Tibetan
ཞེས་ཆོས་དུ་མ་སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས། གཟུགས་གང་ཡིན་པ་ཅི་ཡང་རུང་། འདས་པའམ། མ་འོངས་པའམ། ད་ལྟར་བྱུང་བའམ། ནང་གིའམ། ཕྱི་ཡིའམ། རགས་པའམ། ཕྲ་བའམ། ངན་པའམ། གྱ་ནོམ་པའམ། ཐག་རིང་པོ་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པའམ། ཉེ་བ་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་བར་དུ་གསུངས་པས་སོ། །དེ་ལ་མདོའི་དོན་འདས་སོགས་དུས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་གཟུགས་དང་། ནང་རང་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་ནི་ཕྱི་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ནང་དང་ཕྱི་ཡི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གཟུགས་སོ། །རགས་ཕྲ་ནི་ཐོགས་བཅས་ཐོགས་མེད་དམ། ཡང་ན་རྡུལ་སོགས་ལ་ལྟོས་ནས་སོ། །ངན་པ་དང་གྱ་ནོམ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་མིན་དང་། རིང་བ་འདས་མ་འོངས་དང་། ཉེ་བ་ད་ལྟའོ། །ཞེས་བྱེ་སྨྲས་ཟེར། དེ་བཞིན་རྣམ་ཤེས་བར་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འོན་ཀྱང་ཁྱད་པར་འདི་ཡོད་དེ། ཡིད་སོགས་རགས་ཕྲ་ནི་དབང་པོ་དང་ཡིད་ལ་བརྟེན་པའམ་ཡང་ན་ལས་ལས་རིགས་པར་བྱའོ་ཟེར། བཙུན་པ་ནི། འདས་སོགས་རང་མིང་གིས་བསྟན། ཕྲ་རགས་ དབང་ཡིད་ཀྱིས་བཟུང་བྱ། ངན་གྱ་ནོམ་ཡིད་མི་འོང་དང་། ཡིད་འོང་། ཉེ་རིང་ཡུལ་སྣང་མི་སྣང་ཟེར། ཚོར་བ་སོགས་ལའང་དེ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱ། ཕུང་པོ་ལྔ་པ་ལས་ནི། དང་པོ་གསུམ་དུས་དང་། ཕྱི་ནང་རྒྱུད་དང་། ཕྲ་རགས་རྣམ་པ། ངན་གྱ་ནོམ་འགྲོ་བ། ཐག་ཉེ་རིང་ཡུལ་ལོ། །སྐད་ཅིག་དང་རྡུལ་ལ། བྱ་བའི་ཁུར་ཁྱེར་ནུས་དང་། ཕུང་པོར་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དོན་ཚང་བས་ཕུང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ཕུང་པོ་བཏགས་པ་ཡིན་པས་དེ་རེ་རེ་ཕུང་པོ་མིན་པར་ཡང་འདོད་དེ། ཕུང་པོ་བཏགས་ཡོད་ཡིན་ན་རྡུལ་གཟུགས་ཕུང་མིན་པ་དེའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ལ། རྫས་ཡོད་ཡིན་ན་དེ་ཕུང་པོ་ཡིན་ནོ། །བདག་དམིགས་ཀྱི་རྐྱེན་དྲུག་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་སྒོ་གྱུར་པའི་དོན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ། རྒྱུའམ་རང་བཞིན་ནི་རིགས་ཀྱི་དོན་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། ཕུང་སོགས་སྤྱིར་དབྱེ་བའི་དགོས་པ་དང་། ཚོར་འདུ་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བའི་དགོས་པ། ཞར་ལ་འདུས་མ་བྱས་ཕུང་པོར་མི་འཇོག་པའི་འཐད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། དགོས་པ་རྨོངས་པ་གསུམ་བཟློག་པ་དང་དབང་པོ་གསུམ་དང་། འདོད་པ་རྣམ་གསུམ་གྱི་སྤྱིར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གསུམ་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་སེམས་སེམས་བྱུང་ལ་རིལ་པོ་ག
Chinese
所谓的堆积众多法的事，是蕴的体性。经中说：‘无论是何种色，无论是过去、未来、现在，还是内部、外部，还是粗大、微细，还是低劣、殊胜，还是远处、近处，所有这些都汇集在一起，归于称为色蕴的范畴。’从这句到识蕴之间都这样说了。其中，经文的意思是，过去等三时所摄的色，以及内部自身相续所摄的，除此之外就是外部。或者说是内外处的色。粗细是指有碍无碍，或者说是相对于微尘等而言。低劣和殊胜是指具有或不具有烦恼。远是指过去未来，近是指现在。这是分别说部的说法。同样，对于识也要这样理解。然而，这里有差别，意等粗细是依赖于根和意，或者说是从业来理解。具戒者说：过去等用自己的名称表示。粗细被根和意所执持。低劣殊胜是指不悦意和悦意。远近是指境显现和不显现。对于受等也要这样理解。从五蕴来说，前三个是时间，内外是相续，粗细是形态，低劣殊胜是行境，远近是处所。刹那和微尘，以及承担事务的能力，以及完全断绝于蕴的意义都具备，所以是蕴。或者说，因为蕴是假立的，所以也认为每一个都不是蕴。如果蕴是假立的，那么微尘色不是蕴，而是它的一部分。如果是实有，那么它就是蕴。依靠我执的六六种因，成为识产生的门的事，是处的体性。因或自性是种姓的意义，是蕴、处、界的体性。第二，蕴等总的分类的必要，以及受想特别分类的必要，顺便说明不将无为法立为蕴的合理性，共有三个方面。第一，必要是遣除三种愚昧，以及三种根，以及三种欲的总体，所以宣说了蕴等三者。其中，对于心和心所，
English
