Tibetan
འི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། གཟུགས་མེད་དག་ཏུ་འཆི་བ་ན་ས་དེས་བསྡུས་པའི་སྲོག་དང་ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་དང་གསུམ་ཉིད་དུས་གཅིག་ཏུ་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ན་མིག་སོགས་ལྔ་དང་། སྔར་གྱི་གསུམ་སྟེ་བརྒྱད། འདོད་པར་རྫུས་སྐྱེས་མཚན་གཉིས་པ་གཅིག་ཆར་འཆི་བ་ལ་གཟུགས་ཅན་བདུན། སྲོག་སོགས་གསུམ་སྟེ་བཅུ་འགག་པའམ། མཚན་གཅིག་པ་ཡིན་ན་དགུའམ། མཚན་མེད་པ་ཡིན་ན་བརྒྱད་འགགས་པར་འགྱུར་ལ། རིམ་གྱིས་འཆི་བ་དག་ལ་ལུས་སྲོག་བཏང་སྙོམས་ཡིད་དང་བཞི་གཅིག་ཆར་འགགས། དེ་དག་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་དབང་དུ་བཤད་པ་ཡིན་གྱི་དགེ་སེམས་ཀྱིས་འཆི་འཕོ་བ་ལ་ཁམས་གསུམ་གྱི་གནས་སྐབས་དྲུག་པོ་ཐམས་ཅད་དག་ཏུ་དད་སོགས་ལྔ་བསྣན་ཏེ་གཟུགས་མེད་ཁམས་སུ་བརྒྱད་གཅིག་ཆར་འགག་པ་སོགས་སོ། །ཟག་མེད་རྣམ་སྨིན་མིན་པ་དང་། འཆི་སེམས་ཀྱང་མིན་ལ། འཆི་བ་དེ་དག་གི་གཏོང་རྒྱུ་ཡང་མིན་པས་འཆི་ཚེ་འགག་པར་མ་བཤད་དོ། །བརྒྱད་པ། འབྲས་བུ་གོང་འོག་གི་ཐ་མ་རྒྱུན་ཆགས་དགྲ་བཅོམ་གཉིས་ནི་དབང་པོ་དགུ་དགུས་འཐོབ་སྟེ། རྒྱུན་ཆགས་དགྲ་བཅོམ་གཉིས་ལ་དད་སོགས་ལྔ་དང་ཡིད་གཞིར་བཞག་ལ། རྒྱུན་ཆགས་ལ། འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་ཡིན་པས་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས། སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་མན་ཀུན་ཤེས་བྱེད་དང་། བཅུ་དྲུག་པ་ཀུན་ཤེས་པ་སྟེ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་བྲལ་ ཐོབ་འདྲེན་པ་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ་གྱིས་བྲལ་ཐོབ་འཛིན་པས་སོ། །དགྲ་བཅོམ་བསམ་གཏན་དང་པོ་གཉིས་པའི་དངོས་གཞི་ལ་བརྟེན་ན་ཡིད་བདེ་གསུམ་པའི་བདེ་བ། ས་གཞན་གྱི་བཏང་སྙོམས་གང་རུང་དང་། བར་ཆད་མེད་ལམ་རྡོར་ཏིང་ཀུན་ཤེས་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཀུན་ཤེས་ལྡན་ཏེ་དགུའོ། །འབྲས་བུ་བར་པ་གཉིས་ལ་དད་སོགས་ཡིད་དང་དྲུག་གི་སྟེང་། ཕྱིར་འོང་མཐར་གྱིས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་བྱེད་ན་ནི། མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་དང་བདུན་དང་། འདས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་ན་དད་སོགས་ལ་ཀུན་ཤེས་ཀྱི་མིང་ཐོབ་པས་དེ་དང་བརྒྱད་དང་། ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་གིས་མཐོང་ལམ་དུ་ཕྱིར་འོང་རང་འབྲས་ཐོབ་པ་ལ་བརྒྱད་སྟེང་ཀུན་ཤེས་བྱེད་དང་དགུས་འཐོབ་བོ། །ཕྱིར་མི་འོང་དབང་རྟུལ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ན། སྔར་གྱི་དྲུག་སྟེང་། དངོས་གཞིའི་ཡིད་བདེ་རྣམ་གྲོལ་དགུ་པའི་ཚེ་མངོན་དུ་བྱེད་མི་ནུས་པས་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་དང་བདུན་ནོ། །ཡང་མཐར་གྱིས་དབང་རྟུལ་འདས་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་དེ་སྟེང་ཀུན་ཤེས་དང་བ
Chinese
之故也。二者，于无色界中死亡时，彼地所摄之命、意、舍受三者，即于一时灭尽。于色界中，眼等五者，及先前之三者，共为八者。于欲界中，化生之二根者，一同死亡时，有色之七者，命等三者，共为十者灭尽。若为一根者，则九者。若为无根者，则八者灭尽。若渐次死亡者，则身、命、舍受、意四者一同灭尽。彼等乃说为不覆无记及烦恼之所支配，若以善心而死亡迁转者，于三界之六种状态中，皆加信等五者，于无色界中，八者一同灭尽等。无漏之非异熟，及非死亡之心，亦非彼等死亡之舍弃之物，故未说于死亡时灭尽。第八，上下果位之最后，随顺与不随顺之阿罗汉二者，乃以九九之根获得。随顺阿罗汉二者，以信等五者及意为基础。随顺者，以圣者为有染者之故，为不可胜之受舍受。十五刹那以下，皆为遍知作用，第十六刹那为遍知，即以无间道而分离，获得引导，以解脱道而分离，获得执持故。阿罗汉若依于第一二禅之正行，则为意乐，第三禅之乐，其他地之任何舍受，无间道金刚定遍知，及解脱道遍知具足，共为九者。中间之二果，于信等意与六者之上。若往还者以渐次世间道获得果位，则为不可胜之舍受与七者。若以出世道获得，则信等获得遍知之名，故与彼为八者。以离贪先于见道中，往还自果获得者，于八者之上，以遍知作用与九者获得。不还者若以钝根以世间道渐次获得，则于先前之六者之上。正行之意乐，于解脱第九之时，不能现前，故为不可胜之舍受与七者。又若钝根以渐次出世道获得，则于彼之上，以遍知与
English
