Tibetan
གཟུགས་སྣང་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་རྣམ་པ་གསལ་ལམ་གྱིས་འཆར་དུ་བཅུག་ལ། དེའི་བྱུང་གནས་འགྲོ་གསུམ་གོང་བཞིན་བརྟག །གཟུགས་སྣང་དང་སེམས་གཉིས་ཐ་དད་དུ་འདུག་གམ་གཅིག་ཏུ་འདུག །ཐ་དད་ན་ཕན་ཚུན་ནམ་ཕྱི་ནང་ངམ་སྟེང་འོག་ལྟ་བུར་འདུག་གམ། དེ་ལྟར་འདུག་ན་རང་ཚུགས་ཐུབ་པའི་ངོ་བོ་སོ་སོར་གྲུབ་པ་འདུག་གམ་སེམས་དེར་སྣང་བ་ཙམ་དུ་འདུག །སེམས་དེར་སྣང་བ་ཙམ་ལ་སེམས་གཅིག་ལས་མེད་པ་ཐ་དད་དུ་འགལ་བར་བརྟག །གཟུགས་སྣང་དང་སེམས་གཅིག་ན་སེམས་གཟུགས་སྣང་དུ་སོང་ནས་གཅིག་གམ་གཟུགས་སྣང་སེམས་སུ་སོང་ནས་གཅིག་ལ་སོགས་པ་བརྟག་ཏུ་བཅུག་ལ་ཉམས་བལྟ། ལོག་ཤེས་འདུག་ན་གནོད་བྱེད་གཏོང་ཞིང་ཕྱོགས་བསྟན་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་སྣང་བ་གང་སྣང་སེམས་ཀྱི་སྣང་ཆ་ཙམ་དུ་ངེས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པར་སྣང་ཡང་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་དུ་གྲུབ་པ་མེད་པ་སྣང་སྟོང་དུ་མྱོང་ཞིང་། སེམས་ཀྱི་རྩལ་མ་འགགས་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ཙམ་དུ་རིག་ནས། གཟུགས་སྣང་ཕྱིར་མ་ལུས་སེམས་ནང་དུ་མ་ལུས་པར་སྣང་སེམས་དབྱེར་མེད་དུ་ཐག་ཆོད་དགོས་ལ། དཔེ་དོན་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་རམ་རྨི་ལམ་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་པ་ཤར་ཡང་རྨི་ལམ་གྱི་ ཤེས་པ་ལས་མ་འདས་ཤིང་རྨི་ལམ་གྱི་གཟུགས་དང་རྨི་ལམ་གྱི་ཤེས་པ་དབྱེར་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །གནས་སྐབས་སྤྱི་མཐུན་གྱི་ལས་ཀྱིས་སྣང་བའི་ཡུལ་རྐྱེན་གྱིས་སོ་སོ་སྣ་ཚོགས་པར་སྣང་བ་ནི། དཔེར་ན་ཤེལ་དྭངས་པ་ཞིག་ཡུལ་རྐྱེན་སྔོན་པོ་སོགས་དང་འཕྲད་ན་སྔོན་པོ་སོགས་སུ་སྣང་ཙམ་ལས་ངོ་བོ་ཤེལ་དྭངས་པ་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་དུ་མ་སོང་བ་ལྟར། སྒོ་མ་འགག་པའི་སེམས་ལས་མ་དག་བར་དུ་ཡུལ་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་དང་འཕྲད་ན་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་ཙམ་ལས་ངོ་བོ་སེམས་ལས་གཞན་དུ་མ་སོང་བར་ཐག་ཆོད་ནས་སྣང་བ་སྣ་ཚོགས་སེམས་སུ་ངེས་པའི་མྱོང་བ་ཐོན་དགོས། དེ་བཞིན་དུ་མཛེས་མི་མཛེས་སོགས་རྒྱབ་འགལ་གྱི་སྣང་བ་གོང་ལྟར་བརྟག །གཟུགས་ཀྱིས་མཚོན་ནས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་བརྟགས་ནས་ངེས་པ་རྙེད་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ་ནི། ལུས་གནད་སྔར་ལྟར་བྱས་ལ་སེམས་གསལ་སྟོང་གི་ངང་དུ་ལྷན་ནེ་གནས་སུ་བཅུག་སྟེ་དེ་ལ་ཅེར་གྱིས་བལྟས་ནས་བརྟག །ཡང་ལྷན་གནས་པའི་ངང་ནས་འགྱུ་བ་ཞིག་ཡེར་གྱིས་འགྱུར་བཅུག་སྟེ་དེ་བ་བལྟས་ནས་བརྟག །དེ་ནས་གནས་པ་དང་འགྱུ་བ་གཉིས་ཀྱི་བྱུང་གནས་འགྲོ་གསུམ་དང་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་གི་ཁྱད་པར་ཅི་འདུག་བརྟག །ལྷན་གནས་པ་དང་ཡེར་ཤར་བའི་ཁྱད་པར་འདུག་ན། དེ་གཉིས་རང་ལ་བཟང་ངན་དང་སྟོང་མ་སྟོང་དང་ངོ་བོ་གྲུབ་མ་གྲུབ་དང་ངོས་བཟུང་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཅི་འདུག་ལ་སོགས་པ་བརྟག །ཁྱད་པར་མེད་ན་གཅིག་ནས་ཁྱད་པར་མེད་དམ་ཐ་དད་ཀྱང་མཚུངས་ནས་ཁྱད་པར་མེད་བརྟག །གཅིག་ན་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་གང་དུ་གཅིག་བརྟག །མཚུངས་ན་ཇི་ལྟར་མཚུངས་ལ་སོགས་པ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་དུ་བཅུག་ལ་ཉམས་བལྟ། ལོག་ཤེས་འདུག་ན་མཐའ་བཀག་ཅིང་ཕྱོགས་བསྟན་ལ་སླར་བརྟག་ཏུ་བཅུག །ལྷན་ནེར་གནས་པ་དང་ཡར་གྱིས་འགྱུས་པ་གཉིས་རྒྱུད་ཐ་དད་དུ་འཛིན་པ་ལས་ལོག་སྟེ། གཉིས་ཀ་སེམས་ཉིད་གཅིག་པུ་རྩ་བྲལ་ངོས་བཟུང་མེད་པ་རང་རིག་རང་དག་གསལ་སྟོང་དུ་ངོ་བོ་གཅིག་པ་མྱོང་ནས། དེ་གཉིས་གང་བྱུང་ཡང་དགག་སྒྲུབ་སྤང་བླང་མི་དགོས་པར་གནས་ན་གནས་ཐོག་འགྱུ་ན་འགྱུ་ཐོག་དེ་གསལ་སྟོང་རང་གྲོལ་དུ་ངེས་ཤེས་སྐྱེ་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི། སྔར་བཞིན་སེམས་གསལ་སྟོང་གི་ངང་ན་རྣམ་རྟོག་དང་སྣང་བ་སྣ་ཚོགས་ནི་སེམས་འདི་ཀ་མ་འགགས་པའི་རྩལ་སྣང་དུ་འདུག །ད་ནི་སེམས་འདི་ཀའི་རང་བབས་འདི་ཅི་ལྟ་བུ་སྙམ་དུ་ཅེར་གྱིས་བལྟས་ལ་འདིའི་རྒྱུ་གང་ལས་བྱུང་ཚུལ་ཇི་ལྟར་གནས་མཐར་ཇི་འདྲར་སོང་ལེགས་པར་བརྟག་ཏུ་བཅུག །ལོག་ཤེས་འདུག་ན་མཐའ་དགག་ཅིང་ཕྱོགས་བསྟན་ལ་སླར་ཡང་བརྟག་ཏུ་བཅུག་ནས། སེམས་དང་པོར་རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་མ་བྱུང་གཞི་གང་ལས་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པ་ཡེ་ནས་ཀྱི་རྩ་བྲལ། འཕྲལ་གྱི་དབྱིབས་རྣམ་འགྱུར་སོགས་གང་དུ་མི་གནས་ཤིང་ངོས་བཟུང་རྒྱུ་མེད་པ། མཐར་སུས་ཀྱང་བཀག་པ་མེད་པར་རང་སངས་རང་དག་རང་གྲོལ་ལྟ་བུར་འདུག་པ་མྱོང་སྟེ། གདོད་མ་ནས་སྐྱེ་འགག་གནས་གསུམ་གྱི་ངོས་བཟུང་མེད་པར་རང་རིག་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཡིན་ལུགས་ལྟར་གང་ཤར་གྱི་སེམས་ལ་བཟང་པོས་བརྒྱན་མི་ཚུགས་ངན་པས་སྦགས་མི་ཚུགས་པས་བཅོས་བསླད་དང་འཕྲི་བསྣན་མི་དགོས་པར་རང་དག་རང་རིག་རང་གྲོལ་ཉིད་དུ་ཐག་ཆོད་དགོས་སོ། །དེ་ལྟར་ལྷག་མཐོང་གི་ལྟ་རྟོག་དང་གཞིག་འགྲེལ་ཐམས་ཅད་ལུས་གནད་དང་སེམས་གསལ་སྟོང་མཉམ་བཞག་གི་སྟེང་ནས་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་ན་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མྱོང་ལ། རྟོག་བཏགས་ཀྱི་བློ་ཁོ་ནས་དཔྱད་ན་དོན་སྤྱི་ཙམ་འཆར་སྲིད་ཀྱང་མྱོང་བ་མི་ཐོན་ནོ། །འདི་ལ་ངེས་ཤེས་ཐག་ཆོད་པ་མ་སྐྱེས་ན་ངོ་སྤྲད་ཀྱང་ཕྱིས་དེ་ལ་བློ་མི་ཁེལ་བར་གཞན་ལ་འཇུག་པའམ། སྙིང་རུས་བསྐྱེད་ནས་བསྒོམས་ནའང་ཞི་གནས་ཙམ་པོ་བའི་སྟེང་དུ་འཁོར་ཏེ་དེའི་ ཉམས་སྣང་ལ་ཞེན་པས་ལོ་མང་པོ་འབད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་
Chinese
让任何显现的色相，以清晰的方式显现，并如前一样观察它的生处、住处、灭处。色相和心，是异体还是同体？如果是异体，是互相存在，还是内外存在，还是上下存在？如果那样存在，是各自成立的自性存在，还是仅仅是心中显现？仅仅是心中显现，那么观察是否只有一个心，还是相违的多个心。如果色相和心是同体，那么是心变成色相而成为一体，还是色相变成心而成为一体等等，让其观察并体验。如果有错觉，就遣除障碍，指明方向：无论显现何种色相，都确定为仅仅是心的显现，虽然显现各种各样的色相，但体验其本体没有可以认定的成立，是显空。因为心的力量没有止息，所以认知到仅仅是显现为色相等等的形象。必须断定色相没有完全在外，心没有完全在内，显现和心是无二无别的。比如像前面所说的那样，或者在梦中，虽然显现各种各样的外境色相，但没有超出梦的觉知，梦中的色相和梦中的觉知是无二无别的。暂时由共同的业所显现的对境，因为外缘而显现为各自不同的形象。比如清澈的琉璃，如果遇到蓝色等外缘，就仅仅显现为蓝色等，但本体没有变成琉璃之外的其他东西一样。从门没有关闭的心中，在没有清净之前，如果遇到各种各样的外缘，就仅仅显现为各种各样，但必须断定本体没有变成心之外的其他东西，从而产生确定各种显现都是心的体验。同样，对于美与不美等相违的显现，也如前一样观察。以色相为例，对于声音、气味、味道、触觉等等一切，都要观察并获得定解。第三，保持身体的姿势如前，让心安住在明空的状态中，然后专注地观察它。再从安住的状态中，让一个念头突然生起，然后观察它。然后观察安住和流动两者的生处、住处、灭处，以及本体和可以认定的差别是什么。如果安住和突然生起有差别，那么
English
Allow any visual appearance to arise clearly, and examine its origin, dwelling, and cessation as before. Are the visual appearance and the mind two separate entities or one? If they are separate, do they exist mutually, or internally and externally, or above and below? If they exist in that way, do they exist as independently established entities, or merely as appearances within the mind? If they are merely appearances within the mind, then examine whether there is only one mind, or multiple conflicting minds. If the visual appearance and the mind are one, then examine and experience whether the mind has become the visual appearance and become one, or whether the visual appearance has become the mind and become one, and so on. If there is a