Tibetan
ལས་གྲོལ་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོའོ། །འདི་དག་གིའང་སློབ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཆ་རྣམས་དོར་ནས་གོང་དུ་བགྲོད་པ་ཙམ་གྱི་ཆ་ནས་སྤང་བྱའི་ཕྱོགས་སུ་བརླན་པའོ། །མི་སློབ་པའི་དུས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ཏུ་ན་གྲོལ་བའི་ཚེ་ཕུང་པོ་ཞེས་པའི་མིང་དུའང་མི་གནས་ཏེ། ཕུང་པོ་དག་ལས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བརྗོད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ་ཉི་ཟླ་ཁ་སྦྱོར་ལས། ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། །རྟོག་པས་སྦགས་པའི་ཕུང་པོ་དང༌། །རྟོག་པ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་པའི་ཕུང་པོའོ། །རྟོག་པས་སྦགས་པའི་ཕུང་པོ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ་གྲུབ་པས་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་འདུས་པས་ན་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང༌། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་འཛིན་པ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པས་ན་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། ཕྲ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འདུས་པས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་འདུས་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །མི་རྟོག་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་ཐམས་ཅད་འདུས་པས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང༌། རིག་པ་ཉིད་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཕྱིར་○ཕརྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྐྱེ་མེད་དུ་སྣང་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། དྲི་མ་རྣམས་མངོན་དུ་དག་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོའོ་ཞེས་སོ། །གསུམ་པ་རྣམ་པ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི། གང་ཞིག་གང་ལས་སྐྱེ་ཞིང་མཆེད་པར་གྱུར་པས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དབྱེ་ན། ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ལས་རང་གི་སྐད་ཅིག་ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་རྒྱུན་དང་དེ་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཤེས་པ་གཉིས་སྐྱེ་ཞིང་མཆེད་པར་བྱེད་པ་མིག་གི་གཟུང་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དྲུག་དང༌། ཤེས་པའི་རྣམ་པ་ལས་སྐད་ཅིག་ཕྱི་ལོགས་སུ་སྐྱེ་ཞིང་ཡུལ་ལ་མཆེད་རུང་དུ་སྐྱེས་པ་གཟུགས་ལ་གཟུགས་སུ་ཤེས་པ་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་དྲུག་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སུ་གནས་པ་ནི༑ ཡང་དེ་ཉིད་ལས། སྐྱེ་མཆེད་ནི་གཉིས་ཏེ། གཟུང་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། འཛིན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ཡང་གཟུགས་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང༌། སྒྲ་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང༌། དྲི་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང༌། རོ་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང༌། ཆོས་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ
Chinese
是解脱的解脱蕴。这些也舍弃了被学道所摄持的部分，仅就向上行进的部分而言，属于应断除的一方。无学时的功德不是这样。一般来说，解脱时连“蕴”这个名称也不存在，因为经中说从诸蕴中彻底解脱，所以从某一方面说也没有矛盾，应当这样理解。如《日月和合经》中所说：诸蕴是这样的：有分别染污的蕴，和分别自性空性的蕴。分别染污的蕴是这样的：一切事物聚集在一起而成立，所以是色蕴；一切体验聚集在一起，所以是受蕴；诸根的执著聚集在一起，所以是想蕴；微细的烦恼聚集在一起，所以是行蕴；一切知识聚集在一起，所以是识蕴。无分别的蕴是这样的：一切禅定聚集在一起，所以是等持蕴；觉性本身因为漏尽，（藏文，梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思）○ཕ解脱智慧蕴；彼之义显现为无生，所以是智慧蕴；垢染显现清净，所以是戒律蕴；因为超越了一切分别，所以是解脱蕴。第三、生处种类的差别是：从何处产生和增长，所以称为生处。分类是：从境的种类产生自己刹那之外的相续和执持它的知识二者，并使之增长，即眼的所取境色等六种；从知识的种类在刹那之外产生，并且能向境增长，即于色知色之眼识等六种。安住于十二生处是：又是那部经中说：生处有两种：所取生处和能取生处。也就是于色想为想，于声想为想，于香想为想，于味想为想，于法想为想
English
It is the aggregate of liberation, the liberated one. These also abandon the parts that are included in the path of learning, and only in terms of going upwards, they belong to the side to be abandoned. The qualities of the time of no learning are not like that. In general, at the time of liberation, even the name "aggregate" does not exist, because it is said in the scriptures that one is completely liberated from the aggregates, so it is not contradictory to say it in one aspect, and it should be understood in this way. As it is said in the "Sun and Moon Union Sutra": The aggregates are like this: there