Therefore. Secondly, when dying in the formless realms, the life, mind, and equanimity contained in that realm will cease simultaneously. In the form realm, the five senses such as eyes, etc., plus the previous three, make eight. In the desire realm, when a hermaphrodite born by transformation dies at once, the seven corporeal elements and the three elements of life, etc., make ten that cease. If it is a single-sexed being, then nine cease. If it is a sexless being, then eight cease. For those who die gradually, the four of body, life, equanimity, and mind cease simultaneously. These are said to be under the control of the obscured and unindicated and afflictions, but when one transmigrates with a virtuous mind, in all six states of the three realms, adding the five of faith, etc., in the formless realm, eight cease simultaneously, and so on. The undefiled non-resultant and not the mind of death, nor are they the objects of abandonment of those deaths, so it is not said that they cease at the time of death. Eighth, the last of the upper and lower fruits, the two arhats who are in accordance with habit and not in accordance with habit, are attained by nine faculties each. The two arhats who are in accordance with habit are based on the five of faith, etc., and mind. For those in accordance with habit, because the noble one is attached, it is the feeling of equanimity that cannot be overcome. Below fifteen moments, all are knowers, and the sixteenth is the all-knower, that is, separated by the uninterrupted path, obtaining guidance, and separated by the path of liberation, obtaining holding. If an arhat relies on the actual basis of the first and second dhyanas, then it is mental happiness, the happiness of the third dhyana, any equanimity of another realm, the Vajra Samadhi all-knower of the uninterrupted path, and the all-knower of the path of liberation, making nine. For the two intermediate fruits, on top of the six of faith, etc., and mind. If a once-returner gradually attains the fruit by the worldly path, then it is the equanimity that cannot be overcome and seven. If it is attained by the transcendental path, then faith, etc., attain the name of all-knower, so with that it is eight. For those who attain the fruit of once-returner on the path of seeing with detachment preceding, on top of the eight, it is attained by the all-knower and nine. If a non-returner with dull faculties gradually attains by the worldly path, then on top of the previous six. The mental happiness of the actual basis, at the time of the ninth liberation, cannot be manifested, so it is the equanimity that cannot be overcome and seven. Again, if a dull faculty gradually attains by the transcendental path, then on top of that, with the all-knower and
Tibetan
