Tibetan
ས་ད་སྒྲུབ་མ་བྱེད་པར། །མི་རྟོག་ཅིར་མི་དགོངས་ལ་མཉམ་པར་ཞོག །ཅེས་སོ། །རྒྱུད་འདིར་ནི་སེམས་ཉིད་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་སྤྲོས་པའི་མཐའ་དང་བྲལ་བ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཟེར་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བསྡེབས་པའི་ངོར་སེམས་ཞེས་ཀྱང་བཤད་དེ། སེམས་ལས་མ་གཏོགས་པ་ཡི་སངས་རྒྱས་ནི། །ཀུན་བྱེད་ང་ཡིས་བསྟན་པར་གྱུར་པ་མེད། །ཅེས་པ་བཞིན་ནོ། །ཡུལ་ལ་འཕྲོ་བའི་སེམས་ནི་རིག་བྱེད་རྩལ་ལམ་རོལ་པའི་སེམས་ཞེས་བྱའི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དངོས་མ་ཡིན་པས། འདི་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཤེས་པ་གལ་ཆེའོ། །ཆོས་དབྱིངས་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད་ལས། སྣང་སྲིད་ཞིང་ཁམས་སུ་ཤར་བ་སྟེ། ལེའུ་གཉིས་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་ནས། ད་ནི་དེའི་ངང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པ་ཆེན་པོར་འདུས་པའི་རང་བཞིན་བཤད་པ་ནི། ཐམས་ཅད་ཀུན་འདུས་བྱང་ཆུབ་སེམས་སུ་འདུས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ལས་མ་གཏོགས་ཆོས་མེད་པས། །ཆོས་ཀུན་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ངང་ལས་བྱུང་ཞིང་ངང་དུ་ཤར་བས། ནམ་མཁའི་ངང་དུ་སྣོད་བཅུད་ཀུན་འདུས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། བུ་རམ་གཅིག་གི་རོར་བུ་རམ་ཀུན་གྱི་རོ་འདུས་པ་ལྟར་འཁོར་འདས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགོངས་པའི་འདུས་ལུགས་བསྟན་ཏེ། ཀུན་བྱེད་ལས། ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོ་ང་ལ་ནི། །དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །དགོངས་པའི་དོན་ནི་ང་ལ་འདུས། །ང་ཡི་རང་བཞིན་འདི་ལ་ནི༑ ༑སྐུ་འདུས་གསུང་འདུས་དགོངས་པ་འདུས། །ཞེས་པ་དང༌། ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོའི་རང་བཞིན་ལས༌། །སྐྱེ་བ་མེད་པར་བསྟན་པ་བཞིན། །སངས་རྒྱས་ཀུན་ལ་སྐྱེ་མེད་པས། །སྐྱེ་མེད་ཆོས་ཉིད་འདུས་པར་བསྟན། །ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོའི་རང་བཞིན་ལ། །ཆོས་ཉིད་འགག་པ་མེད་པ་བཞིན། །གོང་བཤད་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །ཆོས་ཉིད་ལ་ནི་འགག་པ་མེད། །དེས་ན་ཆོས་ཉིད་འདུས་པར་བསྟན། །ཞེས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་དཔེ་དོན་རྟགས་གསུམ་གྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལས། དང་པོ་དཔེ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་མཚོན་དཔེ་ནམ་མཁའ་འདྲ། །སེམས་ལ་རྒྱུ་མེད་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་མེད་པས། །མི་གནས་བརྗོད་མེད་བསམ་ཡུལ་འདས་པ་ཉིད། །ནམ་མཁའི་དབྱིངས་ཞེས་དཔེ་རུ་མཚོན་པ་ཙམ། །མཚོན་དཔེ་ཉིད་ཀྱང་འདི་ཞེས་བྱར་མེད་ན། །མཚོན་དཔེའི་དོན་ལ་བསམ་བརྗོད་ག་ལ་སྲིད། །འདི་ནི་རང་བཞིན་དག་པའི་དཔེར་ཤེས་བྱ། །སེམས་ཉིད་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་དངོས་པོ་དང་མཚན་མ་མེད་པ། སྟོང་གསལ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བས།འདི་དང་འདིའོ་ཞེས་དམིགས་སུ་མེད་པ་ནི། དཔེ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཞེས་མཚོན་ཡང༌། དཔྱད་ན་མཚོན་དཔེ་ནམ་མཁའ་དེ་ཡང་ཁ་དོག་དང༌། དབྱིབས་དང༌། ངོས་གཟུང་དུ་མེད་པས་དཔེར་གཞག་པའི་ཆོས་སུ་མེད་ན། དཔེ་དེས་མཚོན་པའི་དོན་སེམས་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་དག་པ་ཉིད་གང་དུའང་གྲུབ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་རེ་ཞིག་དམིགས་སུ་མཚོན་དུ་མེད་པ་ཙམ་ཞིག་མཚོན་པའི་དཔེར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སེང་གེ་རྩལ་རྫོགས་ལས། མཉམ་ཉིད་དངོས་བྲལ་སངས་རྒྱས་དགོངས་པ་ནི། །ཡེ་ཤེས་རང་སྣང་ཆོས་སྐུ་མཁའ་ལྟར་དག །སྤྲོས་བྲལ་རིག་པ་ནམ་མཁའི་མཐའ་དང་མཉམ། །སྤྱོད་པ་སྟོང་ཡུལ་འཛིན་མེད་རང་སར་གྲོལ། །དགོངས་པ་རང་གནས་ཏིང་འཛིན་ཅོག་གཞག་ངང༌། །དངོས་མེད་རང་སྣང་དཀྱིལ་འཁོར་ཀུན་གྱི་དངོས། །འགྱུར་མེད་རང་སངས་ཆོས་ཉིད་ཀུན་གྱི་ཡུལ། །ཞེས་པ་དང༌། ཀུན་བྱེད་ལས། ཀྱེ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ། ཆོས་ཀུན་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ཏེ། །ནམ་མཁའ་ལ་ནི་རང་བཞིན་མེད། །ནམ་མཁའ་ལ་ནི་དཔེ་ཡང་མེད། །ནམ་མཁའ་ལ་ནི་ཚད་ཀྱང་མེད། །ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པའི། །དོན་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་གྱིས། །ཞེས་སོ། །དེ་ལྟར་དཔེས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི། དོན་ནི་རང་རིག་མཁའ་མཉམ་བྱང་ཆུབ་སེམས། །བསམ་པའི་ཡུལ་མིན་མཚོན་བརྗོད་འདས་པ་སྟེ། །རང་གསལ་མི་གཡོ་འོད་གསལ་ཡངས་པའི་ཀློང༌། །མ་བྱས་ལྷུན་གྲུབ་ཡངས་དོག་མཐོ་དམན་མེད། །ཆོས་སྐུ་བྱང་ཆུབ་སྙིང་པོའི་དཀྱིལ་ཡངས་སོ། །རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཆོས་སྐུའི་སྙིང་པོར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པས་བསམ་བརྗོད་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། རང་ཤར་ལས། བསམ་མེད་ཆོས་སྐུ་སྤྲོས་བྲལ་ནི། །སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཆོས་ཉིད་ལ། །རྟོག་མེད་སངས་རྒྱས་ངོ་བོ་གསལ། །འཛིན་མེད་རང་དག་ཆེན་པོ་ལ། །རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་རིག་པ་གསལ། །གསལ་དག་སྟོང་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ། །མཚན་མ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་གསལ། །ཞེས་པ་དང༌། སྒྲ་ཐལ་འགྱུར་རྩ་བའི་རྒྱུད་ལས། བྱ་བ་བྲལ་བས་རྫོགས་པས་རྫོགས། །མཐའ་དང་བྲལ་བས་དབུས་མི་གནས། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་བསྔོ་དང་བྲལ། །ལྷག་མ་མེད་པས་ཆ་ཤས་མིན། །གཅིག་ཏུ་མ་ཡིན་གཉིས་མཐའ་ཟད། །དུ་མར་མི་སྣང་གཅིག་ལས་འདས། །བརྗོད་དུ་མེད་པས་ཚིག་གི་གཞི། །དངོས་བྲལ་སྟོང་པའི་སྙིང་པོའི་དོན། །ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་ལྟ་བའི་དོན། །ཞེས་པ་དང༌། ཀུན་བྱེད་ལས། རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་ལྟ་སྤྱོད་འདི། །རྒྱུ་འབྲས་སྒྲུབ་དང་མི་འདྲ་སྟེ། །ལྟ་སྤྱོད་བྱང་ཆུབ་སེམས་འདི་ནི། །ནམ་མཁའ་ལྟ་
Chinese
不做沙地修持，不要以分别念思虑，安住于平等舍。如是说。此续中，心性自生之智慧，远离戏论之边，名为菩提心。于偈颂之面，亦说为心。如云：离心之外无有佛，普作我未曾示现。如是。向外境散乱之心，名为造作之才或嬉戏之心，非真实之菩提心。故知此二者之差别甚为重要。《法界宝藏论》云：显现于有寂世间。第二品之释也。如是开示菩提心之自性后，今说于彼性中，一切法皆汇集于大圆满之自性。一切皆汇集于普贤菩提心。离菩提心之外无法，故一切法皆为菩提心之自性。一切法皆从菩提心之性中生起，于性中显现。如虚空之性中，容纳一切器情世间。如一红糖之味中，容纳一切红糖之味般，开示轮涅之体性，以及一切佛之密意汇集之方式。如《普作续》云：普作王我处，三世一切佛之，密意之义汇集于我。我之自性此处，身汇集、语汇集、意汇集。如是，于普作王之自性中，如示无生般，一切佛皆无生，故示无生法性汇集。于普作王之自性中，如法性无灭般，上述一切佛之，法性中无有灭，故示法性汇集。如是。如是之菩提心，当以比喻、意义、理证三者了知。初、比喻者：菩提心之譬喻如虚空。心无有因，亦无生处，不住、不可言说、超离思虑。仅以虚空之界，作为譬喻。然譬喻本身亦不可说是此，何况于譬喻之义上思说。此当知为自性清净之譬喻。心性自生之智慧，无有事物与相状。
