Tibetan
།ཞེས་སོ། །འཕགས་སེང་གཉིས་ལྟར་ན། སེམས་སེམས་བྱུང་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་གཙོ་བོ་སེམས། དེ་ལ་ཡང་ཚོགས་བརྒྱད་ཡོད་པའི་ནང་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ། དེ་ལ་ཡང་རིགས་དུ་མ་ཡོད་པའི་ནང་ནས་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཟིན་ཅིང་། གཞན་དོན་དུ་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགེ་བ་ལ་འདོད་དེ། ཉི་སྣང་ལས། སེམས་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སེམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ་དཀར་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པ་ནི་དེ་ལ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་དང་། དོན་གསལ་ལས། བདེན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་། ཞེས་སེམས་བསྐྱེད་ཡིན་ན་སེམས་བྱུང་མ་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་ལ་བདེན་ལན་བཤད་པའི་ཕྱིར། འོན་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་ཚོགས་དྲུག་ཀ་སེམས་བསྐྱེད་དུ་འགྱུར་བ་མི་འགལ་ལོ། །རོང་ཊཱིཀ་ཏུ། གཉིས་ཀ་ལ་བཤད་དེ། བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་གཙོ་སེམས་དང་། བྱེད་པ་ལ་ལྟོས་ནས་སེམས་བྱུང་ལ་བཞག་པའི་ཕྱིར། གཉིས་པ་ནི། འདིར་འཕགས་སེང་གཉིས་ལྟར་བཤད་ན། གཞན་དོན་དུ་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་མྱོང་བ་ཐོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་དམིགས་པའི་ཐེག་ཆེན་གྱི་ཐར་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་གཙོ་བོ་རྣམ་རིག །གསུམ་པ་ལ། མཚན་གཞི། ཕྲ་རགས། ཆོ་ག །སེམས་བསྐྱེད་ཚུལ། དཔེ་གྲོགས། ས་མཚམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་དང་དྲུག །དང་པོ་ལ། སྨོན་འཇུག་གཉིས། དང་པོའི་མཚན་ཉིད། རང་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་བྱང་སེམས་ཀྱི་སྡོམ་པས་མ་ཟིན་པའི་ཀུན་རྫོབ་སེམས་བསྐྱེད། མཚན་གཞི་ནི། བྱང་སེམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་འབོགས་པའི་ཆོ་ག་སྔོན་དུ་མ་སོང་བར་བྱང་སེམས་ཀྱི་ཚོགས་ལམ་ཐོབ་མ་ཐག་པའི་སེམས་བསྐྱེད་དང་། ཀུན་དཀྲིས་ཆེན་པོས་སྤྱད་པའི་རྩ་ལྟུང་གིས་བྱང་སེམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལས་ཉམས་པའི་བྱང་སེམས་ཚོགས་ལམ་པའི་སེམས་བསྐྱེད་དོ། །གཉིས་པའི་མཚན་ཉིད། རང་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་བྱང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གྲོགས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་ཀུན་རྫོབ་སེམས་བསྐྱེད། མཚན་གཞི་ནི། བྱང་སེམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་རྒྱུད་ལ་ལྡན་པའི་བྱང་སེམས་སོ་སྐྱེའི་སེམས་བསྐྱེད་མཐའ་དག་དང་། བྱང་སེམས་འཕགས་པའི་རྗེས་ཐོབ་ཀྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་སེམས་བསྐྱེད་རྣམས་སོ། །དེ་ཡང་དང་པོ་སྦྱོར་ལམ་ཡན་ཆད་དུ་འགྲོ་བ་མི་སྲིད་དེ། དེ་ཡན་ཆད་ན་སྡོམ་པས་མ་ཟིན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་མེད་པའི་ཕྱིར། གཉིས་པ་ཐེག་ཆེན་འཕགས་པའི་མཉམ་བཞག་གི་གནས་སྐབས་ན་མེད་དེ། དེ་ཀུན་རྫོབ་སེམས་བསྐྱེད་དུ་ངེས་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་སྐབས་འདིར་སྨོན་པ་སེམས་བསྐྱེད་ཡིན་ན་བྱང་སྡོམ་གྱིས་མ་ཟིན་པ་དང་། འཇུག་པ་སེམས་བསྐྱེད་ཡིན་ན་བྱང་སྡོམ་གྱིས་ཟིན་པས་ཁྱབ་བོ། །དེ་ལྟར་ཡང་སྤྱོད་འཇུག་ལས། བྱང་ཆུབ་སྨོན་པའི་སེམས་ལས་ནི། །འཁོར་ཚེ་འབྲས་བུ་ཆེ་འབྱུང་ཡང་། །ཇི་ལྟར་འཇུག་པའི་སེམས་བཞིན་དུ། །བསོད་ནམས་རྒྱུན་ཆགས་འབྱུང་བ་མིན། །གང་ནས་བཟུང་སྟེ་སེམས་ཅན་ཁམས། །མཐའ་ཡས་རབ་ཏུ་བསྒྲལ་བའི་ཕྱིར། །མི་ལྡོག་པ་ཡི་སེམས་ཀྱིས་སུ། །སེམས་དེ་ཡང་དག་བླངས་གྱུར་པ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་གཉིད་ལོག་གམ། །བག་མེད་གྱུར་ཀྱང་བསོད་ནམས་ཤུགས། །རྒྱུན་མི་ཆད་པ་དུ་མ་ཞིག །ནམ་མཁའ་མཉམ་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་། །ཞེས་དང་། ཆོས་བཤེས་ཀྱིས། སྨོན་པ་ནི་སྨོན་པ་ཙམ་སྟེ། སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཆོ་ག་ཙམ་ཡང་བླང་བར་མ་བྱས་པའོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། རགས་པ་བརྡ་ལས་བྱུང་བའི་དང་། ཕྲ་བ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་སེམས་བསྐྱེད་གཉིས། དང་པོ་ཀུན་རྫོབ་སེམས་བསྐྱེད་དང་དོན་གཅིག །གཉིས་པ་དོན་དམ་སེམས་བསྐྱེད་དང་དོན་གཅིག །དང་པོ་ལ། མཚན་ཉིད། མཚན་གཞི། དབྱེ་བ་དང་གསུམ། དང་པོ་ནི། རང་རིག་ ལ་ཆོས་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་མཉམ་བཞག་ཡེ་ཤེས་མེད་ཅིང་གཞན་དོན་དུ་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་དམིགས་པའི་ཐེག་ཆེན་སློབ་པའི་སེམས་བསྐྱེད། གཉིས་པ་ནི། ཐེག་ཆེན་ཚོགས་སྦྱོར་བའི་སེམས་བསྐྱེད་མཐའ་དག་དང་། བྱང་འཕགས་ཀྱི་རྗེས་ཐོབ་ཀྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་སེམས་བསྐྱེད་རྣམས་སོ། །དེ་ཡང་བྱང་སེམས་ཀྱི་རྗེས་ཐོབ་སེམས་བསྐྱེད་རྣམས་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ཙམ་འཛིན་སྟངས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། མཉམ་བཞག་ལ་གནས་པའི་བྱང་སེམས་སོ་སྐྱེའི་སེམས་བསྐྱེད་རྣམས་རྟེན་གྱི་གང་ཟག་གི་སྒོ་ནས་ཀུན་རྫོབ་སེམས་བསྐྱེད་དུ་བཞག་གོ །དེས་ན་དོན་དམ་པའི་བྱང་སེམས་ཡིན་ན་དོན་དམ་སེམས་བསྐྱེད་ཐོབ་པས་ཁྱབ་སྟེ། འཇུག་པར། དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་དེ་ནི་དེ་ཐོབ་གྱུར་པ་ཡིས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བསྙད་དོ། །ཞེས་སོ། །གསུམ་པ་ལ། གྲོགས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་སྟོབས་ལས། རྒྱུ་ཐེག་ཆེན་གྱི་རིགས་སད་པ་ལས། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྒྱ་ཆེན་པོ་གོམས་པ་ལས། ཐེག་ཆེན་སེམས་བསྐྱེད་སྟོན་པའི་གསུང་རབ་མང་པོ་ཐོས་པ་ལས། དགེ་བ་ཐེག་ཆེན་སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་དམིགས་པ་གོམས་པ་ལས་ཐོབ་པའི་སེམས་བསྐྱེད་དང་ལྔ། དང་པོ་མི་བརྟན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ཡིན་ཏེ། གྲོགས་གཞན་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར། ཕྱི་མ་རྣམས་བརྟན་པ
Chinese
如是。如圣僧二者所说，心与心所二者之中，主要为心。于此又有八识聚，其中为意的了别识。于此又有多种类别，其中以证悟空性的智慧所摄持，且以利他而圆满菩提为对境的意的了别识，认为是善。如《日光疏》中说：“所谓发心，心即是了别识，也就是了别。何为了别识？即意的了别识，以一切白法为对境，因为于此存在之故。”又如《义明疏》中说：“虽是真实，然而……”因为对于若是发心则遍不是心所作了真实的回答之故。然而在佛地，六识聚全部转为发心并不相违。荣敦疏中说：“二者都说了，因为观待作用而安立主要为心，观待作者而安立为心所之故。”第二，此处如圣僧二者所说，以利他而圆满菩提，以生起体验的方式为对境，成为大乘解脱道体性的主要了别识。第三，分为：体性、粗细、仪轨、发心方式、譬喻助伴、界限之门等六种。第一，分为愿、行二种。第一种的定义： 未被自与俱生的菩萨律仪所摄持的世俗发心。体性是：菩萨律仪的授予仪轨尚未进行之前，刚刚获得菩萨资粮道的发心，以及以大罪缠身而破了菩萨律仪的菩萨资粮道者的发心。第二种的定义：被自与俱生的菩萨学处之友所摄持的世俗发心。体性是：相续中具有菩萨律仪的一切凡夫菩萨的发心，以及菩萨圣者的后得位中所显现的发心等。而且，第一种不可能行至加行道以上，因为加行道以上没有未被律仪所摄持的发心之故。第二种不可能存在于大乘圣者的等持位，因为彼必定是世俗发心之故。
