Tibetan
་མཐའ་གང་ལའང་ལྟོས་པ་མི་འཆའ་བར། དོན་གྱི་འདི་ཡིན་འདི་མིན་གྱི་རྩིས་གདབ་ལས་འདས་པའོ། །མཐའ་གྲོལ་དུ་འཇོག་པའི་འཐད་པ་ལ་གསུམ་སྟེ། རིགས་པ། ལུང་། གཏན་ཚིགས་སོ། །རིགས་པ་ནི་ལྟོས་བྲལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པས་འཐད་དེ། གང་ལ་ཡང་མ་ལྟོས་པ་མཐའ་དང་བྲལ་ བ་ཡིན་པས་མཐའ་གང་ལའང་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ན་མཐའ་བྲལ་དབུས་མ་དམིགས་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལུང་གིས་འཐད་པ་ནི། རྩལ་ཆེན་ཡོན་ཏན་རྫོགས་པའི་ལུང་ལས། མཐའ་དང་བྲལ་བས་གྲོལ་ཞེས་བྱ། །ཞེས་སོ། །གཏན་ཚིགས་ནི་གཅིག་ཤེས་པས་ཀུན་གྲོལ་བའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་དེ། གཅིག་མཐའ་དང་བྲལ་བར་ཤེས་པས་འདི་ལྟར་སྣང་བཏགས་ཐམས་ཅད་ལས་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ། ལྟོས་པ་གང་ལའང་འཆའ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྲོལ་ལུགས་ནི། ཡོད་མཐའ་ལ་མི་གནས་པས་མེད་མཐའ་ལས་གྲོལ་ལ། མེད་མཐའ་ལ་མི་གནས་པས་ཡོད་མཐའ་ལས་གྲོལ་ལ། ཡོད་མེད་གཉིས་ལ་མི་གནས་པས་གཉིས་ཀ་ལས་གྲོལ། གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པས་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པ་ལས་གྲོལ་བའོ། །ལྔ་པ་གཅིག་གྲོལ་ལ་ཟླ་མེད་པའི་གནད་ལ་བརྟེན་ནས་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ལ་རག་མ་ལུས་པར་བསྟན་པ་ནི། གཅིག་ནི་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དེ། དེའི་ངང་དུ་གྲོལ་བ་ཡིན་པས་དུ་མ་གྲངས་ཀྱི་མཐའ་ཐམས་ཅད་སྟོངས་པའོ། །གཅིག་གྲོལ་ལ་ཟླ་མེད་པའི་གནད་ལས་བཞི་སྟེ། གཅིག་གྲོལ་གྱི་གོ་བ། གཅིག་གྲོལ་དུ་འཇོག་པའི་འཐད་པ། གཅིག་གྲོལ་ལུགས། དཔེའོ། །གཅིག་གྲོལ་གྱི་གོ་བ་ནི། གྲོལ་བ་དེའང་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་ལ་གཅིག་ཏུ་གྲོལ་བ་ལས་མ་གཏོགས་པ་གང་ཡང་མེད་དོ། །དེས་ན་ རིག་པ་ལ་ཡེ་ནས་གྲོལ་མ་གྲོལ་ཐ་སྙད་ལས་འདས་པའོ། །གཅིག་གྲོལ་དུ་འཇོག་པའི་འཐད་པ་ལ་གསུམ། རིགས་པ། ལུང་། གཏན་ཚིགས་སོ། །རིགས་པས་འཐད་པ་ནི་གྲོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་ལས་གཞན་མེད་པས་གྲོལ་ཞེས་བྱ་སྟེ་གཅིག་པུ་ནི་རིག་པ་ཉིད་དོ། །དེའང་རང་རིག་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ལོགས་སུ་མེད་པས་སོ། །ལུང་གིས་འཐད་པ་ནི། གསེར་གྱི་སྙིང་པོ་ལས། གཅིག་པུ་གྲོལ་བའི་སེམས་ཉིད་ནི། །དུ་མ་རོ་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །ཞེས་སོ། །གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པ་ནི། གཅིག་ཤེས་ཀུན་གྲོལ་གྱིས་འཐད་དེ། གཅིག་རིག་པར་ཤེས་པས་འཁོར་འདས་ཀུན་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གྲོལ་ལུགས་ནི། ཆོས་ཉིད་དུ་ངོ་ཤེས་པས་སྣང་ཤེས་ཀུན་གྲོལ་བའོ། །དཔེ་ནི་དཔེར་ན་ཚྭ་གཅིག་གི་རོ་གཏན་ལ་ཕེབས་ན་ཚྭ་ཀུན་གྱི་རོ་གཏན་ལ་ཕེབས་པ་ལྟར་དུ་མ་རོ་གཅིག་ཏུ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་གྲོལ་ལུགས་ལྔ་པོ་དེ་གང་ཟག་གཅིག་ལ་བརྩི་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ་སོ་གང་ལ་གང་མོས་ཀྱིས་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་དཔེ་དོན་ངེས་པས་དོན་བསྡུ་བ་ལ་གསུམ་སྟེ། ལྟོས་གཞི་དང་བྲལ་བ། དཔེ་ངེས་པ། དོན་རྫོགས་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ནི་གྲོལ་ལུགས་ལྔ་པོ་དེ་ལྟོས་གཞི་དང་བྲལ་བ་ནི་རང་གྲོལ་ལ་རྐྱེན་རྣམས་རྐྱེན་གྱིས་རང་གྲོལ་བས་དམིགས་པའི་ལྟ་བ་དང་སྒོམ་པ་དང་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལྟོས་པ་དང་ བྲལ་བ་དང་། ཡེ་གྲོལ་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཡུལ་གྱིས་གྲོལ་བས་གཟུང་འཛིན་ཟུང་འཇུག་གི་ལྟོས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། ཅེར་གྲོལ་ལ་རྒྱུ་ཉིད་རྒྱུས་གྲོལ་བས་འཁོར་འདས་གཉིས་ལ་མི་ལྟོས་པ་དང་། མཐའ་གྲོལ་ལ་ཆོས་རྣམས་ཆོས་ཀྱིས་གྲོལ་བས་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚིག་ལ་མ་ལྟོས་པའོ། །གཅིག་གྲོལ་ལ་སེམས་ཉིད་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་གྲོལ་བས་མཚོན་བྱེད་བློ་ལ་མི་ལྟོས་པ་སྟེ། མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ་ལས། རྐྱེན་རྣམས་རྐྱེན་གྱིས་གྲོལ་བས་ན། །དམིགས་པའི་ཆོས་ལ་ང་མི་ལྟོས། །ཡུལ་རྣམས་ཡུལ་གྱིས་གྲོལ་བ་ལ། །གཟུང་འཛིན་གཉིས་ལ་ང་མི་ལྟོས། །རྒྱུ་ཉིད་རྒྱུ་ཡིས་གྲོལ་བ་ལ། །འཁོར་འདས་གཉིས་ལ་ང་མི་ལྟོས། །ཆོས་རྣམས་ཆོས་ཀྱིས་གྲོལ་བ་ལ། །ཐ་སྙད་ཚིག་ལ་ང་མི་ལྟོས། །སེམས་ཉིད་སེམས་ཀྱིས་གྲོལ་བ་ལ། །མཚོན་བྱེད་བློ་ལ་ང་མི་ལྟོས། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་དཔེ་ངེས་པ་ལ། རང་གྲོལ་རིག་པ་ཀ་དག་གིས་ཀ་དག་གྲོལ་བ་དྲི་མས་དྲི་མ་འཁྲུད་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡེ་གྲོལ་དུག་གིས་དུག་འཇོམས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཅེར་གྲོལ་ལྕགས་ཀྱིས་ལྕགས་གཅོད་པ་ལྟ་བུ་དང་། གཅིག་གྲོལ་རྡོས་རྡོ་གཅོག་པ་ལྟ་བུ་དང་། མཐའ་གྲོལ་ཤིང་གི་མེས་ཤིང་བསྲེགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱུད་དེ་ཉིད་ལས། དྲི་མས་དྲི་མ་འཁྲུད་པ་བཞིན། །དེ་བཞིན་དག་པས་དག་པ་གྲོལ། །དུག་གིས་དུག་རྣམས་འཇོམས་པ་དང་། །ལྕགས་ཀྱིས་ལྕགས་རྣམས་གཅོད་པ་དང་། །རྡོ་ཡིས་རྡོ་རྣམས་གཅོག་པ་དང་། །ཤིང་གིས་ཤིང་རྣམས་ བསྲེགས་པ་ལྟར། །རང་རང་དགྲ་ནི་རང་གིས་བྱེད། །རིགས་མི་མཐུན་པས་གྲོལ་བ་མིན། །ཞེས་སོ། །གསུམ་པ་དོན་གྱི་རྫོགས་ལུགས་ལ་ཡེ་གྲོལ་ལ་སྣང་བ་དང་གཞི་དང་ཡུལ་རྣམས་ཡེ་ནས་རྫོགས་པ་དང་། རང་གྲོལ་ལ་འཁྲུལ་གཞི་དང་ལམ་དང་ཤེས་བྱ་རང་སར་རྫོགས་པ་དང་། གཅིག་གྲོལ་ལ་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་ཆོས་ཉིད་རྣམས་རང་སར་རྫོགས་པ་དང་། མཐའ་གྲོལ་ལ་འཁོར་འདས་དང་རྒྱུད་ལུང་དང་དུས་གཅིག་མུ་མཐའ་དང་བྲལ་བ་རྫོགས་པ་དང་། ཅེར་གྲོལ་ལ་གདམས་ངག་དང་
Chinese
不依赖于任何一方，超越了对错的判断。将解脱安立于边解脱有三种理由：理证、圣言和论证。理证是依靠不依赖的自性理证，因为不依赖任何事物就是远离边，所以不住于任何一边。因此，这被称为不缘中观的见解。圣言的理由是，在《大威力功德圆满经》中说：“因离于边故名为解脱。”论证是依靠一解脱则一切解脱的论证，因为知晓一法远离边，就从显现和假立的一切中解脱，因为不依赖于任何事物。解脱的方式是：不住于有边，故从无边中解脱；不住于无边，故从有边中解脱；不住于有无二者，故从二者中解脱；非二者，故从非二者中解脱。第五，依靠一解脱无与伦比的关键，而无余地显示了依赖于方便和智慧。一是指大圆满独一明点，远离戏论，于此之中解脱，故众多数量的边全部空尽。一解脱无与伦比的关键有四：一解脱的理解、安立一解脱的理由、一解脱的方式和比喻。一解脱的理解是：解脱也不是合理的，除了在一中解脱之外，别无他物。因此，对于觉性而言，原本就超越了解脱与不解脱的言说。安立一解脱的理由有三种：理证、圣言和论证。理证的理由是：一切解脱并非各不相同，因为除了一个之外没有其他，故名为解脱，而唯一的就是觉性本身。因为并非是单单的自明觉性，没有其他的法。圣言的理由是，在《金刚藏经》中说：“唯一解脱之心性，众多一味之故。”论证的理由是：依靠一解脱则一切解脱而成立，因为知晓一觉性，故从轮回和涅槃的一切中解脱。解脱的方式是：在法性中认识自性，故显现和觉性全部解脱。比喻是：例如，如果确定了一种盐的味道，就确定了所有盐的味道一样，众多一味。
English
