Tibetan
་པ་ལ་སོགས་པ་བྱ་མི་དགོས་པར། བརྗོད་པ་གསལ་དག་ཏུ་གྲོལ་བས། སྨྲས་ཚད་སྒྲ་དོན་གྱི་གནད་ཀྱིས་གྲོལ། སེམས་ཀྱི་འབད་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པ་བྱ་མི་དགོས་པར། ཅི་བསམས་དགོངས་པའི་གནད་ཀྱིས་གྲོལ་བ་སྟེ། གཞན་ནས་བྱུང་བ་མེད་པས་རང་གྲོལ་བ་སྟེ་གཉེན་པོ་ཡོད་མི་སྲིད་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་རང་གྲོལ་ལ་གཉེན་པོ་མེད་པའི་གནད་དོ། །གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བཞག་པ་ཙམ་གྱིས་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་གནད་ཐོག་ཏུ་གྲོལ་བ་དང་། ཡེ་གྲོལ་དང་། རང་གྲོལ་དང་། ཅེར་གྲོལ་དང་། ཡོངས་གྲོལ་ལ་སོགས་པ་མང་ཡང་འདི་ནི་རང་གྲོལ་ཆེན་པོ་ལ་གཉེན་པོ་མེད་པས་འབད་མི་དགོས་པར་བསྟན་པའོ། །གསུམ་པ་རང་གྲོལ་གྱི་དགོངས་པ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ་གསུམ་སྟེ། ངོ་བོ་མདོར་བསྟན། རང་བཞིན་སོ་སོར་བཤད། དོན་གྱི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །དང་པོ་ནི། མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ་ལས། འགག་པ་མེད་པའི་རིག་པ་ལ། །འཁྲུལ་རྒྱུ་མེད་པས་ལྡོག་ས་མེད། །ཡེ་གྲོལ་ཡིན་པས་གཏན་ནས་འཕགས། །རང་གྲོལ་ཡིན་པས་ཡུལ་རྐྱེན་ཟད། །ཅེར་གྲོལ་ཡིན་པས་སྣང་བ་དག །མཐའ་གྲོལ་ཡིན་པས་མུ་བཞི་འགགས། །གཅིག་གྲོལ་ཡིན་པས་དུ་མ་སྟོངས། །ཞེས་པས། ཕྱི་ནང་གཉིས་མེད་ཟང་ཐལ་བའི་རིག་པ་རྗེན་པ་ཤེལ་ གོང་དྲི་མ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ལ། གཞི་མེད་པའི་གནད་ཀྱིས་ད་འཁྲུལ་པའི་རྒྱུ་མེད་པས་རྩ་བ་དང་བྲལ་བའི་རིག་པ་ལ་ལམ་མེད། ལམ་མེད་པས་ད་འབྲས་བུ་ཁམས་གསུམ་དུ་ལྡོག་པའི་ས་མེད་དེ་ཡེ་ནས་གྲོལ་ཟིན་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་དགོངས་པར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཟིན་པས། གྲོལ་ལུགས་ཆེན་པོ་ལྔ་དང་བཅས་ཏེ་ཐུན་མོང་གི་ཐེག་པ་ཀུན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་གནད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ལྔ་སྟེ། ཡེ་གྲོལ། རང་གྲོལ། ཅེར་གྲོལ། མཐའ་གྲོལ། གཅིག་གྲོལ་གྱི་རང་བཞིན་རྒྱས་པར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ཡེ་གྲོལ་བསྐྱར་གཞི་མེད་པའི་གནད་ལ་བརྟེན་ནས། ལྟ་སྒོམ་འབད་རྩོལ་ལ་རག་མ་ལུས་པར་བསྟན་པ་ནི། ཡེ་ཤེས་ཁྱབ་པ་སྤྱིར་བཏང་བས་བྱས་པ་དང་བཅོས་པ་མེད་པའི་དོན་ཏེ། གང་ནས་ཀྱང་མ་བྱུང་། གང་དུ་ཡང་མ་སོང་། གར་ཡང་མི་གནས་པ་ལས་འགྱུར་བ་མེད་པའི་དོན་ནོ། །གྲོལ་ནི་བཀྲོལ་བ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པས། ལྟ་སྒོམ་གྱིས་འབད་མི་དགོས། གྲོལ་ཞེས་རང་ལུགས་སུ་གནས་པ་ལས། བཅས་བཅོས་མེད་པའི་དོན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་པས་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་རང་ལུགས་ལ་ལྷོད་ཆགས་ཤིང་། སེམས་ཉིད་རྣལ་དུ་ཕེབས་པ་ལ་གྲོལ་ཞེས་བྱ། དེ་ཡང་གཏན་དུ་དེ་ལྟར་གནས་པས་ཐེག་པ་ཐུན་མོང་བ་ལས་འཕགས་པའོ། །ཡེ་ནས་གྲོལ་བའི་དཔེ་ནི།
Chinese
等等都不需要做。因为语言清晰明了地解脱，所以说的每一句话都因声音和意义的关键而解脱。心的努力，如禅定等等都不需要做，因为无论想到什么，都因想法的关键而解脱。因为不是从其他地方产生的，所以是自解脱，不可能有对治。这样的话，自解脱就没有对治的关键了。所谓“解脱”，有放下就解脱，仅仅知道就当即解脱，本初解脱，自解脱，当下解脱，完全解脱等等很多种，但这里是指自解脱，因为没有对治，所以不需要努力。第三，详细阐述自解脱的意义，有三点：简要地指出本体，分别阐述自性，总结意义。第一是：在《摩尼宝鬘》中说：“对于没有止息的觉性，因为没有错乱的因素，所以没有返回的地方。因为是本初解脱，所以完全超胜。因为是自解脱，所以境缘穷尽。因为是当下解脱，所以显现清净。因为是边解脱，所以四边止息。因为是一解脱，所以多重空性。”因此，内外无二，通透的觉性，如赤裸的，没有污垢的水晶球一般，以无有根基的关键，现在没有错乱的因素，因此对于脱离根本的觉性没有道路。因为没有道路，所以现在没有在果，三界中返回的地方，因为本来就解脱了，如虚空一般的境界中自然成就，具备五种大的解脱方式，从一切共同的乘中超胜的关键。第二，有五点：详细阐述本初解脱，自解脱，当下解脱，边解脱，一解脱的自性。第一，本初解脱，依靠没有基础的关键，完全不需要观修努力，是指：普遍的智慧，一般是指没有造作和改造的意义，从任何地方也没有来，到任何地方也没有去，在任何地方也不停留，因此是没有变化的意义。解脱不是像解除一样，因此不需要观修的努力。解脱是指安住在自性中，是没有设置和改造的意义。这样，身语意三门安住在自性中，心性自然安适就叫做解脱。而且永远这样安住，因此超胜共同的乘。本初解脱的例子是：
