Tibetan
་ཅན་གྱི་དབྱེར་མེད་དོ། །གསུམ་པ་ནི། གཅིག་ལ་གཉིས་མེད་པའི་དབྱེར་མེད། མཐའ་གཉིས་བཀག་པའི་དབྱེར་མེད། ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་གསུམ། དང་པོ་ནི། སེམས་ཙམ་པའི་དོན་དམ་བདེན་པ་གཟུང་འཛིན་གཉིས་མེད་ཀྱི་ཤེས་པ་རང་རིག་རང་གསལ། གཉིས་པ་ནི། དབུ་མ་པའི་རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་དམ་བདེན་པ། གསུམ་པ་ནི། གསང་སྔགས་པའི་སྣང་སྟོང་ཟུང་འཇུག་གི་གྲུབ་མཐའོ། །བཞི་པ་ལ། ངོ་བོ། མཚན་ཉིད། རང་བཞིན་གྱིས་སྤགས་ལུགས་གསུམ། དང་པོ་ནི། རྒྱུའི་ཐེག་པའི་བདེན་གཉིས་རེས་འཇོག་ཏུ་གྱུར་པས་ངོ་བོ་སྐུར་འདེབས་སུ་སོང་ལ། འདིར་སྣང་སྟོང་དུས་གཅིག་ཏུ་ཆོད་པས་སྐུར་འདེབས་སུ་མ་སོང་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོས་ལྷག་སྟེ། ཨ་ནི་སྟོང་དང་མི་སྟོང་གི །དབུ་མའང་དམིགས་སུ་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། རྒྱུའི་དབྱེར་མེད་མཐར་ཐུག་དཔྱད་པའི་རིག་ངོར་གྲུབ་པར་འདོད་པས་མཚན་ཉིད་བཟུང་དུ་ཡོད་ལ། འདིར་བློའི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་མེད་པས་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ལྷག་སྟེ། ཐ་སྙད་གཉིས་པར་བསམ་བརྗོད་འདས། །ཞེས་སོ། །གསུམ་པ་ནི། རྒྱུའི་བདེན་གཉིས་རང་བཞིན་ཡོད་མེད་རིས་ཆད་དུ་སོང་ལ། སྔགས་ཀྱི་སྣང་སྟོང་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་གྱིས་འཕགས་ཏེ། ལམ་རིམ་ལས། རང་བཞིན་ངང་གིས་དབྱེར་མེད་པའོ། །ཞེས་སོ། །ཞར་བྱུང་སྐབས་ འཕྲོས་ཀྱི་རྩོད་སྤོང་ནི། དེ་ལྟར་ན་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། གནས་ཚུལ་དེ་ལྟར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཟེར་ན། རྟགས་མ་གྲུབ་ལ། དེར་བཀོད་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བཞིན་དེ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བློས་སྒྲོ་བཏགས་ཏེ་གསུམ་དུ་བཀོད་ཀྱང་། དེར་མི་འགྱུར་ན་ཅི་སྟོ་སྟེ། ཁྱབ་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཉང་ཊཱིཀ་པ་གསུངས། ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ། སྣང་བ་སྐྱེ་འགག་བྱེད་པའི་ཚེ་སྟོང་ཉིད་ཀྱང་སྐྱེ་འགག་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། སྣང་སྟོང་གཉིས་ངོ་བོ་བདག་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཟེར་ན། ལན་དུ་མཁས་པ་གླན། སྣང་ལྡོག་སྐྱེ་འགག་བྱེད་ཀྱི། ངོ་བོ་མི་བྱེད་གསུངས། འོ་ན་སྐྱེ་འགག་བྱེད་མི་བྱེད་འགལ་བའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྣང་སྟོང་བདག་མི་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ཙམ་དུ་མི་རྟག་ལྡོག་དང་བྱས་ཆོས་ཀྱང་བདག་མི་གཅིག་པར་འགྱུར་ཏེ། མི་རྟག་ལྡོག་སྐད་ཅིག་སྐྱེ་འགག་བྱེད་ཚེ་དེ་དང་བདག་གཅིག་པའི་བྱས་ཆོས་ཀྱི་རྫས་སྐྱེ་འགག་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་ད་ལྟ་བུམ་འཛིན་གྱི་ཤེས་པ་སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ལ་བུམ་པའི་རྫས་རྒྱུན་མ་འགགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ད
Chinese
是无别。第三是，一上无二之无别，遮止二边之无别，本体无别三者。第一是，唯识宗的胜义谛，取执二取无别的智慧，自证自明。第二是，中观宗的非异名之胜义谛。第三是，密宗的显空双运之宗义。第四有，本体，定义，自性超胜之理三种。第一是，因的乘之二谛成为轮番安立，故本体堕入诽谤，此处显空同时决定，故未堕入诽谤之故，本体超胜。阿是空与非空之，中观亦非有可观。如是说。第二是，因的无别究竟以观察之理智成立，故定义可执，此处远离心之行境之故，定义无有片面，故以定义超胜。于第二名言，思说皆超。如是说。第三是，因之二谛成为自性有无之区分，密咒之显空无别之故，以自性超胜。道次第中说，自性任运无别。如是说。顺便说一下， 剩余的辩论反驳是，如果那样，自性之显现将变成三种，因为情况是那样成立的。如果这样说，则理由不成立。如果说因为在那里安立的缘故，为了证悟那个自性，虽然以心假立而安立为三种，但如果不会变成那样，那又有什么用呢？不遍及啊，娘提巴如是说。又有些人说，显现生灭之时，空性也变成生灭，因为显空二者本体是一个的缘故。回答说，智者格朗说，显现转变生灭，本体不转变。如果那样，生灭与不生灭是相违之法之故，显空变成不是一个本体了吗？如果这样问，仅仅如此，无常变异和有为法也变成不是一个本体了，因为无常变异刹那生灭之时，和它一个本体的有为法之事物不生灭的缘故。譬如现在取瓶之识的第二刹那，瓶子的事物相续没有断绝一样。又
