Tibetan
་ཆོས་དེ། དོན་དམ་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད། མཚན་གཞི་བུམ་ 5-29 པ་ལྟ་བུའོ། །དོན་དམ་བདེན་པ། བདེན་གྲུབ། རང་མཚན། དངོས་པོ་སོགས་དོན་གཅིག གཉིས་པ་ནི། རྟོག་པས་བཏགས་པ་མིན་པར་རང་ངོས་ནས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རང་ བཞིན་དུ་གནས་པའི་དངོས་པོ་དེ། རང་མཚན་གྱི་མཚན་ཉིད། མཚན་གཞི་ཡུལ་དུས་རང་ བཞིན་མ་འདྲེས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དོ། །དེ་ཡང་ཀ་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ན་ཤར་ལ་རེག་ པའི་ཀ་བའི་རྫས་དེས་ནུབ་ལ་མ་རེག་པ་ལྟ་བུ་ནི་ཡུལ་མ་འདྲེས་པའི་དོན་དང་། སྔ་དྲོའི་ཀ་བ་ དེ་ཉིད་ཕྱི་དྲོ་ན་མེད་པ་ལྟ་བུ་ནི་དུས་མ་འདྲེས་པའི་དོན་དང་། ཀ་བ་ལ་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་དེ་ ཉིད་བུམ་པ་ལ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ནི་རང་བཞིན་མ་འདྲེས་པའི་དོན་ནོ། །རང་སྣང་ཡུལ་དུ་བྱེད་པའི་ བློ་དེས་རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཚན་མ་ཤར་བའི་སྒོ་ནས་རྟོགས་དགོས་པའི་ཆོས་ཡིན་ ཕྱིར་རང་མཚན་ཞེས་བརྗོད། གཉིས་པ་ལ། དེ་དངོས་དང་། སྤྱི་མཚན་གཉིས་ལས། དང་པོ། རྟོག་པས་བཏགས་ཙམ་ དུ་གྲུབ་པའི་ཆོས་དེ། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད། མཚན་གཞི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའོ། །ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ། བརྫུན་པར་གྲུབ་པ། སྤྱི་མཚན། དངོས་མེད་ཀྱི་ཆོས་སོགས་དོན་གཅིག གཉིས་པ་ནི། ཡུལ་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་གནས་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པས་ བཏགས་པ་ཙམ་གྱི་ཆོས་སུ་གྲུབ་པ་དེ། སྤྱི་མཚན་གྱི་མཚན་ཉིད། མཚན་གཞི་ཡུལ་དུས་རང་ བཞིན་འདྲེས་འཛིན་གྱི་རྟོག་པའི་གཟུང་ཡུལ་རྣམས་སོ། །དཔེར་ན་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཀ་འཛིན་ རྟོག་པ་ལ་རིགས་སྤྱི་ཀ་བ་གཅིག་པུ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་སྣང་བ་ནི་ཡུལ་འདྲེས་པར་སྣང་བའི་ དོན་དང་། སྔ་དྲོ་དང་ཕྱི་དྲོའི་ཀ་འཛིན་རྟོག་པ་ལ་དེ་ལྟར་སྣང་བ་ནི་དུས་འདྲེས་པར་སྣང་བའི་ དོན་དང་། རྫ་གསེར་གྱི་བུམ་འཛིན་རྟོག་པ་ལ་དེ་ལྟར་སྣང་བ་ནི་རང་བཞིན་འདྲེས་པར་སྣང་ བའི་དོན་ནོ། །རང་སྣང་ཡུལ་དུ་བྱེད་པའི་བློ་དེས་རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཚན་མ་ཤར་ རྒྱུ་མེད་པར་སྤྱིའི་རྣམ་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་རྟོགས་དགོས་པའི་ཆོས་ཡིན་ཕྱིར་སྤྱི་མཚན་ 5-30 ཞེས་བརྗོད་དོ། ། གཉིས་པ་ལ། ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་ལས། དང་པོ་ནི། བདེན་བཞིའི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ དང་། ཆོས་དང་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་རྣམས་ལྟ་བུའི་ཡུལ་དང་། དེ་དག་གི་གནས་ཚུལ་ ཇི་བཞིན་པ་སོ་སོར་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམས་ནི་ལྟ་བ་དངོས་སོ། །དེ་ལས་བདེན་བཞིའི་ རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ནི། རང་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བཞག་པའི་ ཟག་བཅས་ཀྱི་དངོས་པོ་དེ། སྡུག་བསྔལ་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད། མཚན་གཞི་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ ཀྱི་གཟུགས་ཕུང་ལྟ་བུའོ། །གང་ཟག་ཚོགས་སྦྱོར། བདེན་འཛིན་སོགས་ཆ་བཞག་གིས་སྡུག་ བདེན་ཡིན་པར་གཅོད། སྡུག་བདེན། ཆོས་ཅན། ཁྱོ
Chinese
该法，是胜义谛（藏文：དོན་དམ་བདེན་པ།，含义：究竟真实）的特征，例如瓶子。 胜义谛（藏文：དོན་དམ་བདེན་པ།），真实成立（藏文：བདེན་གྲུབ།），自相（藏文：རང་མཚན།），实事（藏文：དངོས་པོ།）等意义相同。 第二，不是由分别念（藏文：རྟོག་པ།）安立，而是从自身具有不共的自性（藏文：རང་བཞིན།）的事物，是自相的特征，例如处、时、自性不混杂的一切事物。 例如柱子，柱子的本体接触东方，而不接触西方，这是处不混杂的含义；早晨的柱子，下午就不存在了，这是时不混杂的含义；柱子具有的自性，瓶子不具有，这是自性不混杂的含义。 以自显现作为对境的意识，必须通过显现自身不共的相（藏文：མཚན་མ།）来认识的法，所以称为自相。 第二，分为实事和总相（藏文：སྤྱི་མཚན།）两种。第一，仅仅由分别念安立的法，是世俗谛（藏文：ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ།，含义：世间共许的真实）的特征，例如虚空。 世俗谛（藏文：ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ།），虚假成立（藏文：བརྫུན་པར་གྲུབ་པ།），总相（藏文：སྤྱི་མཚན།），无实事之法等意义相同。 第二，不是从对境自身成立的处所之理的体性，而是成立为仅仅由分别念安立的法，是总相的特征，例如处、时、自性混杂执着的分别念的所取境。 例如，在执着东西方的柱子的分别念中，似乎有一个共同的柱子种类在跟随，这是处混杂显现的含义；在执着早晨和下午的柱子的分别念中，也是如此显现，这是时混杂显现的含义；在执着泥土和黄金的瓶子的分别念中，也是如此显现，这是自性混杂显现的含义。 以自显现作为对境的意识，无法显现自身不共的相，而是通过作意总的相状来认识的法，所以称为总相。 第二，分为见、修、行三种。第一，四圣谛（藏文：བདེན་བཞི།）的十六种行相（藏文：རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག）和法与补特伽罗（藏文：གང་ཟག་，含义：人）的无我（藏文：བདག་མེད།）等作为对境，以及如实地认识这些对境的智慧，是真实的见。 其中，四圣谛的十六种行相是：从自身的原因集谛（藏文：ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ།）产生而安立的有漏（藏文：ཟག་བཅས།）的事物，是苦谛（藏文：སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ།）的特征，例如异熟所生的色蕴（藏文：གཟུགས་ཕུང་）。 以补特伽罗的集合、结合，以及对真实的执着等假立为苦谛（藏文：སྡུག་བདེན།）来决断。苦谛（藏文：སྡུག་བདེན།），有法（藏文：ཆོས་ཅན།），是可知的。
