Tibetan
་མེད་ཀྱང་མཐའ་མ་ཡོད་དེ་ས་བོན་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་གསུམ། མདོར་བསྟན། རྒྱས་བཤད། དོན་བསྡུ་བའོ། །དང་པོ་ནི། ཐོག་མཐའ་དབུས་གསུམ་མེད་པ་དེ་ཕྱིར་འཁོར་བ་མེད་པས་དེའི་སྐྱེ་རྒ་གཉིས་པོ་དེ་ལ་དུས་སྔ་ཕྱི་དང་། ལྷན་ཅིག་པའི་རིམ་པ་མི་འཐད་དོ། །གཉིས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་མི་འཐད་ན། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་སྔ་བར་གྱུར་ལ་རྒ་ཤི་ཕྱི་མ་ཡིན་ན་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་རྒ་ཤི་མེད་པས་སྐྱེ་བ་རྟག་པ་དང་། དེའི་སྔོན་དུ་རྒ་ཤི་མ་སོང་བས་ཚེ་སྔ་མར་མ་ཤི་བར་ཡང་འདིར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་སྐྱེ་བ་ལ་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་དུས་ཕྱི་བར་འགྱུར་ལ་རྒ་ཤི་དེ་སྔ་བ་ཡིན་ན་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་རྒ་ཤི་དེ་འདྲ་བ་ནི། རང་གི་རྒྱུ་སྐྱེ་བ་སྔོན་དུ་སོང་བ་མེད་པར་ནི་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ་མི་འགྱུར་རོ། །སྐྱེ་བ་དང་ནི་རྒ་ཤི་གཉིས་པོ་དག་ན་ཅིག་ཏུ་རུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་དེ་ནི་འཆི་བཞིན་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ་ འགལ་བ་དེ་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་འདུ་ཞིང་སྐྱེ་ཤི་དེ་གཉིས་ཀ་ལ་རྒྱུ་སྔོན་དུ་སོང་བ་མེད་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ་སྐྱེ་བ་ལ་རྒ་ཤི་དང་རྒ་ཤི་ལ་སྐྱེ་བ་སྔོན་དུ་མ་སོང་བས་དེ་གཉིས་ལྟོས་པ་མེད་པར་རང་དབང་ཅན་དུ་གྱུར་པས་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི། དེ་ལྟར་གང་ལ་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་སྔ་ཕྱི་དང་ལྷན་ཅིག་གི་རིམ་པ་དེ་དག་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དེ་དང་རྒ་ཤི་དེ་ཅི་ཡི་ཕྱིར་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྤྲོ༷་བར་བྱེད་དེ་སྤྲོ་མི་རིགས་སོ། །གསུམ་པ་རིགས་པ་དེ་གཞན་ལ་སྦྱར་བ་ནི། འཁོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་མ་ཟད་ཀྱི་གཞན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་དང་ནི་མཚན་ཉིད་དང་ནི་མཚན་གཞི་ཉིད་དང་། ཚོར་བ་དང་ཚོར་པོ་ཉིད་དང་ནི་གཞན་ཡང་ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱ་སོགས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་དོན་ཡོད་པར་འདོད་པའི་དངོས་པོ་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ་འཁོར་འདས་ཚད་འབྲས་གཞལ་བྱ་འཇལ་བྱེད་སོགས་དངོས་པོ་དེ་དག་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཉིད་ལ་ཡང་གཅིག་སྔོན་དུ་གྲུབ་པའི་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ རྒྱུ་སྔ་ན་དེའི་རྣམ་པར་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། འབྲས་བུ་སྔ་ན་འབྲས་བུ་རྒྱུ་མེད་དང་། དུས་མཉམ་ན་ཕན་ཚུན་མི་ལྟོས་པས་གཉིས་ཀ་རྒྱུ་མེད་དུ་འགྱུར་ལ། དེ་བཞིན་མཚན་མཚོན་སོགས་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་འམ་འཁོར་བ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་གཅིག་པའོ།། །།བཅུ་གཉིས་པ་སྡུག་བསྔལ་བརྟག་པའི་རབ་བྱེད་ལ། མདོའི་འབྲེལ་ནི། ཤེར་ཕྱིན་ལས། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་བས་སྟོང་ངོ་། །ཞེས་སོགས་ཀྱི་དོན་དང་། རབ་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ། དེ་ལ་བདག་ཡོད་དེ། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་པས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བདག་མེད་ན། སྡུག་བསྔལ་བར་མི་འཐད་དེ། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ན་བ་མེད་པ་བཞིན་ནོ་སྙམ་ན། དེ་མ་གྲུབ་པར་སྟོན་པ་ལ། གཞུང་དང་། མཚན་ནོ། །དང་པོ་ལ་གསུམ། གཞན་གྱི་འདོད་པ་བརྗོད་པ་དང་། གནོད་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པ་བརྗོད་པ། རིགས་པ་དེ་གཞན་ལ་སྦྱར་བའོ། །དང་པོ་ནི། སྡུག་བསྔལ་དེ་ལ་རྒྱུ་མཐའ་བཞིར་དཔྱད་ན། གྲངས་ཅན་པ་ སོགས་ཁ་ཅིག་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་པ་དང་། རང་སྡེ་ཕལ་ཆེར་སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་གཞན་གྱིས་བྱས་པ་དང་། གཅེར་བུ་པས་རང་གཞན་གཉི་གས་བྱས་པ་དང་། རྒྱང་འཕེན་པས་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འབྱུང་བར་འདོད། གྲངས་ཅན་པས་སྡུག་བསྔལ་སྡུག་བསྔལ་རང་ཉིད་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད། བྱེ་བྲག་པས་སྡུག་བསྔལ་གང་ཟག་གི་བདག་གིས་བྱས་པར་འདོད། སྡུག་བསྔལ་དང་ངོ་བོ་ཐ་དད་པའི་རྒྱུ་གཞན་ལས་བྱུང་བར་རང་སྡེ་དང་གཞན་ཡང་འདོད། གཅེར་བུ་པས་ལུས་ཀྱིས་བྱས་པ། ལུས་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པས་རང་གིས་བྱས་པ་དང་སྲོག་གི་བྱས་པ་ནི་སྲོག་སྡུག་བསྔལ་ལས་གཞན་ཡིན་པས་གཞན་གྱིས་བྱས་པར་སྨྲ་བ་སོགས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྒྱས་པར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ནི། སྡུག་བསྔལ་བདག་དང་གཞན་དང་གཉི་ག་ལས་བྱུང་བ་དང་རྒྱུ་མེད་པར་དམ་བཅའ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ནམ་ཡང་བྱ་བར་མི་རུང་ངོ་། །གཉིས་པ་ལ་ལྔ། སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་པ་དགག་པ། གཞན་གྱིས་བྱས་པ་དགག་པ་དང་། རིགས་པ་གཞན་གྱིས་བདག་བྱས་དང་གཞན་བྱས་དགག་པ་དང་། གཉིས་ཀས་བྱས་པ་དགག་པ་དང་། རྒྱུ་ མེད་ལས་འབྱུང་བ་དགག་པའོ། །དང་པོ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལ་བདག་བྱས་སུ་བརྗོད་པ་དང་། གང་ཟག་གིས་བྱས་པ་ལ་བདག་བྱས་སུ་བརྗོད་པ་གཉིས་ལས། དང་པོ་དགག་པ་ནི། གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་དེ་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་པར་གྱུར་ན་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་བྱས་པ་དེ་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་དེ་སྔ་མའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་རང་གི་ངོ་བོ་སྔར་ནས
Chinese
虽无始，然有终，如种子。二者有三：略示、广释、义摄。初者：无始、无终、无中，故无轮回，故彼生老二者，于彼时先后与俱时之次第不应理。二者：如何不应理耶？若生先而老死后，则生无老死，故生是常，且彼之前老死未逝，故前世未死亦于此处生，故生无因。若生时后而老死先，则无生之老死如是者，自之因生先逝而无，云何生耶？不生也。生与老死二者中，一亦不成，生者亦成死者，相违之二者一时相聚，且生与死二者皆成无因者，生无老死，老死无生先逝，故彼二者无待成自立，故不待互相为因故。三者：如是何者生与老死先后与俱时之次第彼等不成立之故，彼生与彼老死为何有耶？如是分别则散乱，不应散乱也。三者，此理施于他者：轮回之名，不仅无前际，而且他如因与果性，以及体性与所依性，感觉与感觉者性，以及其他如识与所识等，凡是认为有互相依赖之义之事物，无论为何，如轮涅、量果、能量、能测等事物，所有彼等亦皆无先已成立之前际与俱时，故依待成立之诸法，于胜义中自性空性，于世俗中如幻而成立也。如此，因先则无彼之安立之因，果先则果无因，同时则互不依赖故，二者皆成无因。如是，名称所诠等一切亦然。
English
Though without beginning, it has an end, like a seed. The second has three parts: a brief statement, a detailed explanation, and a summary of the meaning. The first is: without beginning, without end, and without middle, therefore there is no samsara. Therefore, the order of earlier and later, and simultaneous, is not reasonable for those two, birth and aging. The second is: how is it not reasonable? If birth is earlier and aging and death are later, then birth has no aging and death, so birth is permanent. And since aging and death have not passed before it, one will be born here without dying in the previous life, so birth is without cause. If birth is later in time and aging and death are earlier, then such aging and death without birth, how can it occur without its cause, birth, having passed before? It will not occur. Among the two, birth and aging and death, one is not possible. That which is being born also becomes that which is dying. Those two contradictions gather at the same time, and both birth and death become causeless, because birth has no aging and death, and aging and death have no birth preceding them, so those two become independent without dependence, because they do not depend on each other as cause. The third is: since the order of earlier and later and simultaneous of birth and aging and death is not established for anything like that, why do that birth and that aging and death exist? Such discrimination causes distraction, and one should not be distracted. The third, applying this reasoning to others: the name "samsara" not only has no prior limit, but also others such as cause and effect, and the nature and the basis of nature, feeling and the feeler, and also others such as consciousness and the object of consciousness, etc., whatever things are considered to have mutually dependent meanings, whatever they may be, such as samsara and nirvana, measure and result, measurable and measuring, etc., all those things also do not have a prior limit and simultaneity of one previously established, so all phenomena established by dependence are empty of inherent existence in ultimate truth, and are established like illusions in conventional truth. Like this, if the cause is earlier, there is no cause that establishes it, if the effect is earlier, the effect is without cause, and if they are simultaneous, they do not depend on each other, so both become causeless. Likewise, everything such as name and meaning is the same.
