Tibetan
དེའང་སེམས་ནི་རིག་པ་ཡོད་མེད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་ལ། རིག་པ་ནི་སེམས་ཡོད་མེད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་མི་བྱེད་པས། ངོ་བོ་ལ་སེམས་ཀྱི་དབང་དུ་རིག་པ་མ་གྱུར་ལ། རྩལ་ཡིན་པས་རིག་པའི་དབང་དུ་སེམས་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། རིག་པ་མི་གཡོ་ན་སེམས་རྟོག་མི་སྲིད་དེ། ཆུ་མི་གཡོ་ན་རྦ་རླབས་འབྱུང་མི་སྲིད་པ་བཞིན་ནོ། །རང་ཤར་ལས། སེམས་དང་རིག་པའི་དཔེ་ནི་ཆུ་དང་ལྦུ་བའི་ཚུལ། །སེམས་ཀྱི་དབང་དུ་མ་གྱུར་ཅེས་སོ། །ལམ་ནི་སྲོག་རྩ་ནས་འགྱུ་སྟེ། དེ་ནས་སེམས་ཀྱི་རྟ་སྲོག་རླུང་འགྱུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྒོ་ནི། ཁ་སྣ་གཉིས་ཏེ་རླུང་དེ་ནས་འཐོན་པའི་སྒོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངོ་བོ་ནི་འཁོར་བའི་རང་བཞིན་གཟུང་འཛིན་ནོ། །རྩལ་ནི་ཡུལ་ལ་འཛིན་ཞིང་ང་བདག་ཏུ་ཞེན་པའོ། །བྱེད་ལས་ནི་འཁོར་བའི་བདེ་སྡུག་སྣ་ཚོགས་བྱེད་དོ། །འབྲས་བུ་ནི་འཁོར་བ་དང་ངན་སོང་མུ་མཐའ་མེད་པའོ། །དེ་སྐད་དུའང་རང་ཤར་ལས། མ་དག་པ་ཡི་གནས་ལུགས་ནི། །སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་རང་རྒྱུད་ལ། །མ་དག་སུམ་བརྩེགས་གནས་པའོ། །དེ་ཡང་གནས་ལུགས་འདི་ལྟ་སྟེ། །སྙིང་དང་གློ་བའི་བར་ན་ཡང་། །བརྩེགས་མ་གསུམ་དུ་གནས་པའོ། །དེ་ནས་རྩ་ནས་འགྱུ་བའོ། །སྲོག་པ་རྩ་ནས་ལམ་བྱུང་ངོ་། །སྒོ་ནི་ཁ་དང་སྣ་ནས་བྱུང་། །དེ་ལས་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུའོ། །དེ་ལ་སོགས་པའི་ ཉོན་མོངས་རྣམས། །སྣ་ཚོགས་དུ་མར་འབྱུང་བའོ། །ཞེས་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སྙིང་གི་མེ་ལོང་གི་རྒྱུད་ལས། སྐྱེ་འགྲོ་སྲོག་གིས་བསྡུས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཤས་ཆེར་གནས་སོ། །དེ་ཡང་རྟེན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སྙིང་དང་གློ་བའི་བར་ན་གནས་སོ། །དེ་ཡང་མ་རིག་པ་རྐྱང་པར་མེད་དེ། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་སྡུད་པས་བརྒྱན་ནས་གནས་སོ། །དེ་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་ཡུལ་ལ་རྟོག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་སོ། །དེ་གསུམ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་ལས་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་འཁོར་བ་ཁོ་ནའོ། །དེ་ལས་དུག་ལྔ་ཁོང་ཁྲོ་དང་དྲུག་བྱུང་ངོ་། །དེ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་བྱུང་ངོ་། །དེ་རྣམས་ལམ་གང་ལས་འབྱུང་ཞེ་ན། གློ་བ་དང་སྙིང་དུ་འབྲེལ་བའི་བར་ན་སྲོག་རྩ་དམར་པོ་ཞེས་བྱ་བ། སོག་སྦུབས་ཙམ་གྱི་ནང་ན་ཡར་རྒྱུ་སྟེ། དེ་ཡང་སྒལ་ཚིགས་ཀྱི་འདབ་ན་ཡར་རྒྱུའོ། །དེ་ཡང་རྩེ་ཆུང་གཡོན་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། །དེ་རྣམས་དབུགས་ཀྱི་རྟ་ལ་ཞོན་ནས་རྒྱུའོ། །དེ་ཡང་ཁ་དང་སྣ་ནས་རྒྱུ་སྟེ། དེ་ལས་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་སྣ་ཚོག
Chinese
再者，心是随着觉知存在与否而变化的，而觉知并不随着心存在与否而改变。就本体而言，觉知并未被心所控制；就作用而言，心被觉知所控制。如果觉知不移动，心识的念头就不会产生，就像水不流动，波浪就不会产生一样。《自生》中说：“心和觉知的比喻就像水和泡沫一样，觉知并未被心所控制。”路是从命脉中流动的，因此心的马是生命之气流动的缘故。门是口鼻二者，因为气从那里出来的缘故。本体是轮回的自性，即能取和所取。作用是执着于境，并执着于我为实有。作用是制造轮回的各种苦乐。结果是轮回和恶趣没有边际。如是说，《自生》中说：“不清净的处所的实相，存在于一切有情自己的相续中，不清净的三重叠加存在着。那也是这样的处所的实相，在心和肺之间，三重叠加存在着。然后从脉中流动，生命从脉中产生，门从口和鼻中产生，从中产生八万种，以及诸如此类的烦恼，以各种方式产生。”以及《金刚萨埵心之明镜续》中说：“为生命所摄持的一切众生，大多都存在着被称为无明的烦恼。那也是依赖于作为所依的色蕴，存在于心和肺之间。那也不是单独的无明，被称为心的，被收集一切习气的装饰而存在着。那也有被称为意的，与对境的分别一起存在着。那三者合一，被称为无明，也就是轮回本身。从中产生五毒和六种情绪。从中产生八万种烦恼。那些是从哪条路产生的呢？在连接肺和心的中间，有一条被称为红色的命脉，在像箭杆一样的空隙中向上延伸，那也是在脊椎骨的旁边向上延伸。那也与左边的小尖端相连。那些是骑在气息的马上的。那也是从口和鼻中流动的，从中产生各种业和烦恼。
