Tibetan
་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་། མིང་དང་ཁ་དོག་འཛིན་པས་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། གྲུབ་པའི་ལས་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། གཞན་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། དངོས་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ དང་། ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་སྡུད་པར་བྱེད་པས་ན་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ལོག་པར་རྟོག་པ་འཛིན་ཅིང་ཡུལ་སྒྲུབ་པས་ན་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་ཁམས་དང་། རྣ་བའི་ཡིད་འཛིན་ཅིང་འཕྲོ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་རྣ་བའི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་ཁམས་དང་། ཡས་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་སྡུད་ཅིང་གཞན་གྱིས་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་སྣའི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་ཁམས་དང་། གང་གིས་དངོས་པོ་རྣམས་རྗེས་སུ་འཛིན་ཅིང་ཉེ་བར་ལེན་པས་ན་ལྕེའི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་ཁམས་དང་། དྲན་པ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་སྡུད་ཅིང་ཡུལ་ཀུན་ལ་འཇུག་པས་ན་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་ཁམས་དང་། རགས་པ་དུ་མ་རྣམས་འཛིན་ཅིང་འབྱུང་བ་རྣམས་འདུས་པས་ན་ལུས་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་ཁམས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ན་ཁམས་དེ་དག་རྣམས་ཀྱང་ཡུལ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་འཁྲུལ་པ་ཉིད་ནང་དུ་འཛིན་པའི་ཆ་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་རྟེན་ཕུང་པོའི་རང་བཞིན་འདུས་ཤིང་འཕུངས་པ་ལྟར་འཚོགས་པ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཆ་ནས་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དབྱེ་ན། རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི། ཟག་བཅས་འཇིག་རྟེན་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟེ། གཞིག་ཅིང་གཞོམ་དུ་རུང་བ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། མྱོང་ཞིང་སྲེད་པར་གྱུར་པ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། གཡོ་ཞིང་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། བྱེད་ཅིང་བག་ཆགས་སོགས་ པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རིག་ཅིང་ཡུལ་དུ་བྱེད་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ནི། འཕགས་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོ་རང་གི་རིག་པའི་ཆ་ལ་གནས་པ་ལྔ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་རང་བཞིན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། རང་རང་གི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་གྲོལ་བ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རང་དང་སྤྱིའི་རང་བཞིན་གཟིགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། དྲི་མའི་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་དག་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། སྤྲོས་པ་དང་རྟོག་པ་ལས་གྲོལ་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོའོ། །འདི་དག་གིའང་སློབ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཆ་རྣམས་དོར་ནས་གོང་དུ་བགྲོད་པ་ཙམ་གྱི་ཆ་ནས་སྤང་བྱའི་ཕྱོགས་སུ་བརླན་པའོ། །མི་སློབ་པའི་དུས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ཏུ་ན་གྲོལ་བའི་ཚེ་ཕུང་པོ་ཞེས་པའི་མིང་དུའང་མི་གནས་ཏེ། ཕུང་པོ་དག་ལས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བརྗོད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ་ཉི་ཟླ་ཁ་སྦྱོར་ལས། ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། །རྟོག་པས་སྦགས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། །རྟོག་པ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་པའི་ཕུང་པོའོ། །རྟོག་པས་སྦགས་པའི་ཕུང་པོ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ་གྲུབ་པས་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་འདུས་པས་ན་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་འཛིན་པ་གཅིག་ཏུ་ འདུས་པས་ན་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཕྲ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འདུས་པས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་འདུས་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །མི་རྟོག་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་ཐམས་ཅད་འདུས་པས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། རིག་པ་ཉིད་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྐྱེ་མེད་དུ་སྣང་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། དྲི་མ་རྣམས་མངོན་དུ་དག་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོའོ་ཞེས་སོ། །གསུམ་པ་རྣམ་པ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི། གང་ཞིག་གང་ལས་སྐྱེ་ཞིང་མཆེད་པར་གྱུར་པས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དབྱེ་ན། ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ལས་རང་གི་སྐད་ཅིག་ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་རྒྱུན་དང་དེ་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཤེས་པ་གཉིས་སྐྱེ་ཞིང་མཆེད་པར་བྱེད་པ་མིག་གི་གཟུང་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དྲུག་དང་། ཤེས་པའི་རྣམ་པ་ལས་སྐད་ཅིག་ཕྱི་ལོགས་སུ་སྐྱེ་ཞིང་ཡུལ་ལ་མཆེད་རུང་དུ་སྐྱེས་པ་གཟུགས་ལ་གཟུགས་སུ་ཤེས་པ་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་དྲུག་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སུ་གནས་པ་ནི། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། སྐྱེ་མཆེད་ནི་གཉིས་ཏེ། གཟུང་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འཛིན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ཡང་གཟུགས་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང་། སྒྲ་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང་། དྲི་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་ དང་། རོ་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་
Chinese