English
That dharma (ཆོས་དེ།), is the characteristic of ultimate truth (དོན་དམ་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད།), like a vase. Ultimate truth (དོན་དམ་བདེན་པ།), truly established (བདེན་གྲུབ།), self-characteristic (རང་མཚན།), entity (དངོས་པོ།), etc., have the same meaning. Secondly, that which is not established by conceptualization (རྟོག་པས།), but exists from its own side as an uncommon nature (རང་བཞིན།), is the characteristic of self-characteristic, such as all entities where place, time, and nature are not mixed. For example, if it is like a pillar, the substance of the pillar that touches the east does not touch the west, which is the meaning of place not being mixed; the same pillar in the morning does not exist in the afternoon, which is the meaning of time not being mixed; the nature that the pillar has, the vase does not have, which is the meaning of nature not being mixed. Because the mind that takes its own appearance as an object must realize the dharma by way of the uncommon sign that arises from itself, it is called self-characteristic. Secondly, there are two types: entity and general characteristic (སྤྱི་མཚན།). Firstly, the dharma that is established merely by conceptualization is the characteristic of conventional truth (ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ།), such as space. Conventional truth (ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ།), falsely established (བརྫུན་པར་གྲུབ་པ།), general characteristic (སྤྱི་མཚན།), non-entity dharma, etc., have the same meaning. Secondly, that which is not the nature of the way things exist established from the object's own side, but is established as a dharma merely by conceptualization, is the characteristic of general characteristic, such as the objects of perception of conceptualizations that grasp place, time, and nature as mixed. For example, in the conceptualization that grasps the eastern and western pillars, it appears that a single general pillar follows, which is the meaning of place appearing mixed; it appears similarly in the conceptualization that grasps the morning and afternoon pillars, which is the meaning of time appearing mixed; it appears similarly in the conceptualization that grasps the clay and gold vases, which is the meaning of nature appearing mixed. Because the mind that takes its own appearance as an object cannot cause its own uncommon sign to arise, but must realize the dharma by way of attending to the general aspect, it is called general characteristic. Secondly, there are three: view, meditation, and conduct. Firstly, the sixteen aspects of the four noble truths (བདེན་བཞིའི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག) and the selflessness (བདག་མེད།) of phenomena and persons (གང་ཟག་), etc., are the objects, and the wisdom that realizes each of their conditions as they are is the actual view. Among these, the sixteen aspects of the four noble truths are: the contaminated (ཟག་བཅས་) entity that is established from the aspect of being born from