Without clinging to any extreme, it transcends the calculation of right and wrong. There are three reasons for establishing liberation in the freedom from extremes: reasoning, scripture, and logic. Reasoning is based on the reasoning of the self-nature of non-dependence, because not depending on anything is being free from extremes, so it does not abide in any extreme. Therefore, this is called the view of not focusing on the middle, free from extremes. The scriptural reason is that in the scripture of great power and perfect qualities, it says, "Because of being free from extremes, it is called liberation." The logical reason is based on the logic that knowing one liberates all, because knowing one thing to be free from extremes, one is liberated from all appearances and imputations, because one does not depend on anything. The way of liberation is: not abiding in the extreme of existence, one is liberated from the extreme of non-existence; not abiding in the extreme of non-existence, one is liberated from the extreme of existence; not abiding in both existence and non-existence, one is liberated from both; not being both, one is liberated from not being both. Fifth, relying on the key of the unparalleled one liberation, it shows without remainder the dependence on skillful means and wisdom. One refers to the Great Perfection, the single bindu, which is free from elaboration, and in this state, one is liberated, so all extremes of numerous quantities are exhausted. There are four aspects of the key to the unparalleled one liberation: the understanding of one liberation, the reasons for establishing one liberation, the way of one liberation, and the analogy. The understanding of one liberation is: liberation is not reasonable either, because there is nothing other than liberation in one. Therefore, for awareness, it is originally beyond the words of liberation and non-liberation. There are three reasons for establishing one liberation: reasoning, scripture, and logic. The reason of reasoning is: all liberations are not different, because there is nothing other than one, so it is called liberation, and the only one is awareness itself. Because it is not merely self-aware awareness, there is no other dharma. The scriptural reason is that in the Essence of Gold it says: "The mind-essence of the uniquely liberated, is of one taste in its multiplicity." The reason of logic is: it is established by knowing one, all are liberated, because knowing one awareness, one is liberated from all of samsara and nirvana. The way of liberation is: by recognizing the self-nature in the nature of reality, all appearances and awareness are liberated. The analogy is: for example, if the taste of one salt is determined, the taste of all salts is determined, so the many are of one taste.