English
Etc., do not need to be done. Because language is clearly and distinctly liberated, every word spoken is liberated by the key of sound and meaning. Mental efforts, such as meditation, etc., do not need to be done, because whatever is thought is liberated by the key of thought. Because it does not arise from elsewhere, it is self-liberation, and there can be no antidote. In this way, self-liberation has no key antidote. The so-called "liberation" includes liberation by merely letting go, immediate liberation by merely knowing, primordial liberation, self-liberation, instant liberation, complete liberation, etc., but here it refers to self-liberation, because there is no antidote, so no effort is needed. Third, to elaborate on the meaning of self-liberation, there are three points: briefly pointing out the essence, separately explaining the nature, and summarizing the meaning. The first is: In the "Mani Garland" it says: "For the unceasing awareness, because there is no cause for confusion, there is no place to return. Because it is primordial liberation, it is completely superior. Because it is self-liberation, the environment is exhausted. Because it is instant liberation, the appearance is pure. Because it is liberation from extremes, the four extremes cease. Because it is one liberation, the many are empty." Therefore, the non-dual, transparent awareness, like a naked, stainless crystal ball, with the key of having no basis, now has no cause for confusion, so for the awareness that is free from the root, there is no path. Because there is no path, there is now no place to return in the fruit, the three realms, because it is originally liberated, naturally accomplished in the realm like space, possessing five great modes of liberation, the key to surpassing all common vehicles. Second, there are five points: elaborating on the nature of primordial liberation, self-liberation, instant liberation, liberation from extremes, and one liberation. First, primordial liberation, relying on the key of having no basis, completely eliminating the need for contemplation and effort, means: universal wisdom, generally referring to the meaning of being uncreated and unaltered, not coming from anywhere, not going anywhere, not staying anywhere, therefore it is the meaning of being unchanging. Liberation is not like undoing, so there is no need for contemplation and effort. Liberation means abiding in its own nature, which is the meaning of being unestablished and unaltered. In this way, the three doors of body, speech, and mind abide in their own nature, and the mind itself is naturally comfortable, which is called liberation. And it always abides in this way, therefore surpassing the common vehicle. An example of primordial liberation is:
Tibetan