The meaning of piling up many dharmas is the characteristic of aggregates. As the sutra says: 'Whatever form there is, whether it is past, future, or present, whether it is internal or external, whether it is coarse or subtle, whether it is inferior or excellent, whether it is far or near, all of these are gathered together and fall into the category called the aggregate of form.' From this sentence to the aggregate of consciousness, it is said in this way. Among them, the meaning of the sutra is that the form is included in the three times such as the past, and the internal is included in one's own continuum, and other than that is the external. Or it is the form of internal and external sense bases. Coarse and subtle refer to being obstructive or unobstructed, or in relation to dust and so on. Inferior and excellent refer to having or not having afflictions. Far refers to the past and future, and near refers to the present. This is the saying of the Vaibhashikas. Similarly, one should understand up to consciousness. However, there is a difference here, the coarse and subtle of mind etc. depend on the senses and mind, or it is understood from karma. The Bhikshu says: The past etc. are expressed by their own names. Coarse and subtle are held by the senses and mind. Inferior and excellent refer to unpleasant and pleasant. Near and far refer to the appearance and non-appearance of objects. The same should be understood for feelings etc. From the five aggregates, the first three are time, internal and external are continuum, coarse and subtle are forms, inferior and excellent are realms, and near and far are places. The ability to carry the burden of actions in an instant and in dust, and the meaning of being completely cut off from the aggregates are all complete, so it is an aggregate. Or, because the aggregates are imputed, it is also thought that each one is not an aggregate. If the aggregates are imputed, then the dust form is not an aggregate, but a part of it. If it is substantially existent, then it is an aggregate. Relying on the six six causes of self-grasping, the fact that it becomes the door for the arising of consciousness is the characteristic of the sense bases. Cause or nature is the meaning of lineage, which is the characteristic of aggregates, sense bases, and elements. Second, the necessity of the general classification of aggregates etc., and the necessity of the special classification of feeling and perception, and incidentally explaining the rationality of not establishing unconditioned phenomena as aggregates, there are three aspects. First, the necessity is to dispel the three confusions, and the three senses, and the generality of the three desires, so the three such as aggregates are explained. Among them, for mind and mental factors,
Tibetan