English
is non-different. The third is, the non-difference of non-duality in one, the non-difference of negating the two extremes, the three non-differences of essence. The first is, the Mind-Only School's ultimate truth, the wisdom of non-duality of grasping and grasper, self-aware and self-illuminating. The second is, the Madhyamaka School's ultimate truth that is not a synonym. The third is, the Secret Mantra School's tenet of the union of appearance and emptiness. Fourthly, there are three aspects: essence, definition, and the manner of surpassing by nature. The first is, in the causal vehicle, the two truths become alternatingly established, so the essence falls into denigration. Here, appearance and emptiness are decided simultaneously, so because it does not fall into denigration, the essence surpasses. A is emptiness and non-emptiness, even Madhyamaka is not an object of observation. So it is said. The second is, the ultimate non-difference of the cause is considered to be established in the face of investigative intelligence, so the definition can be grasped. Here, because it is separated from the object of the mind, the definition is not one-sided, so it surpasses by definition. In the second conventional truth, thought and expression are transcended. So it is said. The third is, the two truths of the cause become divided into existence and non-existence by nature. Because the appearance and emptiness of mantra are non-different, it surpasses by nature. In the Stages of the Path, it is said, "Naturally, it is spontaneously non-different." So it is said. Incidentally, The remaining debate refutation is: If that is the case, the appearance of nature will become three, because the situation is established that way. If you say that, then the reason is not established. If you say it is because it is established there, although it is mentally fabricated and established as three in order to realize that nature, what is the use if it does not become that way? It is not pervasive, so said Nyangtikpa. Also, some say that when appearance arises and ceases, emptiness also becomes arising and ceasing, because the essence of appearance and emptiness is one. In response, the wise Gelang said, "Appearance changes and ceases, but the essence does not change." If that is the case, since arising and ceasing and not arising and ceasing are contradictory phenomena, does appearance and emptiness become not one essence? If you ask this, then impermanence and conditioned phenomena also become not one essence, because when impermanence changes and ceases in an instant, the substance of the conditioned phenomenon that is one essence with it does not arise and cease. For example, just as in the second instant of the consciousness grasping a pot, the continuum of the substance of the pot is not interrupted. Also
Tibetan