are aggregates contaminated by discrimination, and aggregates whose nature of discrimination is emptiness. The aggregates contaminated by discrimination are like this: all things gather together and are established, so it is the aggregate of form; all experiences gather together, so it is the aggregate of feeling; the grasping of the senses gathers together, so it is the aggregate of perception; subtle afflictions gather together, so it is the aggregate of formation; all knowledge gathers together, so it is the aggregate of consciousness. The aggregates without discrimination are like this: all meditations gather together, so it is the aggregate of samadhi; because awareness itself is exhausted of outflows, (Tibetan, Sanskrit Devanagari, Sanskrit Romanization, Chinese literal meaning) ○ཕ the aggregate of liberated wisdom; because the meaning of that appears as unborn, so it is the aggregate of wisdom; because the stains appear pure, so it is the aggregate of discipline; because it transcends all discrimination, so it is the aggregate of liberation. Third, the difference in the types of sources is: from where something is born and grows, so it is called a source. The classification is: from the type of object, the continuum outside of one's own moment and the knowledge that holds it both arise and grow, that is, the six objects of the eye, such as form; from the type of knowledge, it arises outside of the moment and is born in a way that can grow towards the object, that is, the six types of eye consciousness that know form as form. Abiding in the twelve sources is: Again, it is said in that same sutra: There are two sources: the source of the grasped and the source of the grasper. That is, to think of form as perception, to think of sound as perception, to think of smell as perception, to think of taste as perception, to think of dharma as perception.
Tibetan
་དང༌། རེག་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང༌། མིག་གི་གཟུང་○ཕབའི་ཆ་དང༌། རྣ་བའི་གཟུང་བའི་ཆ་དང༌། སྣའི་གཟུང་བའི་ཆ་དང༌། ལྕེའི་གཟུང་བའི་ཆ་དང༌། ཡིད་ཀྱི་གཟུང་བའི་ཆ་དང༌། ལུས་ཀྱི་གཟུང་བའི་ཆ་སྟེ་བཅུ་གཉིས་སོ་ཞེས་སོ། །བཞི་པ་འཛིན་བྱེད་དབང་པོའི་ངོ་བོ་ནི། ཡུལ་འཛིན་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་ན་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དབྱེ་ན་གཟུགས་ཅན་དང་པོའི་ཆ་ལས་བྱུང་བ་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལས་བྱུང་བ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི། རགས་པ་ཕུང་པོ་གཟུགས་ཅན་དང་པོའི་བདག་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ། གཟུགས་ལ་འཛིན་ནུས་སུ་སྐྱེད་པ་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྔ། རྣམ་པར་རིག་བྱཻད་ཤེས་པ་དང་པོའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་བདག་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་དྲུག་གོ །གཉིས་པ་ནི། ཡུལ་ལ་སྤྱོད་ནུས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པའི་ཆ་སྟེ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་གོ །ཡང་ཉི་ཟླ་ཁ་སྦྱོར་ལས། དབང་པོ་ནི་གཉིས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཆ་ལས་བྱུང་བའི་དབང་པོ་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལས་བྱུང་བའི་དབང་པོའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཆ་ལས་བྱུང་བའི་དབང་པོ་ནི་དྲུག་སྟེ། རགས་པ་སའི་ཆ་འཛིན་པ་མིག་གི་དབང་པོ་དང༌། བསྐྱོད་པ་རླུང་གི་ཆ་འཛིན་པ་རྣ་བའི་དབང་པོ་དང༌། སྡུད་པ་ཆུའི་ཆ་འཛིན་པ་སྣའི་དབང་པོ་དང༌། སྨིན་པ་མེའི་ཆ་འཛིན་པ་ལྕེའི་དབང་པོ་དང༌། ཁྱབ་པ་ནམ་མཁའི་ཆ་འཛིན་པ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང༌། འདུས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཆ་འཛིན་པ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལས་བྱུང་བའི་དབང་པོ་ནི་དྲུག་སྟེ། སེམས་རྣམ་པར་གདུང་བ་དད་པའི་དབང་པོ་དང༌། སེམས་རྣམ་པར་རྣོ་བའི་ཆ་ལས་བྱུང་བ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང༌། བར་མ་ཆད་པར་ཚིག་དོན་འཛིན་པ་དྲན་པའི་དབང་པོ་དང༌། ཆོས་ཉིད་སྟོང་པ་མངོན་དུ་སློང་བ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་དབང་པོ་དང༌། ལྟ་བའི་དོན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དང༌། མི་རྟོག་པའི་དོན་ཉེ་བར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སེམས་རྣམ་པར་ཞི་བའི་དབང་པོའོ་ཞེས་སོ། །ལྔ་པ་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་ནི། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་སྐྱེས་པ་སྟེ༑ དབྱེ་ན་གཟུང་ཡུལ་དངོས་པོར་སྣང་བ་ཆོས་ཅན་གྱི་ཆ་དང༌། དེའི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཆ་སྟེ། ཡུལ་དང་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཡུལ་ཅན་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཡུལ་ལ་འཆར་ཡང་མཐར་འཛིན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་དང༌། ཡུལ་ལ་འཆར་བ་མ་ཡིན་ཞིང་བརྗོད་པ་ལས་འདས་པའི་བློ་དམ་པ་སྟེ། སྔ་མ་དེ་ཉིད་ལས། ཡུལ་ནི་གཉིས་ཏེ། དངོས་པོའི་ཡུལ་དང༌། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལོ། །དངོས་པོའི་
Chinese
，以及对触的感受，眼睛所取的○ཕ部分，耳朵所取的部分，鼻子所取的部分，舌头所取的部分，意识所取的部分，身体所取的部分，总共十二个。第四，能取者的根的体性是：因为对境的执取具有主宰作用，所以称为根。如果分类，有从有色最初的成分产生的，以及从智慧的成分产生的两种。第一种是：粗大的蕴，从有色最初的增上缘产生，能生起对色的执取能力的眼根等五种。以及从识的最初的显现，有色的增上缘产生的意根，共有六种。第二种是：生起能够享用境的智慧的成分，即信心等六种。另外，在《日月和合经》中说：根有两种，从色的成分产生的根，以及从智慧的成分产生的根。从色的成分产生的根有六种，即执取粗大地的成分的眼根，执取运动的风的成分的耳根，执取收摄的水的成分的鼻根，执取成熟的火的成分的舌根，执取遍布的虚空的成分的意根，以及执取聚合的各种成分的身根。从智慧的成分产生的根有六种，即心极度悲痛的信根，从心极度敏锐的成分产生的精进根，不间断地执持词义的念根，使法性空性显现的近取根，近取见解之义的慧根，以及使不分别之义得以生起的心极度寂静的舍根。第五，境与有境的相是：生起所取和能取的相。如果分类，有作为所取境的显现为实物的法相部分，以及其自性空性的法性部分。境与非境即有境的识，也就是，虽然在境上显现，但最终远离一切执取，以及不在境上显现，并且是超越言说的殊胜智慧。前者经中说：境有两种，实物之境，以及空性之境。实物的
English
and the feeling of touch, the part taken by the eye, the part taken by the ear, the part taken by the nose, the part taken by the tongue, the part taken by the mind, and the part taken by the body, totaling twelve. Fourth, the nature of the faculty that grasps is: because it has the power to grasp objects, it is called faculty. If classified, there are two types: those arising from the first part of form, and those arising from the part of wisdom. The first is: the coarse aggregates, arising from the first dominant condition of form, the five sense faculties such as the eye faculty that generates the ability to grasp form. And the mind faculty, which arises from the first manifestation of consciousness, the dominant condition of form, totaling six. The second is: the part of wisdom that arises with the ability to experience objects, namely the six types such as faith. Furthermore, in the "Sun and Moon Conjunction Sutra" it says: There are two types of faculties: the faculty arising from the element of form, and the faculty arising from the element of wisdom. The faculty arising from the element of form is sixfold: the eye faculty that grasps the coarse element of earth, the ear faculty that grasps the moving element of wind, the nose faculty that grasps the gathering element of water, the tongue faculty that grasps the ripening element of fire, the mind faculty that grasps the pervading element of space, and the body faculty that grasps the assembled elements of various kinds. The faculty arising from the element of wisdom is sixfold: the faculty of faith, which is the mind's extreme grief, the faculty of diligence arising from the mind's extreme sharpness, the faculty of mindfulness that continuously holds the meaning of words, the faculty of near attainment that manifests the emptiness of the dharma nature, the faculty of wisdom that nearly attains the meaning of view, and the faculty of equanimity that brings forth the meaning of non-discrimination, which is the mind's extreme peace. Fifth, the aspects of object and subject are: the arising of the aspects of what is grasped and what grasps. If classified, there is the part of phenomena that appears as real objects, which is the object to be grasped, and the part of the nature of reality, which is its emptiness. Object and non-object are the subject, consciousness, which is to say, although it appears in the object, it is ultimately free from all grasping, and the supreme wisdom that does not appear in the object and is beyond expression. The former says in the sutra: There are two types of objects: the object of phenomena, and the object of emptiness. The object of phenomena