Tibetan
་དབྱེ་ནི། བསྟན་ཡོད་འདིར་ནི་གཟུགས་གཅིག་པུ། ། ཐོགས་དང་བཅས་པ་གཟུགས་ཅན་བཅུ། ། སོགས་སོ། ། བསྡུ་བ་ནི། ཕུང་པོ་དང་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། ། ཁམས་གཅིག་གིས་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡུས། ། སོགས་སོ། ། མཚུངས་ལྡན་ནི། བདེ་བ་དག་དང་འདོད་ཆགས་སུ། །(༡༤༥བ) སོགས་སོ། ། སྒྲུབ་བྱེད་ནི། དབང་ཕྱུག་སོགས་མིན་རིམ་སོགས་ཕྱིར། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། ཉ༣ གསུམ་པ་[ཕར་ཕྱིན་གྱི་བཤད་རྒྱུན་བྱུང་ཚུལ་]ནི། ཤེར་ཕྱིན་སྦས་དོན་མངོན་རྟོགས་རྒྱལ་ཚབ་ཆེས། ། ལེགས་བཀྲལ་ཐོགས་མེད་མཆེད་ཀྱིས་སྣང་བར་མཛད། ། བཀའ་འཁོར་ལོ་བར་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་དགོངས་འགྲེལ་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་གཉིས་སུ་བྱུང་བ་ལས། སྦས་དོན་མངོན་རྟོགས་ཀྱི་རིམ་པ་ནི་རྒྱལ་ཚབ་བྱམས་པས་ལེགས་པར་བཀྲལ་བའི་གཞུང་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་དུ་གྲགས་པ་འདི་ཉིད་དེ། གཞུང་དེ་དང་ཉི་ཁྲི་གཉིས་དོན་གཅིག་པར་དགོངས་ནས་འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་ངེས། མཆེད་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་རྣམ་རིག་ཏུ་བཀྲལ་བའི་ཡུམ་གསུམ་གནོད་འཇོམས་སོགས་ཀྱིས་ཐོག་མར་སྣང་བར་མཛད་དོ། ། འཕགས་སེང་གཉིས་ཀྱིས་རང་སྟོང་ཚུལ་དུ་བཀྲལ། ། བཤད་སྲོལ་བཟང་བས་ཕྲིན་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས། ། ཁྱད་པར་དབྱིག་གཉེན་གྱི་སློབ་མ་ཕར་ཕྱིན་རང་ལས་མཁས་པར་གྲགས་པ་འཕགས་པ་རྣམ་གྲོལ་སྡེས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྨྲ་བའི་དབུ་མའི་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་རྒྱན་དང་ཉི་ཁྲི་སྦྱར་བའི་འགྲེལ་པ་ཉི་ཁྲི་སྣང་བ་མཛད་པས་དེ་ཕྱིན་ཆད་མདོ་རྒྱན་སྦྱར་བའི་སྲོལ་གཏོད། དེའི་འོག་ཏུ་གྲོལ་སྡེ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་བཟང་པོ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡུམ་རྒྱས་འབྲིང་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེལ་པ་ཅི་རིགས་པར་མཛད་ཅིང༌། ཁྱད་པར་སློབ་དཔོན་སེང་གེ་བཟང་པོས་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་ལུགས་སྲོལ་མཐའ་དག་ཐུགས་སུ་ཆུད། རྗེ་བཙུན་བྱམས་པས་གནང་བ་སྩལ་བའི་བྱིན་རླབས་ཀྱི་མཐུ་ལས་ཡུམ་