English
Furthermore, the mind changes according to whether awareness is present or not, while awareness does not change according to whether the mind is present or not. In terms of essence, awareness is not controlled by the mind; in terms of function, the mind is controlled by awareness. If awareness does not move, the thoughts of the mind will not arise, just as if water does not move, waves will not arise. In the "Self-Arisen" it says: "The analogy of mind and awareness is like water and foam, awareness is not controlled by the mind." The path flows from the life-vein, therefore the horse of the mind is because the life-wind flows. The doors are the mouth and nose, because the breath comes out from there. The essence is the nature of samsara, the grasper and the grasped. The function is clinging to objects and clinging to self as real. The action is to create various sufferings and pleasures of samsara. The result is that samsara and the lower realms are without end. As it is said, in the "Self-Arisen" it says: "The reality of the impure place exists in the own continuum of all sentient beings, the impure triple layer exists. That is also the reality of such a place, between the heart and lungs, the triple layer exists. Then it flows from the veins, life arises from the veins, the door arises from the mouth and nose, from which arise eighty thousand, and so on, afflictions, arise in various ways." And in the "Vajrasattva Heart Mirror Tantra" it says: "All sentient beings who are sustained by life mostly have afflictions called ignorance. That also relies on the aggregates of form as the basis, and exists between the heart and lungs. That is not just ignorance alone, but is called mind, adorned with the collection of all habitual tendencies. That also has what is called mind, which exists together with the conceptualization of objects. Those three combined are called ignorance, which is samsara itself. From that arise the five poisons and six emotions. From that arise eighty thousand afflictions. From which path do those arise? In the middle connecting the lungs and heart, there is a life-vein called the red one, which extends upwards in a space like an arrow shaft, that also extends upwards next to the vertebrae. That is also connected to the small left tip. Those ride on the horse of breath. That also flows from the mouth and nose, from which arise various actions and afflictions.
