Tibetan
དྲུག་གི་ཚོགས་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ལུས་སོ། །སོ་དྲུག་ནི། གཟུགས་ཚོར་བ་འདུ་ཤེས་འདུ་བྱེད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡེ་ཤེས་ཏེ་ཕུང་པོ་དྲུག་ས་ཆུ་མེ་རླུང་ནམ་མཁའ་རྣམ་ཤེས་ཏེ་ཁམས་དྲུག་མིག་རྣ་བ་སྣ་ལྕེ་ལུས་ཡིད་དེ་དབང་པོ་དྲུག་གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་བྱ་ཆོས་ཏེ་ཡུལ་དྲུག་ཁ་དང་ལག་པ་དང་རྐང་པ་དང་བཤང་ལམ་དང་གཅི་བའི་ལམ་དང་ཁུ་བ་འབབ་པའི་དབང་པོ་སྟེ་ལས་ཀྱི་དབང་པོ་དྲུག་སྨྲ་བ་དང་ལེན་པ་དང་འགྲོ་བ་དང་བཤང་གཅི་དང་ཁུ་བ་འཕོ་བའི་བྱ་བ་སྟེ་ལས་ཀྱི་དབང་པོའི་བྱ་བ་དྲུག་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་རྩ་བཤད་པ་ནི། རྩ་གསུམ་གཙོ་མོ་ཉེར་བཞི་འཁོར་ལོ་དྲུག་ཕྲ་བ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་སུ། །བླ་མེད་ཀྱི་རྒྱུད་རྣམས་སུ་སེམས་ལ་ཡེ་ཤེས་འཆར་བ་ལུས་ཀྱི་རྩའི་སྤྱོད་པ་ལ་ལྟོས་པར་གསུངས་པས་དེའི་གནས་ལུགས་ཤེས་པ་གལ་ཆེ་བས་མིང་ཙམ་སྨོས་ན་རྩ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་མོ་ནི་དབུ་མ་ཡིན་ལ་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཨ་བ་དྷཱུ་ཏི། ཚངས་པའི་དབྱུག་པ་སོགས་མང་ཞིང༌། ཡར་སྣར་སྒྲ་གཅན་དང་མར་སྣ་ལ་དུང་ཅན་མ་སོགས་བརྗོད་ཅིང༌། ཕལ་མོ་ཆེས་གནས་ཚོད་དང་སྒོམ་དོན་གྱི་རྩ་དབུ་མ་གཉིས་སུ་འདོད་པ་དང༌། གཞུང་པ་ཉིད་དུ་འདོད་པ་དང༌། དེའི་དབུས་སུ་རྟ་རྔ་ཙམ་ཡོད་པར་བཤད་པ་དང༌། དོན་ལ་མེད་པར་འདོད་པ་སོགས་ཡོད་ཀྱང་དཔལ་རང་བྱུང་ཞབས་ཀྱི་བཞེད་པས། ལུས་ཀྱི་དབུས་ཀྱི་ཆ་ལ་གནས་ཤིང་གཟུང་འཛིན་གཉིས་སུ་མེད་པས་ཐབས་ཤེས་རབ་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པ། ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ཀུན་གཞིའི་ཡེ་ཤེས་དང༌། རྣམ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་ཡིན་པས། དེ་གཉིས་ཐ་མི་དད་པ་ཐ་མལ་གྱི་ཤེས་པ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོར་འབོད་པ་བཞིན་དུ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྩ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་དབུ་མ། འཁོར་བའི་རྩ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་སྲོག་རྩ་ཡིན་པས་དེ་གཉིས་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པ་སྒྲ་གཅན་གྱི་རྩ་ལ་སྲོག་བརྟེན་པའི་ཆ་ནས་སྲོག་རྩ་ཞེས་འབོད་པ་སྟེ། མདོར་ན་མ་དག་པ་ལུས་ཀྱི་རྩ་དབུ་མར་དག་པ་འབྲས་དུས་ཀྱི་དབུ་མའི་རིགས་སམ་དབྱིངས་ཀྱིས་ཁྱབ་པ་གཞིའི་རྩ་དབུ་མ། སོར་སྡུད་སོགས་བསྒོམས་པས་ནང་གི་དབུ་མར་རླུང་སེམས་ཅུང་ཟད་ཚུད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་སྟོང་གཟུགས་རེ་ཁཱ་ནག་པོའི་རྣམ་པར་འཆར་བ་ལམ་གྱི་དབུ་མ། གཞན་མཆོག་སྐུ་རྡོ་རྗེ་ལ་གནས་པ་སྒྲིབ་བྲལ་གྱི་རང་བཞིན་འབྲས་བུའི་རྩ་དབུ་མ་ཞེས་རྗེ་བརྒྱད་པས་དབྱེ་བར་མཛད་དོ། །དེ་ལ་གཟུང་འཛིན་གྱི་དབང་གིས་རོ་རྐྱང་གཉིས་སུ་གྱེས་ཏེ་དེའི་ལྟེ་བ་ཡན་ཉི་ཟླ་སྒྲ་གཅན་གྱི་སྲོག་གསུམ་གྱི་ལམ་དང༌། ལྟེ་འོག་མན་བཤང་གཅི་ཁུ་བ་ཐུར་སེལ་གསུམ་རྒྱུ་བའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །དེ་གསུམ་ལས་གྱེས་པའི་རྩའི་གཙོ་མོ་ཉེར་བཞི་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་ནང་དུ་རྩ་དང་ཕྱིར་ཡུལ་ཉེར་བཞི་དང་གཞན་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ཐུགས་གསུང་སྐུའི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཉེར་བཞིའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དེའི་སྟེང་དུ་སྙིང་གའི་ཡན་ལག་གི་རླུང་བརྟེན་པའི་རྩ་ལྔ་དང་གཙོ་མོ་གསུམ་དང་བཅས་པ་སོ་གཉིས་ནི་ཟླ་བ་ ཡར་ངོའི་ཆ་བཅོ་ལྔ་མར་ངོའི་ཆ་བཅོ་ལྔ་རྣམ་པར་དག་པ་བདག་མེད་ལྷ་མོ་བཅོ་ལྔར་གསུངས་ལ། དཀར་ཆ་བཅུ་དྲུག་པའི་རྟེན་ནི་དུང་ཅན་མ་དང་ནག་པོའི་ཆ་བཅུ་དྲུག་པའི་རྟེན་ནི་བདུད་བྲལ་མའོ། །དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་རྩ་བའི་རླུང་ལྔའི་རྟེན་རྩ་ལྔ་བསྣན་པའི་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ནི་གཞི་ལ་ཁམས་སོ་དྲུག་ཁྱབ་བྱེད་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་དང་བཅས་པ། ལམ་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སོ་བདུན་ལ་སྦྱར་རོ། །གཞན་ཡང་སྦས་པའི་རྩ་ལྔ་ཞེས། སུམ་སྐོར་མིག །འདོད་མ་རྣ་བ། ཁྱིམ་མ་སྣ། གཏུམ་མོ་ལྕེ། བདུད་བྲལ་ལྕེའུ་ཆུང་གི་དབུས་སུ་ཟུག་ཅིང་རྩ་བ་སྙིང་དབུས་ན་འདུས་པས་དབུ་མ་དང་འབྲེལ་བ་སྟེ། དེའང་སྙིང་གའི་འོད་གསལ་མི་ཤིགས་པ་ལས་ལངས་ནས་གཟུགས་སོགས་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། ལམ་དུས་སུ་དེ་རྣམས་བཅིངས་པས་རྟགས་བཅུ་འཆར་བའི་རྩ་བར་གྱུར་པས་སྦས་པ་སྟེ་ས་བོན་ནམ་གཏེར་སྦས་པ་ལྟ་བུའོ། །དབུ་མ་ལ་བརྟེན་པའི་འཁོར་ལོ་བཞིའམ་དྲུག་སྟེ། འཁོར་ལོའི་སྒྲ་དོན་རྩ་འདབ་ཀྱི་དབྱིབས་འཁོར་ལོ་ལྟ་བུར་ཡོད་པས་སམ་གནད་བཅིངས་ནས་དེ་ལ་གནད་དུ་བསྣུན་པས་གནས་སྐབས་བཞིའི་འཁྲུལ་པ་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ཏེ། དེའང་ལྟེ་བ་ན་རྩ་འདབ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་དུས་སྦྱོར་གྱི་རླུང་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་དག་པ་གནད་བཅིངས་ན་སད་པའི་གནས་སྐབས་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་དགོངས་པར་འཆར་བར་བྱེད་པ་དང༌། སྙིང་ག་ན་རྩ་འདབ་བརྒྱད་ཐུན་ཆེན་པོ་བརྒྱད་དག་པ་གནད་བཅིངས་ན་གཉིད་འཐུག་གི་གནས་སྐབས་འོད་གསལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་དགོངས་པར་འཆར་བར་བྱེད་པ་དང༌། མགྲིན་པ་ན་རྩ་འདབ་བཅུ་དྲུག་འཕོ་བ་བཅུ་དྲུག་དག་པ་གནད་བཅིངས་ན་རྨི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ལོངས་སྐུའི་དགོངས་པར་འཆར་བར་བྱེད་པ་དང༌། སྤྱི་བོ་ན་རྩ་འདབ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ཆུ་ཚོད་དག་པ་ཐིག་ལེའི་གནད་བཅིངས་ན་ཆགས་པའི་གནས་སྐབས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའི་དགོངས་པར་འཆར་བར་ བྱེད་པ་བཞིའམ། དུས་འཁོར་ལས། གཙུག་ཏོར་དུ་ཐུན་ཆེན་པོ་བཞི། སྤྱི་བོར་ཚེས་བཅུ་དྲུ
Chinese
六者之集合乃金刚身。三十六者为：色、受、想、行、识、智慧，即六蕴；地、水、火、风、空、识，即六界；眼、耳、鼻、舌、身、意，即六根；色、声、香、味、触、法，即六境；口、手、足、大便道、小便道、精液流出之根，即六业根；说、取、行、大小便、精液移动之行为，即六业根之行为。第二，关于脉之解说：三脉为主，二十四脉为辅，六轮，细微者七万二千。于无上瑜伽续部中，开显心之智慧依赖于身之脉的运作，故知晓其状态至关重要，仅略述其名，脉之主脉乃中脉，其名之异名有阿哇都帝（藏文，梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思），梵天杖等甚多，上端称罗睺，下端称海螺母等。多数人认为，就位置和禅修而言，脉有中脉和双脉两种。有人认为是中脉本身。有人说其中心有如马尾般粗细。也有人认为实际上并不存在。然而，尊贵的让炯多吉（Rangjung Dorje）的观点是：位于身体中央部位，无能取所取二者，故方便与智慧不可分割。一切智慧之根本是阿赖耶识，一切心识之根本是阿赖耶识。因此，二者无有差别，如平凡之意识于成佛之分上被称为如来藏一般。智慧之根本的一切根本是中脉，轮回之根本的一切根本是命脉，因此，二者不可分割，以罗睺脉为命之所依而称其为命脉。简言之，不清净之身的脉为中脉，清净之果时之中脉的体性或界限所遍及者为基之中脉。观修收摄等，少许气脉入于内中脉，以外境显现空色，如黑色线条之相为道之中脉。安住于殊胜身金刚，无有遮障之自性为果之中脉，第八世噶玛巴如是区分。
English
