Tibetan
་བྱ། སྟེ་ཞེས་ལྷག་བཅས་ཀྱི་སྒྲས་མཚམས་སྦྱར་བའོ། ། ཆ༢ གཉིས་པ་[དེའི་དོན་རྒྱས་པར་བཤད་པ་]ལ་གསུམ། ཇ༡ ངོ་བོ། ཇ༢ ངེས་ཚིག ། ཇ༣ དབྱེ་བའོ། ། ཇ༡ དང་པོ་ནི། ངོ་བོ་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོ་རྣམ་དཀར་ཕྱོགས། ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི། ཇི་སྐད་དུ། སྡུག་བསྔལ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དང༌། ། སྒྲིབ་ཀུན་སེལ་བྱེད་དམ་པའི་ཆོས། ། ཞེས་པ་ལྟར། གང་ལ་ཚུལ་བཞིན་དམིགས་ན་ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཟད་པའི་གཉེན་པོ་རྣམ་དཀར་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཡོན་ཏན་ཞིག་སྟེ། མཚན་གཞི་ནི། འགོག་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་དང་ཚད་ལྡན་གྱི་བཀའ་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཡིན་ཞིང༌། དེའང་སྔ་མ་ནི་བརྗོད་བྱ་དང༌། ཕྱི་མ་ནི་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་སོ། ། ཇ༢ གཉིས་པ་[ངེས་ཚིག་]ནི། ངེས་ཚིག་ངྷརྨའི་སྒྲ་ལས་དོན་བཅུ་འཛིན། ། ཆོས་ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་ཚིག་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ། ཌུདྷྲྀཉ྄་འཛིན་པའི་བྱིངས་ལས་བསྒྲུབས་པའི་ངྷརྨ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ལས་དོན་བཅུ་འཛིན་པའམ། དེ་དག་ལ་འཇུག་སྟེ། འདོད་འཇོ་ལས། ཐམས་ཅད་འཛིན་པས་ན་ངྷརྨ་སྟེ་ཆོས་སོ། །ཞེས་བཤད་དོ། ། དོན་བཅུ་ནི། རྣམ་བཤད་རིགས་པ་ལས། ཆོས་ནི་ཤེས་བྱ་ལམ་དང་ནི། ། (༨༩ན)མྱ་ངན་འདས་དང་ཡིད་ཀྱི་ཡུལ། ། བསོད་ནམས་ཚེ་དང་གསུང་རབ་དང༌། ། འབྱུང་འགྱུར་ངེས་དང་ཆོས་ལུགས་ལའོ། ། ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་ཤེས་བྱ་ལ་འཇུག་པ་ནི། དཔེར་ན། མདོ་ལས། ཆོས་གང་ལ་ལ་འདུས་བྱས་སམ། འདུས་མ་བྱས་སམ། ཞེས་དང༌། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དེ་འདྲར་ཤེས་པར་གྱིས། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ལམ་ལ་འཇུག་པ་ནི། དགེ་སློང་དག་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཆོས་མ་ཡིན་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཆོས་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། མྱང་འདས་ལ་འཇུག་པ་ཆོས་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ། ཞེས་པ་ལྟ་བུ། ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད། ཅེས་པ་ལྟ་བུ། བསོད་ནམས་ལ་འཇུག་པ། བཙུན་མོའི་འཁོར་དང་ཞོན་ནུ་མ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཆོས་སྤྱོད་ཅེས་པ་ལྟ་བུ། ཚེ་ལ་འཇུག་པ། བྱིས་པ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་གཅེས་པར་འཛིན་པ་ཡིན། ཅེས་པ་ལྟ་བུ། གསུང་རབ་ལ་འཇུག་པ། དགེ་སློང་ཆོས་ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། མདོའི་སྡེ་དང༌། དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་སྡེ་དང༌། ཞེས་པ་ལྟ་བུ། འབྱུང་འགྱུར་ལ་འཇུག་པ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྫས་རྣམས་ནི་དེའི་ཆོས་
Chinese
“བྱ (bya)”。乃是以“སྟེ་ (ste)”之类的连接词连接剩余部分。 \t\t\t第二（章）：[详述其义]有三：一、自性；二、词源；三、分类。 \t\t\t一、首先是： \t\t\t自性乃是障碍之对治，趋向善法之侧。 \t\t\t胜法（妙法）的自性，正如所说： \t\t\t一切的苦厄， \t\t\t以及遣除所有障碍之胜法。 \t\t\t如是，如果能如法地专注于此，它便是能穷尽有情众生障碍的对治，成为趋向善法之侧的一种功德。 \t\t\t其代表性的例子是：由灭道所摄的无漏法，以及具量（可靠）的佛语和论典。其中，前者是所诠表义，后者是以能诠表言的方式。 \t\t\t二、第二[词源]是： \t\t\t词源“Dharma”一词，包含十义。 \t\t\t“法 (Chos)”这一词的词源，在梵语中，是从“ḍu dhṛñ (ཌུདྷྲྀཉ྄，梵文天城体：डु धृञ्，梵文罗马拟音：ḍu dhṛñ，汉语字面意思：持)”这一动词词根中，派生出“dharma (ངྷརྨ་，梵文天城体：धर्म，梵文罗马拟音：dharma，汉语字面意思：法)”这一词，它包含了十种意义，或者说指代着这十种意义。如《如意宝》中所说：“因其能执持一切，故为Dharma，即法。” \t\t\t这十种意义，如《释理》中所出： \t\t\t法即所知与道， \t\t\t（89页背面）涅槃以及意之境， \t\t\t福寿与教典， \t\t\t未来、决定及法度。 \t\t\t正如所出，法（Chos）一词适用于“所知”的例子，例如： \t\t\t经中说：“任何法，或是有为，或是无为。”以及 \t\t\t“应知一切法皆是如此。”等等。 \t\t\t适用于“道”的例子：例如“比丘们，错误的见解不是法，而正确的见解是法。” \t\t\t适用于“涅槃”的例子：例如“皈依于法”。 \t\t\t适用于“意之境”的例子：例如“法处”（意所缘）。 \t\t\t适用于“福报”的例子：例如“与王后眷属和年轻女子们一同行持法（积福）”。 \t\t\t适用于“寿”的例子：例如“孩童珍视所见的法（此生）”。 \t\t\t适用于“教典”的例子：例如“比丘们，所谓‘法’，即是：譬如经部、祇夜（应颂）部”等等。 \t\t\t适用于“未来”的例子：有为的诸法是其法（性质）。