English
Without practicing in the sandy ground, do not contemplate with discursive thoughts, rest in equanimity. Thus it is said. In this tantra, the self-arisen wisdom of mind-essence, free from the extremes of elaboration, is called Bodhicitta. In the context of composing verses, it is also referred to as mind. As it is said: "Apart from mind, there is no Buddha, I, the All-Creating One, have not revealed it." Thus it is. The mind that scatters towards objects is called the mind of skillful activity or play, but it is not the actual Bodhicitta. Therefore, it is very important to know the difference between these two. The Precious Treasury of the Dharmadhatu states: "Appearing in the realms of existence and peace." This is the commentary on the second chapter. Having thus shown the nature of Bodhicitta, now we explain how all phenomena are gathered into the nature of the Great Perfection within that state. All are gathered into the all-encompassing Bodhicitta. Since there is no dharma apart from Bodhicitta, all dharmas are the nature of Bodhicitta. All dharmas arise from the state of Bodhicitta and appear within that state. Just as all containers and contents are gathered within the state of space, and just as the taste of all molasses is gathered into the taste of one molasses, the essence of samsara and nirvana, and the way in which the intentions of all Buddhas are gathered, are shown. As it is said in the Kunjed Gyalpo: "In me, the All-Creating King, the meaning of the intentions of all Buddhas of the three times is gathered. In this nature of mine, body is gathered, speech is gathered, mind is gathered." And, "In the nature of the All-Creating King, as the unborn is shown, all Buddhas are unborn, therefore the gathering of the unborn Dharmata is shown. In the nature of the All-Creating King, as the Dharmata is without cessation, the Dharmata of all the Buddhas mentioned above has no cessation, therefore the gathering of Dharmata is shown." Thus it is. Such Bodhicitta should be understood through three aspects: example, meaning, and sign. First, the example: The illustrative example of Bodhicitta is like space. Since mind has no cause and no place of origin, it is non-abiding, inexpressible, and beyond thought. It is only represented as an example by the expanse of space. But even the example itself cannot be said to be "this," so how can there be thought or expression about the meaning of the example? This should be understood as an example of self-existing purity. The self-arisen wisdom of mind-essence is without substance or characteristics.