བྱེར་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བྲལ་བ་དེ། ཐོས་བསམ་གྱིས་གཏན་ལ་དབབ་ཏུ་ཡོད་དམ་མེད། ཡོད་ན་བློའི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བྲལ་བ་ཉམས་ལ། མེད་ན་འདི་ལྟར་གཏན་ལ་དབབ་པའི་གཏན་ཚིགས་རྣམས་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། གནས་ལུགས་ཀྱི་རང་མཚན་རྟོགས་པའི་མཐར་རྟོགས་བྱ་རྟོགས་བྱེད་གཉིས་མེད་དུ་གྲོལ་བས་མི་སྟོ་སྟེ། རྟོགས་པའི་རང་མཚན་བློ་མཐའ་གང་གིས་ཀྱང་མ་རིག་པའི་ཕྱིར། རྩོད་པའི་ངལ་བ་དོན་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་ནའང་། སོ་སྐྱེའི་བློ་ཡུལ་དུ་རྟོགས་པའི་ངེས་ཤེས་ཡོད་དམ་མེད་ཅེ་ན། རང་མཚན་རྟོགས་པའི་ངེས་ཤེས་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་རྗོད་བྱེད་ཟབ་མོའི་སྒྲས་མཚོན་ཏེ་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བྲལ་བའི་དོན་ལ། དེ་དང་རྗེས་མཐུན་གྱི་དོན་སྤྱི་རྟོགས་པའི་ངེས་ཤེས་ཙམ་སྐྱེར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དོན་མེད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། འབྱུང་ཆེན་གཏོས་ཀྱི་ནམ་མཁའ་ལ་བློས་གཞལ་བ་ན། མཐའ་དབུས་དང་། དབྱིབས་ཁ་དོག །གཅིག་དང་དུ་མ་སོགས་སྤྲོས་པ་དུ་མས་གཏན་ལ་ཕབ་ཀྱང་། འབྱུང་བ་གཞན་གྱི་གོ་འབྱེད་པ་ཙམ་ལས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ངོས་གཟུང་རྒྱུ་མ་དམིགས་པ་ལྟར། འདིར་ཡང་སྣང་སྟོང་དབྱེར་མེད་སོ་སོ་ ནས་ཞིབ་ཏུ་སྨྲས་ཀྱང་། དོན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དོན། དང་པོར་དོན་སྤྱི་ཙམ་དང་མཐར་རང་མཚན་ཡིན་ལུགས་ལྟར་མངོན་དུ་རྟོགས་པས་འགལ་བར་སྣང་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་འགལ་བ་སོགས་ལུང་ཚད་མས་གྲུབ་ཀྱི། འདི་དག་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིག་པ་ཁོ་ནས་བསྒྲུབ་ཏུ་མེད་དེ། བརྗོད་མེད་ཀྱི་དོན་ལ་གང་ལྟར་བརྗོད་ཀྱང་མཐར་འཛིན་གྱི་བློ་མི་འདོར་བའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའང་ཚིག་གིས་དབུལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་། སྤྱི་མདོ་ལས། སྣང་དང་མི་སྣང་ལ་སོགས་པ། །གཉིས་སུ་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་མཐའ། །ཀུན་མཁྱེན་རྣམས་ནི་དབུས་ལའང་མིན། །ཞེས་དང་། སློབ་དཔོན་གཉན་དཔལ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་ལྟ་བ་ཡང་དག་སྒྲོན་མ་ལས། ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་ནི་ཐ་སྙད་དུ། །མིང་དང་ཚིག་གིས་བརྗོད་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི། །མཚན་མ་མེད་ཅིང་སྤྲོས་དང་བྲལ་བ་དེ། །ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འདས། །ཞེས་དང་། དེས་མཛད་པ་ཡི་ངེས་དོན་ལ། །ཇི་ལྟར་བསྒོམ་པའི་ཐབས་ལས་ཀྱང་། །ཇི་བཞིན་པ་ཡི་ཆོས་བཙན་པར། །ཆོས་ལ་ཆོས་ནི་མི་འཇུག་སྟེ། །ཇི་ཙམ་ཟབ་པའི་ཚིག་བརྗོད་ཀྱང་། །དོན་དང་མཐུན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་སོ། །འོན་ཀྱང་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྟོགས་པའི་ཐབས་མེད་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། ཏིང་འཛིན་རྒྱལ་པོ་ལས། ཡི་གེ་མེད་པའི་ཆོས་
Chinese
那種無法言說、超出心識範疇的境界，是否能透過聞思來確定？如果可以，那就貶低了超出心識範疇的境界；如果不能，那麼像這樣確定的論證都將變得毫無意義。對此回答是，徹悟實相的自性，最終會解脫能悟與所悟二元對立，因此並非一無所知，因為徹悟的自性是任何心識都無法觸及的。爭論的辛勞是沒有意義的。即使如此，凡夫的心識中是否對徹悟有確定的認識呢？雖然沒有對自性的確定認識，但透過深奧的語言文字來表達，對於超出心識範疇的意義，會產生與之相符的粗略理解，因此確定並非毫無意義。例如，當用心識去衡量廣闊的虛空時，雖然可以透過邊界、中心、形狀、顏色、一和多等多種概念來確定，但除了理解其他要素之外，無法確定其自身的特徵。同樣地，在這裡，雖然詳細地闡述了顯空無別的道理，但最終要表達的是無法言說的實相。最初只是粗略地理解其意義，最終則如實地證悟其自性，因此，看似矛盾的法，實際上並不矛盾，這些都是透過經論的量來證成的。這些無法僅僅透過名相的學問來證成，因為無論如何描述無法言說的意義，最終都無法捨棄執著的心識。因此，即使是遍知者，也會因語言的匱乏而難以表達。如同《總持經》所說：「顯與非顯等，一切二取皆是邊，一切智者不住中。」以及寂天菩薩所著《入菩提行論》中也說：「若實無異法，何有此彼別，於彼無所得，說何能成立。」還有學師友吉祥所造的《正見燈論》中說：「猶如虛空以名言，能以名與句宣說，然彼無相離戲論，是自性心之境界。」以及他的《真實義論》中說：「如何從修持之方法中，如實地確立堅固之法，法不入於法中，無論說出多麼深奧的詞語，也不會與意義相符。」然而，並非沒有透過各別觀察的智慧來證悟的方法，如《三摩地王經》所說：「無字之法」