The collection of six is the Vajra body. The thirty-six are: form, feeling, perception, formation, consciousness, and wisdom, which are the six aggregates; earth, water, fire, wind, space, and consciousness, which are the six elements; eye, ear, nose, tongue, body, and mind, which are the six faculties; form, sound, smell, taste, touch, and dharma, which are the six objects; mouth, hand, foot, the path of excrement, the path of urine, and the faculty from which semen flows, which are the six action faculties; the actions of speaking, taking, going, excreting urine, and moving semen, which are the six actions of the action faculties. Second, the explanation of the channels: the three main channels, the twenty-four secondary channels, the six chakras, and the subtle ones, seventy-two thousand. In the unsurpassed yoga tantras, it is said that the arising of wisdom in the mind depends on the functioning of the body's channels, so it is important to know their state. To mention only the names, the main channel of the channels is the central channel (Uma), and its different names are Avadhuti (藏文，梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思), the staff of Brahma, and so on. The upper end is called Rahu, and the lower end is called Conch Mother, and so on. Most people think that in terms of location and meditation, there are two types of channels: the central channel and the dual channels. Some think it is the central channel itself. Some say that its center is as thick as a horse's tail. Others think that it does not actually exist. However, according to the view of the venerable Rangjung Dorje: it is located in the central part of the body, without the two of grasper and grasped, so method and wisdom are inseparable. The root of all wisdom is the alaya-jnana, and the root of all consciousness is the alaya-vijnana. Therefore, the two are not different, just as ordinary consciousness is called the Tathagatagarbha in terms of being the cause of Buddhahood. The root of all the roots of wisdom is the central channel, and the root of all the roots of samsara is the life channel, so the two are inseparable, and it is called the life channel because the life depends on the Rahu channel. In short, the impure body's channel is the central channel, and the nature or extent of the pure result-time central channel pervades the ground central channel. By meditating on retraction and so on, a little prana-mind enters the inner central channel, and the outer environment appears as empty form, like a black line, which is the path central channel. Abiding in the supreme body Vajra, the nature of being free from obscurations is the result central channel, as distinguished by the Eighth Karmapa.