བར་པ་དང་སྦྱར་བ་ལེ་བརྒྱད་མའི་བསྡུས་དོན། བརྒྱད་སྟོང་པ་དང་སྦྱར་བ་བརྒྱད་སྟོང་འགྲེལ་ཆེན། སྡུད་པ་དང་སྦྱར་བ་སྡུད་འགྲེལ་རྟོགས་སླ། ཡུམ་གསུམ་ཀ་དང་སྦྱར་བ་འགྲེལ་པ་དོན་གསལ་སོགས་མཛད། དེ་ལྟར་རང་སྟོང་གི་ཚུལ་དུ་བཀྲལ་བ་དེ་དག་བཤད་སྲོལ་ཤིན་ཏུ་བཟང་བས་དེ་ཕྱིན་གྱི་ཤེར་ཕྱིན་འཆད་པ་པོའི་སློབ་དཔོན་མཐའ་དག་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ཕྲིན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ། །(༡༤༦ན) བོད་འདིར་རླངས་དང་བཻ་རོའི་བཀའ་དྲིན་ལས། ། ཤེར་ཕྱིན་བཤད་པ་ཉམས་ལེན་རྒྱ་ཆེར་བྱུང༌། ། བོད་ཀྱི་ལྗོངས་འདིར་འཁོར་ལོ་བར་པ་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་སྐོར་འཕགས་ཡུལ་དུ་གང་བཞུགས་ཐམས་ཅད་བྱོན་པར་གྲགས་ཏེ། བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་དུས་སུ་རླངས་ཁམས་པ་གོ་ཆས་འཕགས་ཡུལ་དུ་བྱོན་ཏེ་ཤེར་ཕྱིན་འབུམ་པ་ཐུགས་ལ་བཟུང་ནས་བོད་དུ་ལེགས་པར་བསྒྱུར། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱིས་ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་ལ་གུས་པ་ཆེན་པོས་ཉིད་ཀྱི་མཚལ་ཁྲག་དང་ར་དཀར་མོའི་འོ་མ་སྦྱར་ནས་བྲིས་པ་རེག་ཟིག་དམར་པོར་གྲགས་ཏེ། ལྷ་ས་གོང་གི་སོ་ཕག་མཆོད་རྟེན་གྱི་ནང་དུ་བཞུགས་པ་བླ་འགྱུར་ཆུང་ངུ་། ཡང་དབས་མཉྫུ་ཤྲཱི། ཉང་ཨིནྡྲ་ལྤ་རོ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ནས་དཔེ་བླངས་ཏེ་བསྒྱུར་བ། བཙན་པོའི་དབུ་སྐྲའི་གཞོབ་རམ་དང་ར་དཀར་མོའི་འོ་མ་ལ་སྦྱར་ནས་བྲིས་པ་རེག་ཟིག་སྔོན་པོར་གྲགས་པ་པོད་བཞི་མ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་བར་གྲགས། དེ་ལྟར་རེག་ཟིག་སྔོ་དམར་གཉིས་པོ་ནི་འགྲེས་རྐང་ཐམས་ཅད་མི་རྒྱས་པས། པ་གོར་བཻ་རོ་ཙ་ན་སླར་ཡང་ཞུ་ཆེན་མཛད་དེ་འགྲེས་རྐང་ཆད་པ་སོགས་བསབས། ཚིག་སྣ་བསྲིངས་ཏེ་བརྗོད་བདེ་བར་བསྒྱུར། འདི་དུས་ལོ་ཙཱ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱག་བྲིས་མཛད་དེ་བཞུགས་སྣོད་ལས་འབུམ་ཤ་སྒྲོ་ཅན་དུ་གྲགས་པ་ད་ལྟའང་མཆིམས་ཕུ་ན་བཞུགས་པ་བླ་འགྱུར་འབྲིང་པོ། ཁྲི་རལ་གྱི་དུས་སུ་པཎྜི་ཏ་སུ་རེནྡྲ་བོ་དྷི་སོགས་དང་ལོ་ཙཱ་བ་སྐ་ཅོག་གཉིས་ཀྱིས་ཞུ་ཆེན་མཛད་པའི་དུམ་བུ་བཅུ་དྲུག་པ་བླ་འགྱུར་ཆེན་མོ་སོགས་བསྒྱུར་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཞིག་བྱུང་བར་གྲགས་ཤིང༌། དཾཥྚ་སེ་ནའི་འབུམ་ཊཱིཀ་སོགས་འགྲེལ་པའི་སྐོར་ཡང་བསྒྱུར་བ་དེ་དག་གི་བཀའ་དྲིན་ལས་བཤད་པ་དང་ཉམས་ལེན་རྒྱ་ཆེར་བྱུང་ངོ༌། ། རིན་ཆེན་བཟང་པོས་མངོན་རྒྱན་བཤད་སྲོལ་བཏོད། ། ཇོ་བོ་རྗེས་ཀྱང་ཁུ་འབྲོམ་ཕྱྭ་ལ་བཤད། ། ཁྱད་པར་རྔོག་ལོ་ཆེན་པོས་དར་རྒྱས་མཛད། ། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ལ་ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་འཕགས་(༡༤༦བ)ཡུལ་དུ་བྱོན་ཏེ་པཎྜིཏ་གུ་ཎ་མི་ཏྲ་ལས་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་འགྲེལ་པ་དང་བཅས་པ་གསན་ནས་བཤད་སྲོལ་གྱི་སྒོ་ཐོག་མར་བཏོད། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤས་ཀྱང་ཁུ་ཆེན་པོ་ལྷ་ལྡིངས་པ་དང་འབྲོམ་སྟོན་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ལ་ཕར་ཕྱིན་གྱི་བཤད་པ་ལེགས་པར་སྩལ། ཨ་ཏི་ཤ་དང་ལོ་ཆེན་རིན་བཟང་གཉིས་ཀྱིས་འགྲེལ་བཤད་རྟོགས་དཀའི་སྣང་བ་བསྒྱུར། བརྒྱད་སྟོང་པ་དང༌། ཉི་སྣང༌། བརྒྱད་སྟོང་འགྲེལ་ཆེན་སོགས་སྔར་འགྱུར་བ་མང་པོ
Chinese
分类是： 此处所说仅为色法， 以及有碍色法共十种， 等等。 摄集是： 蕴、处， 以及界，仅其一者便摄集一切， 等等。 相应是： 乐受与贪欲，(145b) 等等。 成立是： “非自在等，因次第等故。” 等等。 3. 第三[般若的阐释传承由来]是： 般若的隐藏义现观，由胜者（弥勒）极善阐释， 由无著（Asaṅga）及其兄弟（世亲 Vasubandhu）显现。 在佛陀第二转法轮般若波罗蜜多的密意解释中，出现了两种车乘的传统。其中，隐藏义“现观”的次第，就是胜者代表弥勒（Maitreya）所善加阐释的，名为《现观庄严论》的这部著述。圣者无著（Asaṅga）认为此论（《现观庄严论》）与《二万颂般若》意义相同，并撰写了其注疏，名为《（般若）二万颂释》（*Viniścaya*）。他的兄弟世亲（Vasubandhu）则以唯识（Vijñānavāda）宗义，最初使《三母般若》（*Triśatikā Prajñāpāramitā*）和《破（三母）损害》（*Gnöd 'Joms*）等得以显现。 圣者（解脱军）与狮子贤（Haribhadra）二师以自空之方式阐释， 其解释传统殊胜，故事业极其超卓。 特别是世亲（Vasubandhu）的弟子，以对般若的精通超越世亲本人而闻名的圣者解脱军（Ārya Vimuktisena），他依照宣说无自性（Svabhāva-śūnyatā）的中观（Mādhyamaka）宗义，撰写了《（现观庄严）论与二万颂般若》的合释，名为《二万颂光明论》（*Pañcaviṁśatisāhasrikā-prajñāpāramitā-āloka*）。自此以后，他开创了合释《（般若）经与（现观庄严）论》的传统。 在那之后，解脱军（Vimuktisena）和广明善（Vimalamitra）等，也撰写了与《广般若》和《中般若》相应的各种注疏。特别是狮子贤（Haribhadra）论师，他通达了般若的所有宗义传统。凭借至尊弥勒（Maitreya）所赐加持的力量，他撰写了与《中般若》相应的《八品摄要义》（*Aṣṭādhyāya-saṃgraha-artha*），与《八千颂般若》相应的《八千颂大疏》（*Aṣṭasāhasrikā-prajñāpāramitā-vṛtti*），与《摄集般若》相应的《摄集般若易解疏》（*Saṃcayagāthā-pañjikā-suviniścayārtha*），以及与《三母般若》相应的《明义疏》（*Arthaviniścaya-ṭīkā*）等。这样，这些以自空（rang stong）方式阐释的著述，其解释传统极其殊胜，因此，所有后来的般若讲说者都追随其后，使其事业尤为超卓。(146a) 在此藏地，然（氏）和...