its own cause, the truth of the origin (ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ།), is the characteristic of the truth of suffering (སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ།), such as the form aggregate (གཟུགས་ཕུང་) born from maturation. By imputing the aggregation and combination of persons, and the clinging to truth, etc., it is determined to be the truth of suffering (སྡུག་བདེན།). The truth of suffering (སྡུག་བདེན།), the subject (ཆོས་ཅན།), is knowable. --------------------------------------------------------------------------------
Tibetan
ད་མི་རྟག་པ་ཡིན་ཏེ། རེས་འགའ་སྐྱེ་བའི་ ཕྱིར། དེ་ཆོས་ཅན། ཁྱོད་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་ཏེ། ལས་ཉོན་གྱི་གཞན་དབང་ཅན་ཡིན་པའི་ ཕྱིར། དེ་ཆོས་ཅན། ཁྱོད་སྟོང་པ་ཡིན་ཏེ། ཉེར་ཕུང་ལ་དབང་སྒྱུར་བ་པོ་གང་ཟག་གི་བདག་ གིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར། དེ་ཆོས་ཅན། ཁྱོད་བདག་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཉེར་ཕུང་གང་ཟག་གི་བདག་ ཏུ་གྲུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། རང་འབྲས་སྡུག་བདེན་བསྐྱེད་པའི་ལས་ཉོན་གྱི་ཆ་ནས་བཞག་ པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི་དངོས་པོ་དེ། ཀུན་འབྱུང་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད། མཚན་གཞི་འདོད་ པའི་འདོད་ཆགས་དང་། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བྱུང་སེམས་པ་ལྟ་བུའོ། །ལས་ཉོན་ མ་ཡིན་པའི་དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་དང་ སྟོབས་བཞིས་བཤགས་འགྱུར་གྱི་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་ལས་སོགས་དང་ཐེག་ཆེན་མཐོང་ལམ་སྐྱེ་ ཁ་མའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཆ་བཞག་གིས་ཀུན་འབྱུང་བདེན་པར་སྡུད་དོ། །ལས་ ཉོན་གཉིས་ཆོས་ཅན། རྒྱུའི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། རང་འབྲས་སྡུག་བདེན་གྱི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཆོས་ཅན། ཀུན་འབྱུང་གི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། སྡུག་བདེན་དུས་དང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། སྲེད་པ་ཆོས་ཅན། རྐྱེན་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། འཕེན་བྱེད་ཀྱི་ལས་ལ་གསོས་ 5-31 འདེབས་པའི་སྒོ་ནས་སྡུག་བདེན་གྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ལས་ཉོན་གཉིས་ ཆོས་ཅན། རབ་སྐྱེའི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། མནར་མེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ལྟ་བུའི་སྡུག་བསྔལ་ཤུགས་ དྲག་པོ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། རང་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་ངོས་ སྐལ་གྱི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་དེ། འགོག་བདེན་གྱི་མཚན་ཉིད། མཚན་ གཞི་མཐོང་སྤངས་སྤངས་པའི་སྤངས་ཆ་ལྟ་བུའོ། །ཉོན་སྒྲིབ་སྤངས་པའི་བྲལ་བ་དེ། ཆོས་ ཅན། འགོག་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་སྤངས་པའི་འགོག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཆོས་ ཅན། ཞི་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་སྤངས་པའི་ཞི་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཆོས་ཅན། གྱ་ ནོམ་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཐར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཆོས་ ཅན། ངེས་འབྱུང་གི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། སླར་ལྡོག་པ་མེད་པར་འཁོར་བ་ལས་གཞན་དུ་ངེས་པར་ འབྱུང་ཟིན་པའི་ཕྱིར། འགོག་བདེན་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་ལམ་གྱི་ཆ་ནས་བཞག་ པའི་འཕགས་ལམ་དེ། ལམ་བདེན་གྱི་མཚན་ཉིད། མཚན་གཞི་ནི། བདག་མེད་མངོན་སུམ་ དུ་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྟ་བུའོ། །མི་སློབ་པའི་ལམ་བདེན་དེ་ཆ་བཞག་གིས་ལམ་བདེན་དུ་ སྡུད་དོ། །བདག་མེད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ། ཆོས་ཅན། ལམ་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ ཏེ། ཐར་པར་བགྲོད་བྱེད་ཀྱི་མ་ནོར་བའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཆོས་ཅན། རིགས་པའི་རྣམ་ པ་ཡིན་ཏེ།