Chinese
因此，从它的脐部以上是日月罗睺的三脉之路，脐部以下是排泄大小便、精液的三脉之路。从这三脉分出的主要脉有二十四条，这些脉内部是脉，外部是二十四个境，另外在坛城中是心、语、身二十四瑜伽母的自性。在其之上，心脏的支分之气所依的五脉和三条主脉共三十二条，是月亮盈亏的十五分圆满清净的十五无我天女。十六白分的所依是海螺母，十六黑分的所依是离魔母。在这些之上，加上五根本气所依的五脉，共三十七条，在基位上是三十六界和遍行心金刚。在道位上，与三十七道品相合。另外，还有所谓的五条隐脉：环绕之眼，欲母之耳，家母之鼻，拙火之舌，离魔小舌位于中央，脉根汇聚于心间，与中脉相连。这也是从心脏的不坏光明中升起，进入色等境，在道位时，束缚这些，成为显现十相之脉的根本，所以是隐藏的，像是种子或伏藏一样。依靠中脉的四轮或六轮，轮的词义是因为脉瓣的形状像轮子，或者因为系缚要点并击中它，所以能断除四种暂时的迷乱。也就是，在脐部有六十四脉瓣，清净六十四时轮气，系缚要点，则能显现觉醒的境界面，显现化身的意；在心间有八脉瓣，清净八大段食，系缚要点，则能显现深度睡眠的境界面，显现法身的意；在喉间有十六脉瓣，清净十六迁识，系缚要点，则能显现梦境的境界面，显现报身的意；在顶轮有三十二脉瓣，清净时分，系缚明点的要点，则能显现生殖的境界面，显现智慧身的意。或者四种，如《时轮经》所说：顶髻有四大段食，顶轮有十六
English
Therefore, from its navel upwards is the path of the three channels of the sun, moon, and Rahu, and from below the navel is the path through which the three excretions of feces, urine, and semen flow. Twenty-four main channels branch out from these three channels. These channels are internally the channels, externally the twenty-four realms, and otherwise in the mandala are the nature of the twenty-four yoginis of body, speech, and mind. Above that, the thirty-two channels that rely on the branch winds of the heart, including the five channels and the three main channels, are said to be the fifteen selflessness goddesses who are perfectly pure in the fifteen phases of the waxing and waning moon. The support for the sixteen white parts is the Conch-Bearing Mother, and the support for the sixteen black parts is the Demon-Free Mother. Above these, adding the five channels that are the support for the five root winds, totaling thirty-seven, on the ground are the thirty-six elements together with the pervasive Mind Vajra. On the path, they are combined with the thirty-seven factors of enlightenment. Furthermore, there are the so-called five hidden channels: the encircling eye, the desiring mother's ear, the household mother's nose, the fierce woman's tongue, and the demon-free small tongue, which are located in the center and whose roots converge in the heart center, connecting with the central channel. This also arises from the indestructible luminosity of the heart and enters into objects such as form. On the path, by binding these, it becomes the root of the channels that manifest the ten signs, so it is hidden, like a seed or a hidden treasure. The four or six chakras rely on the central channel. The meaning of the word 'chakra' is either because the shape of the channel petals is like a wheel, or because by binding the key points and striking them, it cuts off the four temporary delusions. That is, in the navel there are sixty-four channel petals, purifying the sixty-four winds of the Kalachakra, and by binding the key points, it can manifest the state of awakening, manifesting the intention of the Nirmanakaya; in the heart there are eight channel petals, purifying the eight great morsels, and by binding the key points, it can manifest the state of deep sleep, manifesting the intention of the Dharmakaya; in the throat there are sixteen channel petals, purifying the sixteen transmigrations, and by binding the key points, it can manifest the state of dreams, manifesting the intention of the Sambhogakaya; in the crown there are thirty-two channel petals, purifying the time divisions, and by binding the key points of the bindu, it can manifest the state of generation, manifesting the intention of the Jnanakaya. Or four, as the Kalachakra Tantra says: In the crown of the head there are four great morsels, in the crown there are sixteen.