation. In the desire realm, gods have those three causes, and humans have those plus seven mental engagements and nine abidings of the mind, etc., which also arise from the power of scripture. Of action