Chinese
应书写。第二，名为观察前后际或轮回，即第十一品。第十二品是观察痛苦之品。经部的关联是：在《般若经》中说：“痛苦也为空性。”等等的意义。以及品部的关联：因为有与它相关的痛苦，所以有我。世尊说五取蕴是痛苦，如果作为痛苦所依的我是不存在的，那么痛苦是不合理的，就像石女的儿子不会生病一样。为了显示那是不成立的，有论和名称。第一部分有三：陈述他人的观点，陈述破斥的理证，将理证应用于他人。第一是：如果对痛苦进行四边分析，那么数论师等一些人认为痛苦是我所造，自宗大多数人认为痛苦是其他原因所造，裸体派认为痛苦是自他二者所造，顺世外道认为痛苦是无因而生。数论师认为痛苦是从痛苦自身产生的。胜论师认为痛苦是补特伽罗我所造。自宗和其他宗派也认为痛苦是从与痛苦本体不同的其他原因产生的。裸体派说身体所造，身体是痛苦，所以是自己所造，而生命所造，生命与痛苦不同，所以是他人所造等等。第二部分有二：总说和广说。第一是：像那样断言痛苦是从我、他、二者产生以及无因而生，无论如何都是不应该做的。第二部分有五：破斥痛苦为我所造，破斥为他所造，用其他理证破斥我所造和他所造，破斥二者所造，破斥无因而生。第一部分有痛苦自身所造称为我所造，和补特伽罗所造称为我所造两种，其中破斥第一种：如果痛苦是由痛苦我所造，那么就是自己造自己，因此痛苦不会依赖于先前的因缘而产生，因为痛苦自身的体性本来就存在。
English
It should be written. Second, it is called examining the beginning and end or samsara, which is the eleventh chapter. The twelfth chapter is the chapter on examining suffering. The connection of the Sutra is: In the Prajnaparamita Sutra, it says, "Suffering is also empty of suffering." and so on. And the connection of the chapter: Because there is suffering related to it, there is self. The Blessed One said that the five aggregates of grasping are suffering. If the self, which is the basis of suffering, does not exist, then suffering is unreasonable, just as a barren woman's son will not get sick. To show that it is not established, there is the treatise and the name. The first part has three: stating the views of others, stating the reasoning of refutation, and applying the reasoning to others. The first is: If suffering is analyzed into four extremes, then some, such as the Samkhyas, believe that suffering is created by the self, most of our own school believe that suffering is created by other causes, the naked ones believe that suffering is created by both self and others, and the Lokayatas believe that suffering arises from no cause. The Samkhyas believe that suffering arises from suffering itself. The Vaisheshikas believe that suffering is created by the self of the person. Our own school and other schools also believe that suffering arises from other causes that are different in nature from suffering. The naked ones say that the body creates it, and the body is suffering, so it is created by oneself, and the life creates it, and the life is different from suffering, so it is created by others, and so on. The second part has two: a summary and a detailed explanation. The first is: It is never permissible to assert that suffering arises from self, other, both, or without cause. The second part has five: refuting that suffering is created by self, refuting that it is created by other, refuting self-created and other-created by other reasoning, refuting both-created, and refuting arising from no cause. The first part has two types: suffering itself is called self-created, and the person created is called self-created. Among them, the first type is refuted: If suffering is created by the suffering self, then it is creating oneself, so suffering will not depend on previous causes and conditions to arise, because the nature of suffering itself already exists.