English
The particle "bya" (་བྱ།) is connected by the connective particle "ste" (སྟེ་) to the remaining part. \t\t\tChapter 2: The second part [Elaborate Explanation of its Meaning] has three sections: 1. Nature; 2. Etymology; 3. Divisions. \t\t\t1. Firstly, it is: \t\t\tThe nature is the antidote to obscurations, the side of virtue. \t\t\tThe nature of the Sacred Dharma is, as it is said: \t\t\tAll sufferings, \t\t\tAnd the Sacred Dharma that dispels all obscurations. \t\t\tAs indicated by this, if one properly focuses upon it, it is a quality that serves as an antidote to exhaust the obscurations of sentient beings, turning towards the side of virtue. \t\t\tThe examples are: the uncontaminated Dharmas (truths) encompassed by cessation and path, and the authentic scriptures (Buddha's words) and commentaries. Of these, the former are the expressed referents, and the latter are the modes of expression. \t\t\t2. The second [Etymology] is: \t\t\tThe etymology of the word Dharma holds ten meanings. \t\t\tThe etymology of what is called "Chos" (Dharma) in Sanskrit (ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ།) is derived from the verbal root "ḍu dhṛñ" (ཌུདྷྲྀཉ྄, Sanskrit Devanagari: डु धृञ्, Sanskrit Romanization: ḍu dhṛñ, literal Chinese meaning: to hold/support), from which the word "dharma" (ངྷརྨ་, Sanskrit Devanagari: धर्म, Sanskrit Romanization: dharma, literal Chinese meaning: Dharma) is formed, encompassing ten meanings or referring to them. As stated in the *Dod 'jo* (Wish-fulfilling): "Because it holds all, it is Dharma, or Chos." \t\t\tThe ten meanings are, as found in the *Nam bshad rigs pa* (Commentary on Logic/Reasoning): \t\t\tDharma means knowable and path, \t\t\t(89b) Nirvana and mental object, \t\t\tMerit, life and scripture, \t\t\tFuture, certainty and doctrine. \t\t\tAs it appears, the word "Dharma" (Chos) applies to "knowable" as an example: \t\t\tIn a Sutra: "Whatever Dharma is compounded, or uncompounded." And: \t\t\t"Know all Dharmas to be like that." \t\t\tAnd so forth. \t\t\tIts application to "path" is: for example, "Monks, wrong view is not Dharma, but right view is Dharma." \t\t\tIts application to "Nirvana" is: for example, "Having taken refuge in the Dharma." \t\t\tIts application to "mental object" is: for example, "Dharma-ayatana" (sphere of Dharma). \t\t\tIts application to "merit" is: for example, "practicing Dharma together with the queen's retinue and young women." \t\t\tIts application to "life" is: for example, "Children cherish the Dharma they see (this visible existence)." \t\t\tIts application to "scripture" is: for example, "Monks, what is called Dharma is this: the Sutra division, the Geya (versified prose) division," \t\t\tIts application to "future/becoming" is: The compounded substances are its Dharma (nature).