Chinese
它无常，因为会产生。因此，它是法。你（指众生）是痛苦的，因为你受业和烦恼的支配。因此，它是法。你是空性的，因为你缺少对蕴的支配者——人我。因此，它是法。你是无我的，因为蕴中不存在作为人我的实体。从产生自果——苦谛的业和烦恼的角度来说，有漏之事物是集谛的特征。例如，欲界的贪欲，以及与之相应的俱生心所。不是业和烦恼的善业，以及与烦恼相应的俱生心和心所，还有通过四力可以忏悔的杀生等业，以及大乘见道即将生起之人的相续中的烦恼，都可以归类为集谛。业和烦恼二者，是因的相，因为它们是自果——苦谛的根本。因此，它们是法。它们是集起的相，因为它们在任何时间和方式都能产生苦谛。贪爱是缘的相，因为它通过滋养能引业，而成为苦谛的俱生缘。业和烦恼二者，是增上的相，因为它们产生剧烈的痛苦，比如无间地狱的痛苦。通过作为获得自体之方便的无间道，断除了份额之障碍的个别自证之灭，是灭谛的特征。例如，见道和修道所断之断分。断除烦恼障的解脱，是灭的相，因为它是断除痛苦的灭。因此，它是法。它是寂静的相，因为它是断除烦恼的寂静。因此，它是法。它是殊胜的相，因为它是具有利益和安乐自性的解脱。因此，它是法。它是出离的相，因为它是永不退转地从轮回中决定出离。作为获得灭谛之方便的道之分，圣道是道谛的特征。例如，现量证悟无我的智慧。无学道谛也可以归类为道谛。现量证悟无我的智慧，是道的相，因为它是通往解脱的无谬之道。因此，它是法。它是理性的相，因为它...
English
It is impermanent because it arises. Therefore, it is a dharma. You (referring to sentient beings) are suffering because you are under the control of karma and afflictions. Therefore, it is a dharma. You are empty because you lack a self of a person who controls the aggregates. Therefore, it is a dharma. You are selfless because there is no entity of a person-self in the aggregates. From the perspective of karma and afflictions that generate the result of suffering, contaminated things are the characteristics of the truth of origin (Samudaya Satya). Examples include desire in the desire realm and the mental factors that accompany it. Virtuous actions that are not karma and afflictions, as well as the minds and mental factors that correspond to afflictions, the karma of killing that can be confessed through the four powers, and the afflictions in the continuum of those about to generate the Mahayana path of seeing, can all be categorized as the truth of origin. Both karma and afflictions are aspects of the cause because they are the root of the result of suffering. Therefore, they are dharmas. They are aspects of accumulation because they generate suffering at all times and in all ways. Attachment is an aspect of the condition because it nourishes the karma that propels, and thus becomes the co-operative condition for suffering. Both karma and afflictions are aspects of increase because they generate intense suffering, such as the suffering of the Avici hell. The individual cessation attained through the path of no-more-learning, which serves as a means of obtaining self-attainment, and which has abandoned the obscurations of the share, is the characteristic of the truth of cessation (Nirodha Satya). Examples include the abandonment of what is abandoned by the path of seeing and the path of meditation. The separation from abandoning afflictive obscurations is an aspect of cessation because it is the cessation of abandoning suffering. Therefore, it is a dharma. It is an aspect of peace because it is the peace of abandoning afflictions. Therefore, it is a dharma. It is an aspect of excellence because it is liberation that is the nature of benefit and happiness. Therefore, it is a dharma. It is an aspect of definite emergence because it is definitely emerging from samsara without returning. The noble path, which is established from the perspective of the path as a means of obtaining the truth of cessation, is the characteristic of the truth of the path (Marga Satya). An example is the wisdom that directly realizes selflessness. The path of no-more-learning can also be categorized as the truth of the path. The wisdom that directly realizes selflessness is an aspect of the path because it is the unerring path to liberation. Therefore, it is a dharma. It is an aspect of reason because it... --------------------------------------------------------------------------------