ཨཱ་ལི་ཀའི་འབྲས་བུ་ཡེ་ནས་སྨིན་པ་ལ། ད་སྨིན་རྒྱུ་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡེ་གྲོལ་ལ་གསུམ། ཡེ་གྲོལ་གྱི་གོ་བ། འཇོག་པའི་འཐད་པ། གྲོལ་ལུགས་སོ། །ཡེ་གྲོལ་གྱི་གོ་བ་ནི། གློ་བུར་བ་མ་ཡིན་ པར་ཐོག་མ་ནས་གྲོལ་ཟིན་པས། ད་བསྐྱར་ནས་གྲོལ་རྒྱུ་མེད་པའི་གནད་ནི། རིག་པ་ཉིད་འཁྲུལ་མ་མྱོང་བ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཡེ་གྲོལ་དུ་འཇོག་པའི་འཐད་པ་ལ་གསུམ། རིགས་པས་འཐད་པ། ལུང་གིས་འཐད་པ། གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པའོ། །རིགས་པས་འཐད་པ་ནི། ཡེ་ཉིད་ནས་རིག་པ་ཉིད་གྲོལ་བའི་གནད་ནི། རིག་པ་ལ་གཞི་མེད་པས་ལྡོག་ས་མེད་པ་དང་། རྩ་བ་མེད་པས་བྱུང་ས་མེད་པ་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པས་གཏན་ལ་མི་ཕེབས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པས་གྲོལ་རྒྱུ་མེད་པའོ། །དེ་ཡང་ཡེ་གྲོལ་ཡིན་པའི་རྟགས་སུ་སྒོམ་སྒྲུབ་གང་གིས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་མཐོང་བ་མེད། དེ་ཡང་རྒྱུ་འབྲས་རྗེས་མེད་ཀྱི་རིགས་པས་འཐད་དེ། རིག་པ་ལ་རྒྱུ་མེད་པས་འབྲས་བུ་མེད་དེ་ལས་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་མི་སྲིད་དོ། །ལུང་གིས་འཐད་པ་ནི། བརྩོན་པ་དོན་ལྡན་ལས། ཡེ་ནས་གྲོལ་བའི་སེམས་ཉིད་ནི། །ཕྱི་ནས་གྲོལ་རྐྱེན་ག་ལ་སྲིད། །ཅེས་སོ། །གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པ་ནི། གཏད་ཡལ་རང་གཞག་གི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འགྲུབ་སྟེ། གཏད་པ་ཡེ་ནས་གྲོལ་བས། དེ་ཉིད་རང་སར་གྲོལ་ཏེ། ཡེ་ཉིད་ནས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་སེམས་ལ་བྱུང་ས་མེད་པ་དང་། གནས་ས་མེད་པ་དང་། འགྲོ་ས་མེད་པའི་གནད་ཀྱིས་ཡེ་ནས་གྲོལ་བར་ཤེས་སོ། །གྲོལ་ལུགས་ནི། སེམས་སྟོང་པ་ཡིན་པས་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བའམ། མ་གྲོལ་ཞེས་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་གདགས་སུ་མེད་པས། ཡེ་ནས་གྲོལ་ཟིན་པའི་རྟགས་སུ། ད་དེ་ལ་བསྐྱར་ནས་གྲོལ་མི་ དགོས་པ་ནི། སེམས་ཡེ་ནས་སངས་རྒྱས་པས་སོ། །ཡེ་ནས་གྲོལ་བ་དེ་ལ་གྲོལ་རྒྱུ་མེད་པར་ཤེས་སོ། །གཉིས་པ་རང་གྲོལ་ལ་གཉེན་པོ་མེད་པའི་གནད་ལ་བརྟེན་ནས། བླ་མའི་གདམས་ངག་ལ་རག་མ་ལུས་པར་བསྟན་པ་ནི། འདི་ལྟར་སྣང་གྲགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱུང་ཡང་རང་ལས་བྱུང་ལ། གྲོལ་ཀྱང་རང་གྲོལ་བས་སོ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་དང་སྤྲིན་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་པས་ཡུལ་གཞན་ལ་བརྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་སྐྱོན་ཅན་ལྟ་བུ་མིན་པས་ནི། དོན་གྱིས་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཟད་པ་ལ་བྱའོ། །རང་གྲོལ་ལ་གསུམ་སྟེ། རང་གྲོལ་གྱི་གོ་བ། རང་གྲོལ་གྱི་འཐད་པ། གྲོལ་ལུགས་སོ། །རང་གྲོལ་གྱི་གོ་བ་ནི། གཉེན་པོ་མེད་པའི་དོན་ཏེ། སྣང་བ་ཉིད་སྣང་བ་ནས་རང་གྲོལ་བས། སྣང་བ་ལས་མ་གཏོགས་
Chinese
就像诃梨勒果实已经成熟，现在就像没有成熟的余地一样。原始解脱有三种：原始解脱的意义、安立的合理性、解脱的方式。原始解脱的意义是：不是突然的，而是从一开始就解脱了，所以现在没有再次解脱的必要，关键在于觉性本身没有经历过迷惑。安立为原始解脱的合理性有三种：以理成立、以教证成立、以论式成立。以理成立是：本来觉性本身解脱的关键在于，觉性没有基础所以没有返回之处，没有根源所以没有产生之处，没有体性所以无法确定，没有生所以没有解脱的必要。而且，作为原始解脱的标志，无论通过什么禅修都不会见到体性。这以无因无果的道理成立，因为觉性没有因，所以没有果，业和异熟果是不可能存在的。以教证成立是：在《有意义的精进》中说：“本来解脱的心性，怎么可能有外在的解脱之缘？”就是这样。以论式成立是：以委任消逝自立的论式成立，因为委任本来就解脱了，所以它自身解脱，因为本来就解脱了。而且，通过心没有产生之处、没有住留之处、没有去往之处的关键，从而得知本来就解脱了。解脱的方式是：心是空性的，所以称为解脱，或者无法仅仅安立为没有解脱，作为本来就解脱的标志，现在不需要再次解脱，因为心本来就是佛。要知道本来解脱的那个没有解脱的必要。第二，依靠自解脱没有对治的关键，没有遗漏地显示依赖上师的窍诀是：像这样，所有显现声响的法，即使产生也是从自身产生，即使解脱也是自解脱。例如像天空和云彩一样。正因为如此，不像依赖他者的禅修、见解和行为等有缺陷那样，究竟解脱是指法耗尽。自解脱有三种：自解脱的意义、自解脱的合理性、解脱的方式。自解脱的意义是没有对治，显现本身从显现中自解脱，除了显现之外