English
That which is beyond expression and beyond the realm of mind, can it be ascertained through study and reflection? If it can, then it diminishes the state beyond the realm of mind; if it cannot, then the arguments for ascertaining it in this way become meaningless. The answer to this is that realizing the self-nature of reality ultimately liberates one from the duality of knower and known, so it is not that one knows nothing, because the self-nature of realization is beyond the reach of any mind. The labor of arguing is meaningless. Even so, does an ordinary person's mind have a definite understanding of realization? Although there is no definite understanding of self-nature, through profound language and words, one can express the meaning beyond the realm of mind, and a rough understanding that is consistent with it will arise, so the determination is not meaningless. For example, when using the mind to measure the vastness of space, although it can be determined through various concepts such as boundaries, center, shape, color, one and many, it is impossible to determine its own characteristics other than understanding other elements. Similarly, here, although the inseparability of appearance and emptiness is explained in detail, what is ultimately to be expressed is the reality that cannot be spoken. Initially, one only roughly understands its meaning, and ultimately one realizes its self-nature as it is, so the seemingly contradictory dharmas are actually not contradictory, and these are proven through scriptural authority. These cannot be proven solely through the study of terminology, because no matter how one describes the unspeakable meaning, one will ultimately not be able to abandon the clinging mind. Therefore, even the omniscient one will be difficult to express due to the lack of language. As the Samadhiraja Sutra says: "Appearance and non-appearance, etc., all dualistic grasping are extremes, all-knowing ones do not abide in the middle either." And Shantideva also said in the Bodhisattvacharyavatara: "If in reality there is no other dharma, what is the difference between this and that? If nothing is obtained in that, what can be established by saying?" Also, in the Lamp for the Correct View by the teacher Jnyanapala, it is said: "Just as space can be spoken of with names and words, but it is without characteristics and free from elaboration, it is the realm of the mind of self-nature." And in his Treatise on True Meaning, it is said: "How, from the method of practice, can one truly establish the firm dharma, dharma does not enter into dharma, no matter how profound the words spoken, they will not be consistent with the meaning." However, it is not that there is no method of realization through the wisdom of individual observation, as the Samadhiraja Sutra says: "Dharma without letters"