Tibetan
ས་བྱུང་ངོ་ཞེས་སོ། །སྙིང་དང་གློ་བའི་བར་རྩེ་ན། གློ་བ་ནས་རླུང་གི་རྟ་རྩ་དེར་འཇུག་ལ། སྙིང་ནས་རིག་གདངས་རྩ་དེར་འཇུག་པ་གཉིས་འཛོམ་པ་སྟེ། རླུང་དང་རིག་གདངས་འདྲེས་པ་ལས། བག་ཆགས་ཀྱི་སྡུད་བྱེད་སེམས། ཡུལ་ལ་རྟོག་པ་ཡིད་རིག་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ མ་རིག་པ་སྟེ་ངོ་བོ་གཅིག་ལ་ལྡོག་པ་ཐ་དད་པ་སུམ་བརྩེགས་རླུང་གི་རྟ་ལ་གནས་པས། གཟུང་འཛིན་ཉོན་མོངས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་འཁོར་བ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །འདི་རྟོགས་ན་གློ་བུར་བ་ཡིན་པས་གཞོམ་པར་སླ་ལ། མ་རྟོགས་ན་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་གོམས་པ་ཚན་ཆེ་བས་དབྲལ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །གློ་བུར་བ་ཡིན་པར། ཧེ་བཛྲ་ལས། སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད། །འོན་ཀྱང་གློ་བུར་དྲི་མས་བསྒྲིབས། །དེ་བསལ་ན་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད། །ཅེས་པ་དང་། རྣམ་འགྲེལ་ལས། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བ། །དྲི་མ་རྣམས་ནི་གློ་བུར་བ། །ཞེས་སོ། །རྣམ་རྟོག་མ་རིག་པ་ཡིན་པས་བསྙགས་རིང་ཞིང་འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པར། འཇམ་དཔལ་ལ་བསྟོད་པ་ལས། རྣམ་རྟོག་མ་རིག་ཆེན་པོ་སྟེ། །འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོར་ལྟུང་བྱེད་ཡིན། །རྣམ་རྟོག་དེ་དང་བྲལ་བས་ན། །ཁྱོད་ཉིད་རྟག་ཏུ་མྱ་ངན་འདས། །ཞེས་སོ། །དོན་གཉིས་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ནི། ཐལ་འགྱུར་ལས། ཡེ་ཤེས་རྟོག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །ངོ་བོ་རང་གསལ་སྙིང་པོའི་དོན། །དབྱེ་བ་དག་ནི་གསུམ་དུ་འདོད། །ངེས་ཚིག་ཡེ་ནས་གནས་པའི་དོན། །ད་ལྟར་ཤེས་པས་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པས། འདི་ལ་ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ། སོ་སོའི་དོན་དང་བཞི་ལས། དང་པོ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་སོ་སོ་རང་གི་རིག་པ་ཡེ་ནས་མཁྱེན་ཆར་གནས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས། ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་གནས་ པ་ལས། །དེ་ཡི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པ་ཡིས། །འཁོར་འདས་གཉིས་ལ་མི་གནས་པའོ། །ཞེས་སོ། །ངེས་ཚིག་ནི་ཡེ་ནས་གནས་པའི་དོན་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་པ་སྟེ། རང་ཤར་ལས། ཡེ་ནས་རང་བཞིན་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། །དེ་ནས་རྟོགས་པ་མངོན་དུ་གྱུར། །ཡེ་ཤེས་ངེས་ཚིག་དེ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །དབྱེ་ན་གཞི་གནས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས། མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཡེ་ཤེས། ཡུལ་ལ་ཁྱབ་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་གསུམ་སྟེ། མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ་ལས། ཡེ་ཤེས་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། །གཞི་གནས་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། །མཚན་ཉིད་འཛིན་དང་ཡུལ་ཁྱབ་བོ། །ཞེས་སོ། །དང་པོ་གཞི་གནས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་གསུམ་ལས། ངོ་བོ་ཀ་དག་གི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡོད་མེད་ཀྱི་མཐའ་ལས་འདས་པ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཐལ་འགྱུར་ལས། ངོ་བོ་ཀ་དག་ཡེ་ཤེས་ལ། །མ་རིག་པ་ཞེས་སྲིད་མིང་མེད། །གཅིག་དང་གཉིས་ཀྱི་གྲངས་མེད་པའོ། །བརྟགས་པས་ཡོད་མེད་གྲུབ་པ་མེད། །གང་དུ་མ་ཕྱེའི་ཆོས་ཉིད་ལས། །ཡེ་ཤེས་ཙམ་དུའང་གྲུབ་པ་མེད། །ཚིག་མེད་བརྗོད་པར་གྲུབ་པ་མེད། །མཐའ་ལ་མི་གནས་རང་རིག་དག །བརྗོད་འཛིན་མིང་གི་མཐའ་ཟད་པའོ། །རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་གྱི་གྲངས་མེད་ལ། །གཉིས་སྣང་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་མེད། །མཚན་ཉིད་གང་དུའང་ཕྱེ་བ་མེད། །ཡུལ་རྐྱེན་རགས་པ་རང་ཟད་པའོ། །ཡེ་ནས་མེད་པས་དག་པས་དག །འཁྲུལ་རྟོག་འགགས་པས་ཅིར་མི་མཛད། །མ་སྐྱེས་པས་ན་འགག་སྟོང་ངོ་། །ཞེས་སོ། ། རང་བཞིན་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡེ་ནས་ཡོན་ཏན་རྫོགས་པས་རྩལ་དང་འཆར་གཞིར་གྲུབ་པ་འདོད་འབྱུང་གི་ནོར་བུ་ལྟ་བུར་སྣང་བཞིན་པའི་ངོ་བོ་དངོས་པོ་དང་མཚན་མས་སྟོང་པ་སྟེ། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། རང་བཞིན་ལྷུན་གྲུབ་ཡེ་ཤེས་ཞེས། །མི་སྐྱེ་མི་འགག་ཅིར་མི་དགོངས། །ཡུལ་དག་ངེས་པ་མེད་ཕྱིར་རོ། །རྩལ་དང་ཡོན་ཏན་འགག་མེད་པས། །རོལ་པ་ཙམ་དུ་སྣང་བ་ལས། །སྣ་ཚོགས་རྫོགས་པའི་གཞི་མའོ། །མེད་ཕྱིར་སྣང་ལ་སྣང་ཕྱིར་སྟོང་། །སྣང་སྟོང་འཇུག་པའི་ཡན་ལག་ཅན། །སངས་རྒྱས་སེམས་ཅན་དག་ཡུལ་ལོ། །འདི་ལྟར་གཞི་ཞེས་མངོན་པར་གནས། །རང་བཞིན་ཙམ་དུ་གནས་པ་ལས། །ངོ་བོའི་ཆ་ནས་བརྟགས་པས་སྟོང་། །ཡན་ལག་སྤྲོས་ཕྱིར་མཁྱེན་པ་རྫོགས། །རང་གནས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། །འདི་ལ་སྤང་བླང་གཉིས་མེད་པའོ། །ཞེས་སོ། །ཐུགས་རྗེ་ཀུན་ཁྱབ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་རང་ངོར་མེད་ལ་འཆར་གཞིར་འཕྲོ་བའི་རྩ་བ་བྱེད་པ་སྟེ། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། ཐུགས་རྗེ་ཀུན་ཁྱབ་ཡེ་ཤེས་ལས། །མི་འཛད་སྣ་ཚོགས་འཆར་བའི་སྒོ། །འཛད་པ་ལྟར་སྣང་ངོ་བོར་རྫོགས། །ཆོས་སྐུ་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་ལས། །ཡེ་ཤེས་མཁྱེན་པ་རྫོགས་པའི་ཆ། །ཤུགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཆར། །འདི་མེད་འཁོར་འདས་སྡེ་ཆད་པས། །མཁྱེན་པས་རིག་ཅིང་གསལ་བའོ། །རང་རིག་གསལ་བའི་བདག་ཉིད་ལས། །རང་ བཞིན་ཤུགས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཉིད། །མ་འགགས་འགག་པ་མེད་པའོ། །འབྱུང་བ་དག་པའི་ཆ་ལས་ནི། །ལས་སུ་མེད་:ལ་གཅིག་རྫོགས་པའི། །ཉི་མ་ལས་ནི་འོད་བཞིན་དུ། །རང་ཆས་སྒྲིབ་པ་མེད་པའོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་རྩ་བ་ལྔ་དང་དབྱེ་ན་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའི་བདག་ཉིད་དོ། །རྩ་བ་ལྔ་ནི་རང་ཤར་ལས། ཆོས་དབྱིངས་ཡེ་ཤེས་རྟོག་མེད་དང་། །མེ་ལོང་ཡེ་ཤེས་འགག་མེད་གསལ། །མཉམ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་མ་འདྲེས་རྫོགས། །སོར་རྟོག་ཡེ་ཤེས་གོང་བཞིན་རྟོགས། །བྱ་
Chinese
如是说，地生起。心与肺之间，从肺部进入风脉，从心脏进入觉性脉，二者汇合。风与觉性相混合，产生习气的积聚者——心，以及缘于境的分别念，依赖于意识的无明。本体相同而作用各异的三重叠加，安住于风脉之上，由此形成能取、所取、烦恼的分别念，即所谓的轮回。如果认识到这一点，因为它只是暂时的，所以容易摧毁；如果不认识到这一点，因为它从无始以来就已习惯，力量强大，所以难以分离。关于它是暂时的，《黑汝迦续》中说：“众生即是佛，然为暂时的垢染所蔽，若能除此垢染，即是佛。”以及《释量论》中说：“心之自性光明，诸垢染皆为暂时。”如是说。分别念是无明，因此积习深厚，是轮回之因。《赞文殊菩萨》中说：“分别念乃大无明，是堕入轮回大海之因，远离此分别念，汝即恒常入涅槃。”如是说。第二，广说智慧之自性。于《脱变经》中说：“智慧非为分别念，本体乃自明之心要，分类可分为三种，定义为本然安住之义，如今了知故为智慧。”如是说。因此，此中有本体、定义、分类、各自之义四者。首先，智慧之本体是各自本有的觉性，本然安住于觉知之中。如彼经中说：“所谓智慧，安住于彼，以了知其体性，不落于轮回与涅槃。”如是说。定义是了知并认识本然安住之义。于《自显现》中说：“本然自性任运成，由此证悟现而前，智慧定义即如是。”如是说。分类有基位智慧、体性执持之智慧、周遍于境之智慧三种。于《摩尼宝鬘》中说：“智慧即是此，基位清净之智慧，体性执持与境周遍。”如是说。首先，基位智慧有三种，本体本初清净之智慧是超越有无之边的虚空般，于《脱变经》中说：“本体本初清净之智慧，不