English
Classification: What is taught here is only form, and the ten forms with obstruction, and so on. Collection: Aggregates, sense bases, and elements, by one of these, all are collected, and so on. Concomitant: Pleasure and attachment, (145b) and so on. Establishment: "Not Ishvara, etc., because of sequence, etc.," and so on. 3. The third [origin of the explanation tradition of Prajñāpāramitā] is: The hidden meaning of Prajñāpāramitā, the Abhisamayālaṅkāra, was excellently expounded by the Victor's Representative (Maitreya), and made manifest by Asaṅga and his brother (Vasubandhu). From the two traditions of explanation that emerged concerning the Middle Turning of the Wheel of Dharma, the Prajñāpāramitā, the stages of the hidden meaning of clear realization are precisely this treatise known as the *Abhisamayālaṅkāra* (Ornament of Clear Realization), which was excellently expounded by the Victor's Representative, Maitreya. Having considered that this treatise and the *Twenty Thousand Verse Prajñāpāramitā Sūtra* (*Pañcaviṁśatisāhasrikā Prajñāpāramitā*) have the same meaning, the Noble Asaṅga wrote a commentary on it, the *Viniścaya*. His brother Vasubandhu, by expounding the *Three Mother Sūtras* (referring to various Prajñāpāramitā Sūtras) such as the *Gnöd 'Joms* (Destroyer of Harm) according to the Vijñānavāda (Consciousness-Only) system, initially made them manifest. The two masters, Arya (Vimuktisena) and (Haribhadra) Siṃhabhadra, expounded according to the self-empty (rang stong) tradition, Because of their excellent explanation tradition, their activities were exceptionally outstanding. In particular, Arya Vimuktisena, a disciple of Vasubandhu, renowned for being more skilled in Prajñāpāramitā than Vasubandhu himself, composed a commentary on the *Ornament* (Abhisamayālaṅkāra) and the *Twenty Thousand Verse Prajñāpāramitā Sūtra*, known as the *Twenty Thousand Verse Illumination* (*Pañcaviṁśatisāhasrikā-prajñāpāramitā-āloka*), in accordance with the Mādhyamaka system that asserts the absence of intrinsic nature. From then on, he established the tradition of combining the sūtra and the *Ornament*. Following that, masters such as Vimuktisena and Vimalamitra also composed various commentaries correlating with the extensive and middle-length Prajñāpāramitā sūtras. In particular, the master Haribhadra thoroughly comprehended all the traditions of the Prajñāpāramitā system. Through the power of blessings bestowed by the Venerable Maitreya, he composed the *Summary of the Eight Chapters* (*Aṣṭādhyāya-saṃgraha-artha*) correlating with the Middle Prajñāpāramitā, the *Great Commentary on the Eight Thousand Verse Prajñāpāramitā* (*Aṣṭasāhasrikā-prajñāpāramitā-vṛtti*) correlating with the *Eight Thousand Verse Prajñāpāramitā*, the *Easy-to-Understand Commentary on the Collected Verses* (*Saṃcayagāthā-pañjikā-suviniścayārtha*) correlating with the *Collected Verses*, and the *Clear Meaning Commentary* (*Arthaviniścaya-ṭīkā*) correlating with all three Mother Prajñāpāramitā sūtras, and so on. In this way, these expositions, elucidated according to the self-empty (rang stong) tradition, possessed an exceedingly excellent explanation tradition. Consequently, all subsequent teachers of Prajñāpāramitā followed in his footsteps, making their activities exceptionally outstanding. (146a) Here in Tibet, Lang (clan) and...
Chinese
凭借（大译师）毗卢遮那（Vairocana）的恩德， 般若波罗蜜多的讲解和修持得以广泛兴盛。 据传，在藏地，关于中转法轮般若波罗蜜多的所有（经典），都从圣地（印度）传来。在佛教前弘期，朗·康巴·果恰（Rlangs khams pa go cha）前往圣地（印度），铭记了《般若十万颂》（Abhisamayālaṅkāra），并将其完整地翻译到了藏地。国王赤松德赞（Trisong Detsen）对大乘佛法怀有极大的敬意，用他自己的朱砂血和白山羊奶混合书写，被称为“红色手稿”（Regzig Marpo），现供奉在拉萨（Lhasa）上方砖塔（Sopag Chörten）内，此即“小译本”。此外，据传达巴·文殊师利（dBas Mañjuśrī）和娘·因陀罗·罗瓦（Nyang Indra Rva ro）二人从印度（India）取回范本并进行了翻译。他们将赞普（Tsampo）的头发灰烬和白山羊奶混合书写，形成了一部被称为“蓝色手稿”（Regzig Ngonpo）的四函（卷）本。鉴于这两种“蓝色和红色手稿”并未涵盖所有解释性的篇章，于是帕戈尔·毗卢遮那（Pagor Vairocana）再次进行了重要的修订，补充了缺失的章节等。他延长了句子的表达，使其翻译得更易于理解。此时，大译师（指毗卢遮那）亲笔书写了被称为“肉翅般若”（Bum Shagdro Chen）的《十万颂》，此“中译本”至今仍供奉在钦普（Chimphu）寺。