Tibetan
སོ། །ཞེས་དང༌། ང་ཡང་འཆི་བའི་ཆོས་དང་འཆི་བའི་ཆོས་ཉིད་ལས་མ་འདས་སོ། །ཞེས་པ་ལྟ་བུ། ངེས་པ་ལ་འཇུག་པ། དགེ་སློང་གི་ཆོས་བཞི་ཞེས་དང༌། དགེ་སློང་དག་སྲོག་གཅོད་པ་ནི་ཆོས་མ་ཡིན་ལ། སྲོག་གཅོད་པ་སྤང་བ་ནི་ཆོས་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོགས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ། ལུགས་ལ་འཇུག་པ། ཡུལ་ཆོས་དང་རིག་ཆོས་ལྟ་བུ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་འཛིན་པའི་སྒྲ་དོན་དང་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་སྙམ་ན། ཤེས་བྱ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན། ས་ནི་སྲ་བའོ། །ཆུ་ནི་གཤེར་བའོ། །མེ་ནི་ཚ་བའོ། །རླུང་ནི་ཡང་ཞིང་གཡོ་བའོ། །ཞེས་པ་ལྟ་བུ། རང་མཚན་དང༌། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པའོ། །ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་(༨༩བ)བདག་མེད་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ། །ཞེས་པ་ལྟ་བུ། སྤྱི་མཚན་འཛིན་པ་དང༌། ལམ་དང་མྱང་འདས་ཀྱིས་ནི་འཁོར་བར་ལྟུང་བ་ལས་འཛིན་པ་དང༌། ཡིད་ཡུལ་གྱིས་ནི་ཡིད་འཛིན་པ་དང༌། བསོད་ནམས་ཀྱིས་ངན་འགྲོར་ལྟུང་བ་ལས་འཛིན་པ་དང༌། ཚེའམ་སྲོག་གིས་ནི་ལུས་སམ་རིས་མཐུན་འཛིན་པ་དང༌། གསུང་རབ་ཀྱིས་ནི་དོན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཛིན་པ་དང༌། འབྱུང་འགྱུར་གྱིས་འབྱུང་རྒྱུའི་ཆོས་དེ་འཛིན་པ་དང༌། ངེས་པས་ངེས་པར་བྱ་བའི་གཞི་འཛིན་པ་དང༌། ལུགས་ཀྱིས་ནི་རང་དང་མཚུངས་པའི་སྤྱོད་པ་འཛིན་པ་དང༌། རིག་པས་ནི་འཁྲུལ་པའི་ཕྱོགས་ལས་འཛིན་པ་ལྟ་བུར་རིགས་པས་དཔག་པར་བྱའོ། ། ཇ༣ གསུམ་པ་[དབྱེ་བ་]ལ་གཉིས། ཉ༡ དབྱེ་གཞི་དང༌། ཉ༢ དབྱེ་བ་དངོས་སོ། ། ཉ༡ དང་པོ་ནི། དེ་ལས་འགོག་ལམ་གྱིས་བསྡུས་དམ་པའི་ཆོས། ། བཤད་མ་ཐག་པ་དེ་དག་རྣམས་ལས་སྐབས་འདིར་བསྟན་པར་བྱ་བ་ནི། འགོག་པ་དང་ལམ་གྱི་བདེན་པས་བསྡུས་པའི་དམ་པའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ལ། མཚན་དེ་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ཀྱང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་པས་སམ། དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། ཆོས་ནི་དེས་བསྟན་པ་ཡིན་པས་སམ། ཡང་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། ཉ༢ གཉིས་པ་[དབྱེ་བ་དངོས་]ལ་གཉིས། ཏ༡ མདོར་བསྟན། ཏ༢ རྒྱས་བཤད་དོ། ། ཏ༡ དང་པོ་ནི། དབྱེ་ན་བརྗོད་བྱ་རྟོགས་པ་རྗོད་བྱེད་ལུང༌། ། ཞེས་པའོ། ། ཏ༢ གཉིས་པ་[རྒྱས་བཤད་]ལ་གཉིས། ཐ༡ བརྗོད་བྱ་རྟོགས་པ་དང༌། ཐ༢ རྗོད་བྱེད་ལུང་ངོ་། ། ཐ༡ དང་པོ་ནི། རྟོགས་པའི་དམ་ཆོས་འགོག་ལམ་བདེ
Chinese
如是说： “我亦未曾超越死亡之法与死亡之本性。” 趣入决定：如言“比丘四法”，以及“诸比丘，杀生非正法，断杀生乃是正法”等，如是出现。 趣入世俗：如同乡土之法（习俗）与学问之法（学理）等。 若思彼等与“执取”一词之义如何关联，由所知诸法，执取其自相与总相。 譬如： 地是坚硬， 水是潮湿， 火是炽热， 风是轻动。 自相： 一切有为法皆是无常， 一切有漏法皆是苦， 一切法皆是无我（89b）， 涅槃是寂静，如是等等。 执取总相： 由道与涅槃，执持使其不堕轮回； 由意境，执持其意； 由福德，执持使其不堕恶趣； 由寿命或生命，执持其身或类同； 由圣典，执持其义不谬； 由未来，执持其将生之法； 由决定，执持其所应决定之基础； 由世俗，执持其与自相应之行为； 由理智，执持其离迷乱之方面，应如是推度。 J3 第三[分科]有二： N1 一、分科之所依； N2 二、分科之本体。 N1 第一者： 彼等中由灭道所摄之正法。 从方才所说彼等之中，于此宣说之义是：由灭諦与道諦所摄之正法本身。而具足此名号之理由，或因其为一切法之最胜；或因“正”（Dam pa）谓圆满佛陀，“法”（Chos）即彼所说之法；或因其为诸圣者所应修习之法，故名正法。 N2 第二[分科之本体]有二： T1 一、略说； T2 二、广释。 T1 第一者： 若分之，则有所诠、能诠之领悟与言诠圣教。如是。 T2 第二[广释]有二： Th1 一、所诠之领悟； Th2 二、言诠圣教。 Th1 第一者： 即是领悟之正法，灭、道、乐...