English
It is like the haritaki fruit that has already ripened, and now it is as if there is no possibility of ripening further. Primordial liberation has three aspects: the meaning of primordial liberation, the justification for establishing it, and the manner of liberation. The meaning of primordial liberation is that it is not something sudden, but rather has been liberated from the very beginning. Therefore, there is no need for liberation again. The key point is that awareness itself has never experienced delusion. There are three justifications for establishing primordial liberation: justification by reason, justification by scripture, and justification by logic. Justification by reason is that the key to the liberation of awareness itself from the very beginning is that awareness has no basis, so there is no place to return; no root, so there is no place to arise; no characteristics, so it cannot be determined; and no birth, so there is no need for liberation. Moreover, as a sign of primordial liberation, no characteristics are seen through any meditation or practice. This is justified by the reasoning of no cause and no effect, because awareness has no cause, so there is no effect, and karma and its maturation are impossible. Justification by scripture is as follows: In 'Meaningful Exertion,' it says, 'The very nature of mind that is primordially liberated, how could there be external conditions for liberation?' That is how it is. Justification by logic is established by the logic of entrusting, ceasing, and self-establishing. Because entrusting is primordially liberated, it is liberated in its own place, because it is liberated from the very beginning. Moreover, through the key points that the mind has no place of origin, no place of abiding, and no place of going, it is known to be primordially liberated. The manner of liberation is that the mind is empty, so it is called liberation, or it cannot merely be labeled as not liberated. As a sign of being primordially liberated, there is no need to be liberated again, because the mind is primordially enlightened. Know that there is no need for liberation for that which is primordially liberated. Secondly, relying on the key point that self-liberation has no antidote, the instructions of the lama are shown without omission. In this way, all phenomena of appearance and sound, even if they arise, arise from themselves, and even if they are liberated, they are self-liberated. For example, like the sky and clouds. Because of this, unlike flawed practices such as meditation, views, and conduct that rely on other objects, ultimate liberation refers to the exhaustion of phenomena. Self-liberation has three aspects: the meaning of self-liberation, the justification for self-liberation, and the manner of liberation. The meaning of self-liberation is the absence of an antidote, appearance itself is self-liberated from appearance, apart from appearance