在赤热巴坚（Triral/Tri Ralpachen）时期，据传班智达（Paṇḍita）苏仁德拉菩提（Surendrabodhi）等人与译师嘎（Ka）和觉（Chog）二人共同进行了重要的修订，诞生了《大译本》（Bla 'gyur chen mo），共十六部，以及其他几种不同的译本。同样，龙牙军（Daṃṣṭrasena）的《十万颂广释》（Abhisamayālaṅkāra ṭīkā）等注释类著作也得到了翻译。凭借着这些恩德，般若波罗蜜多的讲解和修持得以广泛兴盛。 仁钦桑波（Rinchen Zangpo）开创了《现观庄严论》的讲说传统； 觉窝杰（Jowo Je/Atisha）也向库、仲、恰（Khu, Drom, Phywa）三人讲解； 尤其是鄂大译师（Ngok Lotsawa）使其发扬光大。 在佛教后弘期，大译师仁钦桑波（Rinchen Zangpo）前往圣地（印度），从班智达（Paṇḍita）功德友（Guṇamitra）那里听受了《现观庄严论》（Abhisamayālaṅkāra）及其注释，从而首次开创了讲说此论的传统。尊者燃灯智（Jowo Je Palden Atisha）也向大库（Khu chen po Lha ldings pa）和仲敦巴·嘉哇迥乃（Dromtön Gyalwé Jungné）详细地传授了般若波罗蜜多的讲解。阿底峡（Atisha）和大译师仁钦桑波（Rinchen Zangpo）二人翻译了《难解释文》（rtogs dka'i snang ba，即《现观庄严论释·难处明灯》）。之前已有许多译本，如《八千颂》（Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā）、《日光》（Nyi snang，即《般若八千颂注释》）、《八千颂广释》等。
English
Through the kindness of (the great translator) Vairocana, the explanations and practices of the Prajñāpāramitā extensively flourished. It is renowned that in this land of Tibet, all the teachings concerning the Middle Turning of the Wheel of Dharma, the Prajñāpāramitā, arrived from the noble land (India). During the early propagation of the Dharma, Rlangs Khampa Gocha traveled to the noble land (India), memorized the *Prajñāpāramitā in One Hundred Thousand Verses* (Abhisamayālaṅkāra), and skillfully translated it into Tibet. King Trisong Detsen, with great reverence for the Mahayana Dharma, mixed his own vermillion blood with white goat's milk and wrote what became known as the "Red Manuscript" (Regzig Marpo). This "Lesser Translation" is now enshrined within the brick stupa (Sopag Chörten) above Lhasa. Furthermore, it is said that dBas Mañjuśrī and Nyang Indra Rva ro both obtained texts from India and translated them. They mixed the ash of the Emperor's (Tsampo's) hair with white goat's milk to write a four-volume work known as the "Blue Manuscript" (Regzig Ngonpo). Since these two, the Blue and Red Manuscripts, did not fully elaborate on all the interpretive sections, Pagor Vairocana performed a major revision again, supplementing the missing interpretive sections and so forth. He extended the phrasing of the sentences, translating them to be more easily expressed and understood. At this time, the great Lotsawa (Vairocana) himself penned the *Prajñāpāramitā in One Hundred Thousand Verses* known as "Flesh-Winged Bum" (Bum Shagdro Chen), which is still enshrined in Chimphu (Chimphu), as the "Middle Translation." During the time of King Triral (Tri Ralpachen), it is renowned that Paṇḍita Surendrabodhi and others, along with the two Lotsawas Ka and Chog, performed a major revision, resulting in the sixteen-section "Greater Translation" (Bla 'gyur chen mo), as well as several other distinct translations. Likewise, commentaries such as Daṃṣṭrasena's *Tika on the Prajñāpāramitā in One Hundred Thousand Verses* were also translated. Through their kindness, the explanations and practices of the Prajñāpāramitā extensively flourished. Rinchen Zangpo established the tradition of explaining the *Abhisamayālaṅkāra*; Jowo Je (Atisha) also taught it to Khu, Drom, and Phywa; Especially the great Lotsawa Ngok made it flourish. During the later propagation of the Dharma, the great Lotsawa Rinchen Zangpo traveled to the noble land (India), received the *Abhisamayālaṅkāra* and its commentaries from Paṇḍita Guṇamitra, and thereby first established the tradition of explaining it. The venerable Jowo Je Palden Atisha also skillfully bestowed the explanations of the Prajñāpāramitā upon Khuchenpo Lhadingpa and Dromtön Gyalwé Jungné. Atisha and the great Lotsawa Rinchen Zangpo together translated the *Illumination of Difficult Points* (rtogs dka'i snang ba, i.e., *Abhisamayālaṅkāra Commentary: Lamp for Difficult Points*). Previously, there were many translations such as the *Eight Thousand Verses* (Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā), the *Sunlight* (Nyi snang, a commentary on the *Eight Thousand Verses*), and the *Great Commentary on the Eight Thousand Verses*, among others.