Chinese
是为知晓。如是，这五种解脱方式并非适用于同一个人，而是根据各自根器的不同，各自随其所好而解脱。第三，以譬喻之确定而归纳意义，有三：远离所依、譬喻之确定、圆满地显示意义。第一，这五种解脱方式远离所依，即自解脱，诸缘由缘而自解脱，故与观修和行持之法的所依无关；本解脱，诸境由境而解脱，故与能取所取双运的所依无关；顿解脱，因性由因而解脱，故不依赖轮回涅槃二者；边解脱，诸法由法而解脱，故不依赖世俗之词语。一解脱，心性由心性而解脱，故不依赖表诠之识。如《牟ติกཕྲེང་བ》（藏文，梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思：牟ติกཕྲེང་བ）中说：诸缘由缘而解脱，我不依赖观修之法。诸境由境而解脱，我不依赖能取所取二者。因性由因而解脱，我不依赖轮回涅槃二者。诸法由法而解脱，我不依赖世俗之词语。心性由心性而解脱，我不依赖表诠之识。如是。第二，譬喻之确定：自解脱，觉性本来清净以本来清净而解脱，如以垢洗垢；本解脱，如以毒攻毒；顿解脱，如以铁断铁；一解脱，如以石击石；边解脱，如以木之火焚烧木头。如彼续部中说：如以垢洗垢，如是，以净而解脱净。以毒攻毒，以铁断铁，以石击石，如以木焚烧木头。各自之敌由自而作，非由异类而解脱。如是。第三，意义之圆满方式：本解脱，显现、基和境等本来圆满；自解脱，错乱之基、道和所知于自处圆满；一解脱，果、因缘和法性等在自处圆满；边解脱，轮回涅槃、经续和一时无有边际而圆满；顿解脱，诀窍和
English
Is to know. Thus, these five ways of liberation are not considered for the same person, but rather, according to the differences in their faculties, each is liberated according to their own preference. Third, summarizing the meaning with the certainty of examples has three aspects: being free from a basis of dependence, certainty of the example, and completely showing the meaning. First, these five ways of liberation are free from a basis of dependence: self-liberation, where all conditions are self-liberated by conditions, and therefore are free from dependence on the view, meditation, and conduct of the Dharma; primordial liberation, where all objects are liberated by objects, and therefore are free from dependence on the union of grasping and being grasped; sudden liberation, where the nature of cause is liberated by cause, and therefore does not depend on either samsara or nirvana; and ultimate liberation, where all phenomena are liberated by phenomena, and therefore do not depend on conventional words. One liberation, where the nature of mind is liberated by the nature of mind, and therefore does not depend on the indicative intellect. As it says in the Garland of Pearls: Since all conditions are liberated by conditions, I do not depend on the Dharma of focus. Since all objects are liberated by objects, I do not depend on the two, grasping and being grasped. Since the nature of cause is liberated by cause, I do not depend on the two, samsara and nirvana. Since all phenomena are liberated by phenomena, I do not depend on conventional words. Since the nature of mind is liberated by the nature of mind, I do not depend on the indicative intellect. So it is. Second, the certainty of the example: self-liberation, where the originally pure awareness liberates the originally pure, is like washing dirt with dirt; primordial liberation is like destroying poison with poison; sudden liberation is like cutting iron with iron; one liberation is like breaking stone with stone; and ultimate liberation is like burning wood with the fire of wood. As it says in that same tantra: Just as dirt is washed with dirt, likewise, purity is liberated by purity. And destroying poisons with poison, and cutting irons with iron, and breaking stones with stone, and like burning woods with wood. Each enemy is made by oneself, not liberated by a different kind. So it is. Third, the way of completing the meaning: in primordial liberation, appearances, the ground, and all objects are primordially complete; in self-liberation, the basis of delusion, the path, and what is to be known are complete in their own place; in one liberation, the result, causes and conditions, and the nature of phenomena are complete in their own place; in ultimate liberation, samsara and nirvana, tantras and agamas, and being without beginning or end at one time are complete; in sudden liberation, the pith instructions and