English
Thus, and: “I too have not passed beyond the dharma of death and the nature of death,” such as this. Entering into Certainty: Such as, “The four dharmas of a monastic,” and, “Monastics, killing living beings is not dharma, but abandoning killing living beings is dharma,” and so forth. Entering into Tradition: Such as regional customs (yul chos) and intellectual dharmas (rig chos). If one wonders how these relate to the meaning of the word 'grasping' (dzin pa), it is that by all knowable things, one grasps their particular and general characteristics. For example: Earth is hardness, Water is wetness, Fire is heat, Wind is lightness and movement, such as this. Particular characteristics: All compounded phenomena are impermanent; All contaminated phenomena are suffering; All phenomena are selfless (89b); Nirvāṇa is peace, such as this. Grasping general characteristics: By the path and nirvāṇa, one is held from falling into saṃsāra; By mental objects, one grasps the mind; By merit, one is held from falling into lower realms; By life or vitality, one grasps the body or similar continuity; By scripture, one grasps the meaning without error; By future occurrences, one grasps the dharma of its causes; By certainty, one grasps the basis to be ascertained; By tradition, one grasps practices similar to oneself; By reason, one grasps from the side of delusion, it should be reasoned thus. J3 The third [division] has two parts: N1 The basis of division, and N2 The actual division. N1 The first is: The supreme dharma encompassed by cessation and path. What is to be taught in this context from those just explained is the very nature of the supreme dharma encompassed by the truths of cessation and path. And the reason for possessing that characteristic is: either because it is the supreme of all dharmas; or 'Supreme' refers to the Fully Enlightened Buddha, and 'dharma' is what is taught by Him; or alternatively, because it is the dharma to be practiced by supreme individuals, it is called thus. N2 The second [actual division] has two parts: T1 Brief statement, T2 Extensive explanation. T1 The first is: If divided, the object of expression, realization, and the expressive scripture. Thus. T2 The second [extensive explanation] has two parts: Th1 Realization of the object of expression, and Th2 Expressive scripture. Th1 The first is: The supreme dharma of realization, cessation, path, bliss...