English
Thus it is said, the earth arises. In the space between the heart and lungs, the wind-horse channel enters from the lungs, and the awareness channel enters from the heart. These two combine. From the mixture of wind and awareness arises the mind, which accumulates habitual patterns, and ignorance, which contemplates objects and relies on mental consciousness. These three, being of one essence but with different aspects, reside on the wind-horse, and from this arises the conceptual thought of grasping, holding, and affliction, which is called samsara. If one realizes this, it is easy to overcome because it is temporary. If one does not realize it, it is difficult to separate because it has been habitual from beginningless time and is very strong. Regarding its temporary nature, the Hevajra Tantra says: "Beings are indeed Buddhas, but they are obscured by temporary stains. If these are removed, they are indeed Buddhas." And the Pramanavarttika says: "The nature of the mind is clear light; stains are temporary." Thus it is said. Conceptual thought is ignorance, therefore it is long-standing and the cause of samsara. The Praise to Manjushri says: "Conceptual thought is great ignorance; it is the cause of falling into the ocean of samsara. By being free from that conceptual thought, you are always in nirvana." Thus it is said. Second, the nature of wisdom is explained in detail. The Talgyur says: "Wisdom is not conceptual thought; its essence is the self-illuminating heart. Its divisions are considered to be three. Its definition is the meaning of being primordially abiding. Because it is known now, it is wisdom." Thus it is said. Therefore, there are four aspects to this: essence, definition, divisions, and individual meanings. First, the essence of wisdom is the individual's own awareness, which has always been present in the expanse of knowledge. As it says in the same text: "Wisdom is said to abide; by realizing its characteristics, it does not abide in either samsara or nirvana." Thus it is said. The definition is to realize and know the meaning of being primordially abiding. The Rangshar says: "Primordially, the self-nature is spontaneously accomplished; from that, realization becomes manifest. The definition of wisdom is just like that." Thus it is said. The divisions are three: the wisdom of the ground, the wisdom of grasping characteristics, and the wisdom that pervades objects. The Mutik Trengwa says: "Wisdom itself is like this: the wisdom of the pure ground, grasping characteristics, and pervading objects." Thus it is said. First, the wisdom of the ground has three aspects. The wisdom of the essence, Kadak (ཀ་དག་, *ka dag*, *ka dag*, Primordial Purity), is like the sky, transcending the extremes of existence and non-existence. The Talgyur says: "The wisdom of the essence, Kadak, does not