ཅིག་ཏུ་འཛིན་པ་ཟློག་ཕྱིར་ཕུང་ལྔ་སྟེ། དེ་ལས་སེམས་ལ་བཞིར་དབྱེ། གཟུགས་ལ་དེ་ཟློག་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད། གཉིས་ཀ་ལ་དེ་ཟློག་ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །དེ་གསུམ་ལ་རིམ་པར་གང་སྤེལ་གྱིས་དང་པོ་རྨོངས་ཚབ་ཆུང་ སྟེ། དངོས་པོ་ཕྲ་བ་དང་རིགས་མཐུན་ལ་རྨོངས། གཉིས་པ་རྨོངས་ཚབ་འབྲིང་སྟེ། དངོས་པོ་རགས་པ་དང་། རིགས་མཐུན་ལ་རྨོངས། གསུམ་པ་རྨོངས་ཚབ་ཆེ་སྟེ། དངོས་པོ་ཕྲ་རགས། རིགས་མཐུན་མི་མཐུན་ཐམས་ཅད་ལ་རྨོངས་པས་སོ་ཟེར། དབང་པོ་རྣོན་པོ་ལ་ཕུང་ལྔར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་འབྲིང་ལ་སྐྱེ་མཆེད། རྟུལ་པོ་ལ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བཤད་དོ། །ཡང་ཞི་གནས་སྤྱོད་པ་ཚིག་བསྡུས་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། ཞི་ལྷག་གཉིས་སྤྱོད་འབྲིང་ལ་དགའ་བ་དང་། ལྷག་མཐོང་སྤྱོད་པ་རྒྱས་པ་ལ་དགའ་བའི་འདོད་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་གསུམ་དུ་དབྱེ་བར་འདོད་དོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ། ཚོར་འདུ་གཉིས་ཁྱིམ་པ་དང་རབ་བྱུང་གཉིས་ཀྱིས་འདོད་པ་དང་ལྟ་བ་ལ་རྩོད་པའི་རྩ་བར་གྱུར་པ་དང་། ཚོར་བས་ཆགས་ལྡན་གྱིས་ལས་སོག་ཅིང་། དེའང་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ཡིན་པས་དེ་དག་འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཡི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འོག་ནས་འཆད་འགྱུར་གྱི་གོ་རིམ་ལྟར་སྟོན་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཞི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ན། སེམས་བྱུང་རྣམས་ལས་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་གཉིས་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བཞག་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ། ཕུང་པོ་དག་ཏུ་འདུས་མ་བྱས་དུ་མ་སྤུངས་པའི་དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ན་མ་བཤད་དེ། དེ་ཡང་འདུས་མ་བྱས་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྟན། ཕུང་པོར་མི་སྟོན་པ་ནི། ཕུང་ལྔ་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་མེད་པས་དེ་རེ་རེ་ནས་མ་བསྡུས་ལ། ཕུང་པོ་དྲུག་པར་ཡང་མི་བཞག་སྟེ་དུ་མ་སྤུངས་པའི་དོན་མེད་པས་སོ། །གཞན་ཡང་ཀུན་ཉོན་གྱི་གཞི་ཤེས་ཕྱིར་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་ལྔ་དང་། ཀུན་བྱང་ གཉིས་ཀའི་གཞི་ཤེས་ཕྱིར་ཕུང་པོ་བསྟན་ལ། འདུས་མ་བྱས་དེ་གཉིས་ཀའི་དོན་དུ་མི་རུང་བ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་སུ་ནི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྱེ་སྒོ་དང་རིགས་ཀྱི་དོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་གོ་རིམ་ལ། ཕུང་པོའི་གོ་རིམ་དང་། ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གོ་རིམ་གཉིས། དང་པོ་གོ་རིམ་ནི། ཐོག་མར་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཅན་ཐོགས་བཅས་ཡིན་པས་ཀུན་ལས་རགས་པས་དང་། དེ་ནས་ཚོར་བའི་རྒྱུ་བ་རགས་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ་རགས་ཕྲའི་གོ་རིམ་དང་། ཐོག་མེད་ནས་སྐྱེ་བོ་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ། དེ་ལས་བདེ་སོགས་ཚོར་བ་ལ་རོ་མྱོང་བས་ཆགས། དེ་ལས་གཙང
Chinese
为了遣除执著为一，所以是五蕴。其中，对于心分为四。对于色，为了遣除执著，所以是处。对于二者，为了遣除执著，所以是十八界。对于这三者，依次以何者增多，最初是愚昧的程度小，对于微细的事物和同类愚昧。第二是愚昧的程度中等，对于粗大的事物和同类愚昧。第三是愚昧的程度大，对于微细粗大，同类不同类的一切都愚昧，所以这样说。对于根器敏锐者，归纳为五蕴来宣说，同样，对于中等根器者，宣说为十二处，对于迟钝者，宣说为十八界。还有，对于喜欢寂止行者，喜欢简略的词句，对于喜欢寂止和胜观二者行者，喜欢中等的词句，对于喜欢胜观行者，因为有喜欢广大的意愿这三种原因，所以认为分为三类。第二，受和想二者成为在家和出家二者在欲望和见解上争论的根本，并且受以贪著者积聚业，而且那也是因为颠倒的想，所以那些是轮回之因的主要原因，并且因为有按照下面将要讲述的顺序来显示的四个理由，所以，在心所中，受和想二者是单独作为蕴来安立的。第三，在蕴中，因为不能成为未造作的众多堆积之义，所以没有宣说，那也是未造作的在界处中显示。不在蕴中显示，是因为五蕴各自没有自相，所以没有一一归纳，也没有安立为第六蕴，因为没有众多堆积之义。另外，为了了知一切烦恼的根本，所以宣说取蕴五蕴，为了了知一切清净和不清净二者的根本，所以宣说蕴，未造作不能成为那二者的意义，并且在处和界中，因为以对境的方式有生门和种姓的意义，所以宣说了。第三，关于次第。蕴的次第和界处次第二者。第一，关于次第。首先，色是具有色法有障碍，因为比一切都粗大，所以最先。然后，因为受的行相粗大等等，所以是粗细的次第。从无始以来，众生明显喜欢色，从那之中，因为品尝到乐等受，所以贪著。从那之中，清