English
Thus it is. According to the two, the Holy and the Sangha, among the two, mind and mental factors, the main one is mind. Furthermore, among the eight aggregates of consciousness, it is the mind's consciousness. Furthermore, among the various types, the mind's consciousness, which is grasped by the wisdom that realizes emptiness and which aims at the perfect enlightenment for the sake of others, is considered virtuous. As it says in the "Sunlight Commentary": "What is called generating the mind is the mind, which is the consciousness, that is, the discernment. What is the consciousness? It is the mind's consciousness, which aims at all white dharmas, because it exists there." And as it says in the "Meaningful Commentary": "Although it is true, however..." Because it is a true answer to the pervasion that if it is generating the mind, then it is not a mental factor. However, it is not contradictory that all six aggregates of consciousness become generating the mind at the stage of the Buddha. In the Rong Commentary, it says: "It is explained in both ways, because the main mind is established in relation to the action, and the mental factor is established in relation to the agent." Secondly, here, as explained by the two, the Holy and the Sangha, the main consciousness, which is the essence of the Mahayana path of liberation, aims at the perfect enlightenment for the sake of others in the manner of arising experience. Thirdly, there are six divisions: nature, subtle and gross, ritual, the way of generating the mind, example companions, and boundaries. First, there are two: aspiration and engagement. The definition of the first: The conventional mind generation that is not grasped by the bodhisattva vows of oneself and one's companions. The nature is: the mind generation of a bodhisattva on the path of accumulation who has just attained it without the preliminary ritual of bestowing the bodhisattva vows, and the mind generation of a bodhisattva on the path of accumulation who has broken the bodhisattva vows due to the root downfall practiced with great entanglement. The definition of the second: the conventional mind generation that is grasped by the bodhisattva's training companions of oneself and one's companions. The nature is: all mind generations of ordinary bodhisattvas who have the bodhisattva vows in their continuum, and the mind generations that appear in the subsequent attainment of noble bodhisattvas. Moreover, the first one cannot go beyond the path of preparation, because there is no mind generation that is not grasped by the vows beyond the path of preparation. The second one cannot exist in the meditative state of the Mahayana noble ones, because it is definitely a conventional mind generation.