misconception, dispel the obstructing factors and point out the direction: Whatever visual appearance arises, ascertain that it is merely an aspect of the mind's appearance. Although various forms of visual appearances arise, experience them as emptiness of appearance, without any established essence that can be identified. Because the mind's potential is unceasing, recognize that it is merely appearing as forms such as visual appearances. It is necessary to determine that visual appearances are not entirely external, and the mind is not entirely internal, but that appearance and mind are inseparable. For example, as explained above, or in a dream, although various external visual appearances arise, they do not go beyond the dream's awareness, and the dream's visual appearances and the dream's awareness are inseparable. Temporarily, objects that appear due to common karma appear as various different forms due to external conditions. For example, just as a clear crystal appears as blue, etc., when it encounters blue, etc., external conditions, but its essence does not become anything other than the clear crystal itself. From the mind whose door is not closed, until it is purified, if it encounters various external conditions, it merely appears as various forms, but it is necessary to determine that its essence does not become anything other than the mind, and thereby generate the experience of ascertaining that all appearances are the mind. Similarly, examine conflicting appearances such as beauty and ugliness as before. Using visual appearance as an example, examine and gain certainty about all phenomena such as sound, smell, taste, and tactile objects. Third, maintain the body posture as before, and allow the mind to remain naturally in a state of clarity and emptiness. Then, gaze intently at it and examine it. Again, from the state of natural abiding, allow a thought to suddenly arise, and then observe it. Then, examine the origin, dwelling, and cessation of both abiding and movement, and what the difference is between their essence and what can be identified. If there is a difference between abiding and sudden arising, then
Chinese
再对二者自身的好坏、空与非空、本体成立与不成立、可辨认与不可辨认的差别等进行观察。如果没有差别，就观察是从一而没有差别，还是即使不同也因相同而没有差别。如果是一，就观察在初、中、末三者中的哪一个是“一”。如果是相同，就观察是如何相同等等，让人进行观察和体验。如果存在邪见，就禁止偏颇，指明方向，让人再次观察。执着于同时存在和向上流动二者是不同的相续是错误的。 体验到二者都是心性，唯一、无根、不可辨认，自明自净，光明与空性本体相同。无论二者中的哪一个显现，都不需要否定、肯定、抛弃、取舍，安住于安住之处，流动于流动之处，必须生起对那光明空性自解脱的定解。第四，如前一样，在心光明空性的状态中，各种念头和显现是心不间断的妙力显现。现在，专注地观察这个心的自性是怎样的，让人好好观察此心的因从何而来，如何安住，最终去向何处。如果存在邪见，就禁止偏颇，指明方向，让人再次观察。体验到心最初不是由因缘产生，从任何根源也没有产生，本来就是无根的。当下的形状、变化等任何地方都不安住，没有可以辨认的东西。最终，没有任何事物可以阻碍，如自生自灭、自净、自解脱般存在。体验到从原始以来，就没有生、住、灭三者的可辨认之处，如其自性是自明空性一般，无论显现什么心，都无法用好的来装饰，也无法用坏的来玷污，所以不需要修改和增减，必须确信其为自净、自明、自解脱。像这样，所有胜观的观察和分析，都要在身体要点和心光明空性等持之上进行观察和分析，才能通过胜观的智慧来体验。如果仅仅通过分别念的思维来分析，可能只会浮现出一般的概念，而无法产生体验。如果没有生起确定的定解，即使进行了介绍，之后也不会相信它，而会转向其他。或者即使努力修持，也只是在止观的状态中徘徊，执着于那样的 体验，即使努力多年也无法成佛。
English
