Tibetan
རྟོག་པ་ན། སྔོན་པོར་རྟོག་པ་བྱ་བ། སྔོ་(༣༩བ)སྣང་དབང་ཤེས་བྱེད་པ་པོ། སྔོན་པོ་ལས། སྔོན་པོའི་རྣམ་པ་བྱེད་པ་སྟེ། བྱ་བྱེད་རྫས་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཤེས་པས་ཡུལ་རྟོག་པ་ལ་བཞག་པའི་བྱ་བྱེད་ལས་གསུམ་བཏགས་པ་བ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། སྔ་མ་ཉིད་སྣོད་ཀྱི་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་ལ་སྦྱར་བྱ་ཡིན་པས་དེའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། ཐོག་མར་རྫ་མཁན་དང་འདྲ་བའི་བྱེད་པ་པོ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དབུ་མ་འཇུག་པ་ལས། སེམས་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སེམས་ཅན་འཇིག་རྟེན་དང༌། ། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཤིན་ཏུ་སྣ་ཚོགས་འགོད། ། འགྲོ་བ་མ་ལུས་ལས་ལས་སྐྱེས་པར་གསུངས། ། སེམས་སྤངས་ནས་ནི་ལས་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་སྤྱིར་སེམས་ཅན་དང༌། བྱེ་བྲག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བ་སོགས་ཀྱི་ལས་མཐུན་པར་བསགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་དང༌། དེའང་གཙོ་བོར་དེ་དག་གི་འོད་གསལ་བའི་སེམས་ཉིད་དོ། ། སྲད་བུ་སོགས་དང་མཚུངས་པའི་བྱེད་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། འོད་གསལ་བའི་སེམས་དེ་ཁུ་རྡུལ་རླུང་གསུམ་དང་འགྲོགས་པ་ལས་སྣང་བ་གསུམ་འཆར་ཞིང༌། དེ་ལས་རང་བཞིན་བརྒྱད་ཅུའི་རྟོག་པ་སྐྱེ། དེས་དགེ་མི་དགེའི་ལས་བསགས་པའི་བག་ཆགས་སེམས་ལ་བསྒོས་པ་ཡུལ་དུ་སྨིན་པར་ཉེ་བ་ན། སེམས་ཅན་དེ་རྣམས་ཀྱི་ལས་སྣང་ཙམ་པ་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཆོས་ཅན་གྱི་རླུང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ཞིག་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དག་ཆགས་པའི་ཆེད་དུ་འཁྱམས་ཤིང་སྔོན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་པའི་ནམ་མཁར་འགྲོ་བ་དེའོ། །དཔེར་ན། སྐྱེས་བུའི་སྲོག་གི་རླུང་གིས་ཤི་བའི་ལུས་བཏང་ནས་འཁྱམས་པར་བྱེད་ཅིང༌། ལུས་གཞན་ལེན་པའི་ཆེད་དུ་མངལ་གྱི་སྒོར་འཇུག་པ་དེ་ཉིད་སྐྱེས་བུའི་ལུས་འགྲུབ་པའི་བྱེད་པོར་འཇོག་པ་བཞིན་ནོ། ། འཇིམ་པ་ལྟ་བུའི་ལས་གང་ཡིན་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་པའི་སྒོ་སྐབས་(༤༠ན)དེ་ཉིད་ན་རྡུལ་ཕྲན་སིལ་བུར་གནས་པ་ཉི་ཚེ་བའི་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མི་སྣང་ཞིང་རྣལ་འབྱོར་པའི་མིག་ལ་སྣང་བ་དང༌། དེའི་རྟེན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་རླུང་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། སྐྱེས་བུའི་ལུས་འཆགས་པ་ན་ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་རླུང་བཅུ་དང་བཅས་པ་ནང་གི་ཆོས་དེའི་ལས་སུ་གཞག་པ་བཞིན་ནོ། ། སིལ་བུར་གནས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་དག་སེམས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྣང་བ་ཙམ་ལས་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མི་འགྱུར་བས་སྟོངས་པ་ཞེས་མིང་དུ་གདགས་སོ། །
Chinese
当思考时，对蓝色进行思考。蓝色的显现（39b）是意识的能作者。从蓝色中，产生蓝色的形相。因为能作和所作是同一实体的缘故。在心识对境的思考中，能作、所作、作用这三者中，有安立的两种。前者与器世间形成的方式相关联，因此根据此（前者的角度）来说，最初如同陶匠般的能作者是什么呢？《入中论》中说：“心性安置众生世界，以及极其多样的器世界。一切有情皆由业生。若离心，业亦不存在。”如是所说，总而言之，众生以及尤其是在此世界中受生等，（是）由众生共同积聚的业力之“心”，并且主要是他们各自的光明心性。那么，与线等相似的“作”是什么呢？当光明心与精、尘、风三者结合时，三种显现生起；由此产生八十种自性分别念。当这些善不善业所积累的习气熏染心识，即将成熟为对境时，这些众生的业力显现（仅是）识性风（或称心性风），它完全舍弃了一个世界，然后徘徊不定，为了形成其他世界，进入了之前空无一物的世界虚空。例如，当一个人的命气舍弃了死去的身体而四处游荡，为了获得另一个身体而进入母胎之门，这正是成就人身之“作”的安立。那么，如同泥土般的“作用”是什么呢？在世界空寂之时（40a），微尘散布，凡夫肉眼无法见到，而瑜伽士的眼睛则能见到。它的所依是识性风，例如，人身形成时，父母的精血与十风（内风）一同作为内法的“作用”而安立。那些散布的微细粒子，除了是心的习气显现之外，不属于感官的对境，因此称之为“空”。
English
When contemplating, one contemplates blue. The blue appearance (39b) is the agent of sense consciousness. From blue, the form of blue is created. This is because the agent and the acted upon are of one substance. In the contemplation of objects by consciousness, among the three — agent, object, and action — there are two established ones. Since the former (the first of the two established ones) is to be applied to the manner in which the container world (or objective world) is formed, taking that into account, what is the initial agent, similar to a potter? From the *Madhyamakāvatāra* (Entering the Middle Way): “By mind itself, sentient beings' world and the vastly diverse container world are established. All beings without exception are said to be born from karma. Without mind, karma too does not exist.” As stated, generally, sentient beings, and specifically those who accumulate similar karma to be born in that very world realm, their minds, and primarily their clear light mind itself. So what is the agent that is comparable to thread and so forth? From the clear light mind, when it associates with the three: semen, particles, and wind, the three appearances arise; from that, the eighty innate conceptualizations are born. When the imprints of virtuous and non-virtuous karma accumulated by these (conceptualizations) are impregnated upon the mind and are about to ripen as objects, the mere karmic appearance of these sentient beings, which is the wind of the nature of consciousness, completely abandons one world realm and then wanders, entering the empty space of a previously empty world realm in order to form other world realms. For example, just as the life-wind of a person abandons a dead body and wanders, entering the door of a womb in order to take another body, that very act is established as the agent for the formation of a human body. So what is the action (or material cause) like clay? At the very moment when the world realm is empty (40a), scattered subtle particles exist, which are not visible to the eyes of ordinary beings but are visible to the eyes of yogis. And its basis is called the wind of the nature of consciousness. For example, when a human body is formed, the father's semen, mother's blood, and the ten winds (internal winds) together are established as the internal 'material' for that formation. Those scattered subtle particles, being merely appearances of mental imprints and not objects of the senses, are therefore named "empty."