Chinese
空明离戏论，无有此与彼之分别，譬如虚空般虽可表示，然若详察，作为能表示之譬喻，虚空亦无颜色、形状及可指认之物，则彼譬喻亦无成立之法，故彼譬喻所表示之义，心性自性清净，于何处亦无成立，故暂且了知仅是表示不可指定之譬喻即可。狮子圆满力中云：平等离有实，佛陀之密意，智慧自显现，法身如虚空，离戏论觉性，等同虚空边，行持空性界，无执自性解，密意自安住，禅定任运中，无实自显现，坛城一切实，不变自证悟，法性一切境。又《普作王续》云：嗟！大菩萨，诸法皆是虚空性，虚空之中无自性，虚空之中亦无喻，虚空之中亦无量，一切诸法无余之，意义当如是知晓。如是，以譬喻近似表示之义，乃是自明空性等同虚空之菩提心，非是思维之境，乃是超离表示言说者，自明不移光明广大之界，不作任运无有宽窄高低，法身菩提心之中心广大矣。自生之智慧，乃于法身之中心任运成就，故离思离言戏论，自显现中云：无思法身离戏论，佛陀智慧法性中，无念佛陀体性明，无执自净大者中，金刚萨埜觉性明，明净空性智慧中，无相法性明。又《声续根本续》云：离作故圆满，离边故不住中，完全圆满故，离回向与愿，无余故非分，非一二边尽，不显多超一，不可说故语之基，离实空性心要义，不堕方所见之义。又《普作王续》云：大圆满之见行此，与因果修持不相同，见行菩提心此乃，如同虚空
English
Emptiness and clarity are free from elaboration, and there is no specific designation of 'this' or 'that.' Although it is represented as being like the sky, upon examination, the sky itself, which serves as the example, lacks color, shape, and any identifiable characteristic. If it cannot be established as a phenomenon to be exemplified, then the meaning represented by that example—the purity of mind's nature—is not established anywhere. Therefore, it should be understood as merely an example representing something that cannot be specifically designated for the time being. From 'The Lion's Perfected Power': 'Equality is free from substance, the Buddha's intention is, Wisdom's self-appearance, the Dharmakaya is like the sky. Non-elaboration awareness is equal to the edge of the sky. Conduct is in the realm of emptiness, without grasping, it is liberated in its own place. Intention abides in its own place, in the state of meditative equipoise. The insubstantial self-appearance is the reality of all mandalas. Immutable self-enlightenment is the realm of all dharmata.' Also, from 'The All-Creating King': 'O Great Bodhisattva, all phenomena are of the nature of the sky. In the sky, there is no self-nature. In the sky, there is no example. In the sky, there is no measure. The meaning of all phenomena, without exception, should be understood in this way.' Thus, the meaning closely represented by example is the self-aware, sky-like Bodhicitta, which is not an object of thought but transcends representation and expression. It is the self-luminous, unwavering, clear, and vast expanse. Uncreated, spontaneously accomplished, without wide or narrow, high or low, the center of the Dharmakaya's Bodhicitta is vast. The self-arisen wisdom is spontaneously accomplished as the heart of the Dharmakaya, and therefore is free from thought, speech, and elaboration. From 'Self-Arisen': 'The thought-free Dharmakaya is free from elaboration. In the Buddha's wisdom, the nature of reality, The non-conceptual Buddha's essence is clear. In the ungrasping, self-pure Greatness, The awareness of Vajrasattva is clear. In the clear, pure, empty wisdom, The signless nature of reality is clear.' Also, from 'The Root Tantra of the Sound Exceeding': 'Liberated from action, it is perfected by perfection. Liberated from extremes, it does not abide in the center. Completely perfected, it is free from dedication and aspiration. Without remainder, it is not a part. Not one, the two extremes are exhausted. Not appearing as many, it transcends the one. Inexpressible, it is the basis of words. The meaning of the essence of insubstantial emptiness, Not falling into a direction, is the meaning of the view.' Also, from 'The All-Creating King': 'This view and conduct of Great Perfection, Is not like cause, effect, and practice. This view and conduct, Bodhicitta, Is like the sky.'