Then, examine the differences between the two themselves, such as good and bad, emptiness and non-emptiness, whether the essence is established or not, and whether they are identifiable or not. If there is no difference, examine whether there is no difference from one, or whether even if they are different, they are the same and therefore there is no difference. If it is one, examine which of the three—beginning, middle, and end—is "one." If they are the same, examine how they are the same, etc., and let them observe and experience. If there is a wrong view, prohibit bias, point out the direction, and let them examine again. It is wrong to hold that the two, co-existing and upward-moving, are different continuums. Experiencing that both are the nature of mind, the only one, rootless, unidentifiable, self-aware, self-purifying, and that the essence of clarity and emptiness is the same. Whichever of the two arises, there is no need to negate, affirm, abandon, or adopt. Abide in the place of abiding, flow in the place of flowing, and it is necessary to generate a definite understanding that it is clear and empty self-liberation. Fourth, as before, in the state of mind's clarity and emptiness, various thoughts and appearances are the unceasing skillful manifestations of this mind. Now, staring intently at what the nature of this mind is like, let them carefully observe from what cause this mind arose, how it abides, and where it ultimately goes. If there is a wrong view, prohibit bias, point out the direction, and let them examine again. Experiencing that the mind was not initially produced from causes and conditions, nor was it born from any basis, it is rootless from the beginning. It does not abide anywhere in the present shape, changes, etc., and there is nothing to identify. In the end, nothing can hinder it, existing like self-born, self-purified, self-liberated. Experiencing that from the beginning, there is no identifiable aspect of the three—birth, abiding, and cessation—just as its nature is self-aware emptiness, whatever mind arises, it cannot be adorned by good, nor can it be defiled by bad. Therefore, there is no need to modify or add to it, and it is necessary to be certain that it is self-purified, self-aware, and self-liberated. In this way, all the observations and analyses of vipassanā should be conducted and analyzed on the basis of the essential points of the body and the samadhi of the mind's clarity and emptiness, so that one can experience through the wisdom of vipassanā. If one analyzes only through the thinking of conceptual mind, only general concepts may arise, but experience will not occur. If a definite understanding is not generated about this, even if it is introduced, one will not believe it later and will turn to others. Or even if one strives to practice diligently, one will only wander in the state of śamatha, clinging to that kind of experience, and even if one strives for many years, one will not attain enlightenment.