Chinese
因此，如果此时是发愿菩提心，则未被菩萨戒所摄持；如果是趣入菩提心，则被菩萨戒所摄持，这是周遍的。如《入行论》云：“由发菩提愿心故， cycle 时果虽大出生， 如同趣入心一般， 福德恒常非出生。 自何之时起，为度无边有情界， 以不退转之心力， 谁将此心善摄持， 自彼之时起，纵睡眠或放逸， 福德势力恒不断， 多如虚空量出生。”又如法友云：“发愿只是发愿而已，甚至连受菩提心仪轨也没有做。”二是：粗分由名言而生起的，和细分由法性而获得的菩提心两种。初者与世俗菩提心同义，后者与胜义菩提心同义。初者分：体相、例子、分类三种。初者是：自证 于法性现量证悟的等持智慧不具足，而以利他为目的圆满菩提为对境的大乘学者的菩提心。二者是：大乘资粮道和加行道的所有的菩提心，以及圣菩萨后得位的体性的菩提心等。也就是说，菩萨的后得菩提心等，是以外境唯是执着世俗谛的方式而成立的。安住于等持中的凡夫菩萨的菩提心等，是从所依补特伽罗的角度安立为世俗菩提心的。因此，如果是胜义菩萨，则一定获得胜义菩提心，如《入行论》云：“自此之后彼即由， 获得彼者之名言， 称为菩提萨埵之语。”三是：由善知识的加持力，由大乘种姓的苏醒，由串习广大的善根，由听闻众多宣说大乘菩提心的经典，由串习大乘菩提心的对境而获得的菩提心等五种。初者是不稳固的菩提心，因为依赖于其他善友的缘故。后者是稳固的
English
Therefore, if it is aspirational bodhicitta at this time, it is not encompassed by the Bodhisattva vows; if it is entering bodhicitta, it is encompassed by the Bodhisattva vows, which is pervasive. As it is said in the "Bodhicaryāvatāra": "From the mind of aspiring for enlightenment, although great fruits arise in the cycle of existence, it is not like the mind of entering, where merit constantly arises. From when, for the sake of liberating limitless sentient beings, with an irreversible mind, whoever has well taken that mind, from that time on, even if sleeping or heedless, the power of merit is constant and uninterrupted, arising as vast as the sky." Furthermore, Dharma Friend said, "Aspiration is merely aspiration; even the ritual of generating bodhicitta has not been undertaken." Secondly, there are two types of bodhicitta: coarse, arising from convention, and subtle, obtained through the nature of reality. The former is synonymous with conventional bodhicitta, and the latter is synonymous with ultimate bodhicitta. The former has three aspects: definition, example, and classification. The first is: the bodhicitta of a Mahāyāna practitioner who does not possess the samādhi wisdom that directly realizes the nature of reality in self-awareness, but aims for complete enlightenment for the sake of others. The second is: all bodhicitta of the Mahāyāna path of accumulation and preparation, as well as the bodhicitta that is the nature of the post-meditation of noble Bodhisattvas. That is to say, the post-meditation bodhicitta of Bodhisattvas, etc., is established because its object is merely grasping at conventional truth. The bodhicitta of ordinary Bodhisattvas abiding in samādhi, etc., is established as conventional bodhicitta from the perspective of the individual who is the basis. Therefore, if one is an ultimate Bodhisattva, one must have obtained ultimate bodhicitta, as it is said in the "Bodhicaryāvatāra": "From then on, he is designated by the very word 'Bodhisattva' by the one who has obtained it." Thirdly, there are five types of bodhicitta obtained from the power of a virtuous spiritual friend, from the awakening of the Mahāyāna lineage, from the habituation of vast roots of virtue, from hearing many scriptures that teach Mahāyāna bodhicitta, and from the habituation of the object of Mahāyāna bodhicitta. The first is an unstable bodhicitta because it depends on other virtuous friends. The latter are stable.