རྒྱད། གལ་ཏེ་དབང་རྣོན་འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་ཀྱང་རྣམ་གྲོལ་དགུ་པའི་ཚེ་ཡིད་བདེ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་ཀྱང་བརྒྱད་དོ། །དབང་རྣོན་འདས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་ན། བཏང་སྙོམས་ཡིད་བདེ་གཉིས་དང་། བར་ཆད་མེད་ཚེ་ཀུན་ཤེས་དང་དགུས་ཐོབ་བོ། །ཡང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་གིས་རང་འབྲས་ཐོབ་ན། ཚོར་བ་གསུམ་གང་རུང་དང་། ཀུན་ཤེས་བྱེད་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་དགུས་ཐོབ་བོ། །བཅུ་གཅིག་དག་གིས་དགྲ་ བཅོམ་ཉིད་ཐོབ་པ་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་པའི་སྐབས་འགའ་ཞིག་ཏུ་སྲིད་ཕྱིར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་དབང་པོ་བཅུ་གཅིག་གིས་ཐོབ་པར་བཤད་པ་ནི། མི་ལྕོགས་མེད་དམ། བཞི་པ་ཡན་གྱི་བཏང་སྙོམས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པ་ཉམས་ནས་གསུམ་པའི་དངོས་གཞི་བདེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་ཐོབ་པ་སོར་ཆུད་པར་བྱེད་ན། བདེ་བ་དང་། དེ་ཡང་ཉམས་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་སོར་ཆུད་ན་ཡིད་བདེ་སྟེ། སྔར་གྱི་དགུ་བསྡོམས་པས་བཅུ་གཅིག་གོ །དེ་ལས་མང་མི་སྲིད་དེ་ལན་དུ་མར་ཉམས་ཀྱང་ཚོར་བ་གསུམ་ལས་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་མི་སྲིད་པས་སོ། །ལན་གཅིག་ཉམས་ན་བཅུས་ཀྱང་ངོ་། །ཕྱིར་མི་འོང་ཉམས་པ་ལ་མི་མཚུངས་ཏེ་དབང་རྣོན་མི་ཉམས་ལ་རྟུལ་པོས་ཉམས་ཀྱང་ཡིད་མི་བདེ་ལས་བདེ་བ་མི་སྲིད་དེ། དེ་ལྡན་ལ་མ་ཉམས་པས་ཁྱབ་ལ། ཉམས་ལ་དེ་མེད་པས་ཁྱབ་སྟེ། འདོད་ཉོན་སྤོང་བ་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་ལ་ལྟོས་པས་སོ། །ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་གི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་བཞི་པ་ཡན་ལས་ཉམས་པ་ལའང་། བདེ་ཡིད་བདེ་སྲིད་པས་བཅུ་གཅིག་གོ་ཟེར་ན། དེ་ཉམས་མི་སྲིད་དེ། ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པས་སོ། །དགུ་པ་ལ། ངེས་ལྡན། སྲིད་ལྡན། མང་མཐའ་མང་མཐའི་ལྡན་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ། བཏང་སྙོམས་དང་ནི་སྲོག་དང་ནི་ཡིད་དང་ལྡན་ལ་ངེས་པར་དེ་གསུམ་འབྲལ་མེད་དུ་ལྡན་པས་ཁྱབ་ལ། འོ་ན་འགོག་སྙོམས་དུས་གཞན་གཉིས་མེད་པས་སྲོག་ཀྱང་མེད་དམ་ཟེར་ན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ ཐོབ་པ་ཡོད་པས་ལྡན་ནོ། །གཞན་ནི་ལྡན་པར་མ་ངེས་ཏེ། དེ་ལྡན་ལ་ལུས་དང་ཚོར་གཞན་ལྡན་པས་མ་ཁྱབ་པ་གཟུགས་མེད་བཞིན་དང་། མིག་སོགས་ལྡན་པར་མ་ངེས་ཏེ་ནུར་ནུར་པོ་བཞིན། ཕོ་མོའི་དབང་པོ་དང་མིག་ཉམས་སོགས་བཞིན་དང་། རིམ་གྱིས་འཆི་ཚེའོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་མི་ལྡན་པ་གཟུགས་ཁམས་བཞིན་དང་། ཟག་མེད་དང་མི་ལྡན་པ་སོ་སྐྱེས་ཏེ། དེ་ཡང་སྔར་མ་ཐོབ་པ་དང་བཏང་ཟིན་སོགས་སོ། །དད་སོགས་ལྡན་པར་མ་ངེས་པ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་བཞིན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་འདོད་ན་ཆགས་བྲལ་ལ་མི་ལྡན་ནོ།
Chinese
རྒྱ། 如果利根者即使通过世间道，在获得第九解脱时，也能通过现前乐受而获得第八解脱。如果利根者通过超越道获得，则通过舍受和乐受两种，以及无间道时获得一切智和第九解脱。又如果离贪先已获得自果，则通过三种受中的任何一种，以及一切智的作者，一切智和第九解脱获得。这十一种情况是为了说明，在阿罗汉获得后退失又恢复的情况下是可能存在的。因为在进入智慧时，说阿罗汉通过十一种根获得，难道是不堪能吗？如果依靠第四禅以上的舍受而获得，退失后又依靠第三禅的真实安乐而恢复，则是安乐。如果又退失，依靠第一二禅而恢复，则是乐受。将之前的九种加起来就是十一种。不可能更多，因为即使多次退失，也不可能依靠三种受以外的其他受。如果退失一次，则通过十种也能恢复。与不还果的退失不同，因为利根者不会退失，即使钝根者退失，也不可能从非乐受中获得安乐。因为具有乐受者一定不会退失，退失者一定没有乐受。这是相对于最初断除欲界烦恼的加行道而言的。如果离贪先已获得的不还果从第四禅以上退失，也有可能获得安乐和乐受，所以说是十一种。如果说这种情况会退失，那是不可能的，因为已经通过两种道稳固了。关于第九解脱，有决定具有、可能具有、以及多数和少数的具有方式三种。第一种，与舍受、命根和意根相连，一定具有，因为这三种是不可分离地相连的。如果说灭尽定的时候没有其他两种，难道就没有命根了吗？因为那两种的获得是存在的，所以是具有的。其他则不一定具有，因为具有舍受不一定具有身体和其他感受，如无色界一样。也不一定具有眼等，如软软者一样。如男女根和眼根损坏等，以及逐渐死亡时。没有苦受和男女根，如色界一样。没有无漏，如凡夫一样。这也是指以前没有获得，以及已经舍弃等。不一定具有信等，如断善根者一样。如果想要获得不乐受，则不具有离贪。
English