English
To counteract clinging to oneness, hence the five aggregates. Among them, the mind is divided into four. For form, to counteract clinging, hence the sense bases. For both, to counteract clinging, hence the eighteen realms. Regarding these three, depending on which is emphasized in sequence, the first has a small degree of ignorance, being ignorant of subtle objects and similar types. The second has a medium degree of ignorance, being ignorant of coarse objects and similar types. The third has a large degree of ignorance, being ignorant of subtle and coarse objects, and all similar and dissimilar types, so it is said. For those with sharp faculties, it is taught condensed into the five aggregates, similarly, for those with medium faculties, the sense bases, and for those with dull faculties, the eighteen realms are explained. Furthermore, it is said that it is believed that it is divided into three because of the three desires: those who practice calm abiding like concise words, those who practice both calm abiding and insight like medium words, and those who practice insight like extensive words. Second, feeling and perception become the root of disputes in desires and views between householders and renunciates, and feeling, with attachment, accumulates karma, and that is also because of inverted perception, so those are the main causes of samsara, and because there are four reasons for showing according to the order to be explained below, therefore, among the mental factors, feeling and perception are separately established as aggregates. Third, among the aggregates, because it cannot be the meaning of many unconditioned accumulations, it is not explained, and that unconditioned is shown in the realms and sense bases. It is not shown in the aggregates because the five aggregates do not have their own characteristics, so they are not individually summarized, and it is not established as the sixth aggregate because there is no meaning of many accumulations. Furthermore, to know the basis of all afflictions, the five aggregates of appropriation are explained, and to know the basis of both all purification and non-purification, the aggregates are explained, and the unconditioned cannot be the meaning of those two, and in the sense bases and realms, it is explained because there is the meaning of the gate of birth and lineage in the manner of objects. Third, regarding the order. The order of the aggregates and the order of the realms and sense bases. First, regarding the order. First, form is form with obstruction, because it is coarser than everything, so it comes first. Then, because the experience of feeling is coarse, etc., so it is the order of coarse and subtle. From beginningless time, beings clearly like form. From that, because they taste pleasure and other feelings, they become attached. From that, pure.