由……而来的身体之界，以及执持名称和颜色的眼识之界，以及执持成就之业的耳识之界，以及随顺执持他者的鼻识之界，以及体验事物的舌识之界，以及遍及一切事物和非事物的意识之界，以及总集一切意义的身体之识界，以及执持对事物颠倒的分别并成就对境的眼之和合触界，以及耳执持意念并成就散布的耳之和合触界，以及将上方的诸识聚集在一起并被他者夺取意念的鼻之和合触界，以及凭借其随顺执持事物并亲近领受的舌之和合触界，以及将一切忆念聚集在一起并进入一切对境的意之和合触界，以及执持众多粗大之物并聚集诸元素的身体之和合触界。因此，这些界也都是执持对境的。这也就是从迷惑本身执持内在的部分而产生的。第二，作为所依的蕴的自性，如同聚集和堆积一样聚集在一起成为一体的部分，称为蕴。分类有：有分别的蕴和无分别的蕴两种。第一种是：具有染污的世间众生的五蕴，即：可以破坏和摧毁的色蕴，以及体验和贪爱的受蕴，以及动摇并进入对境的想蕴，以及造作和习气等的行蕴，以及了知并作为对境的识蕴。无分别的蕴是：圣者出世间者各自安住于自己觉性的部分之五蕴，即：寂止和胜观的自性，三摩地之蕴，以及从各自的烦恼中解脱的智慧之蕴，以及观照自性和共性的智慧之蕴，以及从垢染方面完全清净的戒律之
English
The body realm arising from..., and the eye consciousness realm that holds names and colors, and the ear consciousness realm that holds the work of accomplishment, and the nose consciousness realm that follows and holds others, and the tongue consciousness realm that experiences things, and the mind consciousness realm that pervades all things and non-things, and the body consciousness realm that gathers the meaning of all things, and the eye's aggregate touch realm that holds distorted perceptions of things and accomplishes objects, and the ear's aggregate touch realm that holds the mind and accomplishes scattering, and the nose's aggregate touch realm that gathers the upper consciousnesses and captivates the minds of others, and the tongue's aggregate touch realm that follows and holds things and closely receives them, and the mind's aggregate touch realm that gathers all memories and enters all objects, and the body's aggregate touch realm that holds many coarse things and gathers the elements. Therefore, these realms also hold objects. That is, it arises from the part of delusion itself that holds inward. Secondly, the nature of the aggregates as a basis is called aggregates because they are gathered and piled up like a heap, becoming one. There are two types: aggregates with conceptualization and aggregates without conceptualization. The first is: the five aggregates of ordinary beings with defilements, namely: the form aggregate that can be destroyed and broken, and the feeling aggregate that experiences and craves, and the perception aggregate that moves and enters objects, and the formation aggregate that acts and has habitual tendencies, and the consciousness aggregate that knows and acts as an object. The aggregates without conceptualization are: the five aggregates of noble beings who have transcended the world, each abiding in their own aspect of awareness, namely: the nature of calm abiding and insight, the aggregate of samadhi, and the aggregate of wisdom that is liberated from their respective afflictions, and the aggregate of wisdom that sees self and generality, and the aggregate of discipline that is completely purified from the side of defilements.
Chinese
，以及从戏论和分别中解脱出来的解脱蕴。这些也舍弃了被学道所包含的部分，仅从向上行进的部分来说，被视为应断除的一方。无学时的功德则不是这样。一般来说，解脱之时，连“蕴”这个名称也不存在，因为经中说从诸蕴中彻底解脱出来，所以从某个角度来说，这样说也没有矛盾，应当理解。如《日月和合经》中所说：诸蕴是这样的：被分别染污的蕴，以及诸分别自性空性的蕴。被分别染污的蕴是这样的：一切事物聚集在一起而形成的色蕴，一切体验聚集在一起而形成的受蕴，诸根的执著聚集在一起而形成的想蕴，微细的烦恼聚集在一起而形成的行蕴，一切知识聚集在一起而形成的识蕴。不分别的蕴是这样的：一切禅定聚集在一起而形成的等持蕴，智慧本身因为烦恼漏尽而解脱的解脱智慧蕴，那本身的意义显现为不生不灭的智慧蕴，诸垢染显现清净的戒律蕴，以及超越一切分别的解脱蕴。第三，生处种类的差别是：从某处产生并扩展，因此称为生处。分类是：从境的种类产生自己刹那之外的相续和执持它的知识二者，并使之扩展的，如眼的所取境色等六种；从识的种类在刹那之外产生，并且能扩展到境上而产生的，如于色知色，眼的识等六种。安住于十二生处是：又从那本身说：生处有两种，所取生处和能取生处。也就是于色想为想，于声想为想，于香想为想，于味想
English
, and the aggregates of liberation that are free from elaboration and conceptualization. These also abandon the parts included in the path of learning, and only from the point of advancing upwards, they are considered to be on the side to be abandoned. The qualities of the time of no learning are not like that. In general, at the time of liberation, even the name "aggregate" does not exist, because it is said in the scriptures that one is completely liberated from the aggregates, so from a certain point of view, there is no contradiction in saying this, and it should be understood. As it is said in the "Sun and Moon Union Sutra": The aggregates are like this: the aggregates defiled by conceptualization, and the aggregates of the nature of emptiness of all conceptualizations. The aggregates defiled by conceptualization are like this: the form aggregate formed by all things gathering together, the feeling aggregate formed by all experiences gathering together, the perception aggregate formed by the grasping of the senses gathering together, the formation aggregate formed by the subtle afflictions gathering together, and the consciousness aggregate formed by all knowledge gathering together. The non-conceptual aggregates are like this: the samadhi aggregate formed by all meditations gathering together, the liberation wisdom aggregate of wisdom itself liberated because the outflows are exhausted, the wisdom aggregate in which the meaning of that itself appears as unborn and undying, the discipline aggregate in which all defilements appear purely, and the liberation aggregate that transcends all conceptualizations. Third, the difference in the types of sources is: that which arises and expands from something is called a source. The classification is: from the type of object, the continuum outside of one's own moment and the knowledge that holds it both arise and expand, such as the six objects of the eye, form, etc.; from the type of consciousness, what arises outside of the moment and can expand to the object, such as knowing form as form, the six types of eye consciousness, etc. Abiding in the twelve sources is: again, from that itself it is said: there are two sources, the object source and the subject source. That is, thinking of form as perception, thinking of sound as perception, thinking of smell as perception, thinking of taste as perception.