རྒྱ། If a sharp-witted person, even through the worldly path, can manifest joy when attaining the ninth liberation, they can also attain the eighth. If a sharp-witted person attains it through the transcendent path, they attain it through both equanimity and joy, and through the uninterrupted path, they attain omniscience and the ninth liberation. Furthermore, if one who has previously abandoned attachment attains their own result, they attain it through any of the three feelings, as well as the agent of omniscience, omniscience itself, and the ninth liberation. These eleven are explained because it is possible for an Arhat to attain Arhatship, then decline and recover. Because it is said that an Arhat attains it through eleven faculties when entering wisdom, is it not impossible? If one attains it by relying on equanimity from the fourth dhyana onwards, and then declines and recovers by relying on the actual bliss of the third dhyana, it is bliss. And if one declines again and recovers by relying on the first two dhyanas, it is joy. Adding up the previous nine, there are eleven. It is not possible to have more than that, because even if one declines many times, it is not possible to rely on anything other than the three feelings. If one declines once, it can still be done with ten. It is not the same as the decline of a non-returner, because a sharp-witted person does not decline, and even if a dull-witted person declines, it is not possible to attain bliss from non-joy. Because one who possesses joy is invariably non-declining, and one who declines invariably lacks it. This is in relation to the preparatory stage of the first abandonment of desire-realm afflictions. Even if a non-returner who has previously abandoned attachment declines from the fourth dhyana onwards, it is possible to have bliss and joy, so it is said to be eleven. If it is said that this situation will decline, it is impossible, because it has been stabilized by two paths. Regarding the ninth liberation, there are three ways of possessing: definite possession, possible possession, and many or few ways of possessing. The first is that equanimity, the life force, and the mind are connected, and it is certain that these three are invariably connected. If it is said that there are no other two during cessation, then is there no life force? Because the attainment of those two exists, it is possessed. Others are not necessarily possessed, because possessing that does not necessarily mean possessing the body and other feelings, like the formless realm. It is also not certain to possess eyes, etc., like the "soft ones." Like the male and female faculties and damaged eyes, etc., and during gradual death. Not possessing suffering and male and female faculties is like the form realm. Not possessing the uncontaminated is like an ordinary being. This also refers to those who have not attained it before, and those who have already abandoned it, etc. Not necessarily possessing faith, etc., is like one who has severed the root of virtue. If one wants to have displeasure, then one does not possess detachment.