Tibetan
ས་སུ་གནས་པ་ལས། བཅས་བཅོས་མེད་པའི་དོན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་པས་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་རང་ལུགས་ལ་ལྷོད་ཆགས་ཤིང༌། སེམས་ཉིད་རྣལ་དུ་ཕེབས་པ་ལ་གྲོལ་ཞེས་བྱ། དེ་ཡང་གཏན་དུ་དེ་ལྟར་གནས་པས་ཐེག་པ་ཐུན་མོང་བ་ལས་འཕགས་པའོ། །ཡེ་ནས་གྲོལ་བའི་དཔེ་ནི། ཨཱ་ལི་ཀའི་འབྲས་བུ་ཡེ་ནས་སྨིན་པ་ལ། ད་སྨིན་རྒྱུ་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡེ་གྲོལ་ལ་གསུམ། ཡེ་གྲོལ་གྱི་གོ་བ། འཇོག་པའི་འཐད་པ། གྲོལ་ལུགས་སོ། །ཡེ་གྲོལ་གྱི་གོ་བ་ནི། གློ་བུར་བ་མ་ཡིན་པར་ཐོག་མ་ནས་གྲོལ་ཟིན་པས། ད་བསྐྱར་ནས་གྲོལ་རྒྱུ་མེད་པའི་གནད་ནི། རིག་པ་ཉིད་འཁྲུལ་མ་མྱོང་བ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཡེ་གྲོལ་དུ་འཇོག་པའི་འཐད་པ་ལ་གསུམ། རིགས་པས་འཐད་པ། ལུང་གིས་འཐད་པ། གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པའོ། །རིགས་པས་འཐད་པ་ནི། ཡེ་ཉིད་ནས་རིག་པ་ཉིད་གྲོལ་བའི་གནད་ནི། རིག་པ་ལ་གཞི་མེད་པས་ལྡོག་ས་མེད་པ་དང༌། རྩ་བ་མེད་པས་བྱུང་ས་མེད་པ་དང༌། མཚན་ཉིད་མེད་པས་གཏན་ལ་མི་ཕེབས་པ་དང༌། སྐྱེ་བ་མེད་པས་གྲོལ་རྒྱུ་མེད་པའོ། །དེ་ཡང་ཡེ་གྲོལ་ཡིན་པའི་རྟགས་སུ་སྒོམ་སྒྲུབ་གང་གིས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་མཐོང་བ་མེད། དེ་ཡང་རྒྱུ་འབྲས་རྗེས་མེད་ཀྱི་རིགས་པས་འཐད་དེ། རིག་པ་ལ་རྒྱུད་མེད་པས་འབྲས་བུ་མེད་དེ་ལས་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་མི་སྲིད་དོ། །ལུང་གིས་འཐད་པ་ནི། བརྩོན་པ་དོན་ལྡན་ལས། ཡེ་ནས་གྲོལ་བའི་སེམས་ཉིད་ནི། །ཕྱི་ནས་གྲོལ་རྐྱེན་ག་ལ་སྲིད། །ཅེས་སོ། །གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པ་ནི། གཏད་ཡལ་རག་གཞག་གི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འགྲུབ་སྟེ། གཏད་པ་ཡེ་ནས་གྲོལ་བས། དེ་ཉིད་རང་སར་གྲོལ་ཏེ། ཡེ་ཉིད་ནས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་སེམས་ལས་བྱུང་ས་མེད་པ་དང༌། གནས་ས་མེད་པ་དང༌། འགྲོ་ས་མེད་པའི་གནད་ཀྱིས་ཡེ་ནས་གྲོལ་བར་ཤེས་སོ། །གྲོལ་ལུགས་ནི། སེམས་སྟོང་པ་ཡིན་པས་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བའམ། མ་གྲོལ་ཞེས་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་གདགས་སུ་མེད་པས། ཡེ་ནས་གྲོལ་ཟིན་པའི་རྟགས་སུ། ད་དེ་ལ་བསྐྱར་ནས་གྲོལ་མི་དགོས་པ་ནི། སེམས་ཡེ་ནས་སངས་རྒྱས་པས་སོ། །ཡེ་ནས་གྲོལ་བ་དེ་ལ་གྲོལ་རྒྱུ་མེད་པས་ཤེས་སོ། །གཉིས་པ་རང་གྲོལ་ལ་གཉེན་པོ་མེད་པའི་གནད་ལ་བརྟེན་ནས། བླ་མའི་གདམས་ངག་ལ་རག་མ་ལུས་པར་བསྟན་པ་ནི། འདི་ལྟར་སྣང་གྲགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱུང་ཡང་རང་ལས་བྱུང༌། གྲོལ་ཀྱང་རང་གྲོལ་བས་སོ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་དང་སྤྲིན་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་པས་ཡུལ་གཞན་ལ་བརྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་དང༌། ལྟ་བ་དང༌། སྤྱོད་པ་སྐྱོན་ཅན་ལྟ་བུ་མིན་པས་ནི། དོན་གྱིས་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཟད་པ་ལ་བྱའོ། །རང་གྲོལ་ལ་གསུམ་སྟེ། རང་གྲོལ་གྱི་གོ་བ། རང་གྲོལ་གྱི་འཐད་པ། གྲོལ་ལུགས་སོ། །རང་གྲོལ་གྱི་གོ་བ་ནི། གཉེན་པོ་མེད་པའི་དོན་ཏེ། སྣང་བ་ཉིད་སྣང་བ་ནས་རང་གྲོལ་བས། སྣང་བ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་གང་ཡང་མེད། དེ་བཞིན་དུ་སྟོང་པ་ལ་སོགས་པ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོལ་བ་ལས་ལོགས་པ་མེད་པའོ། །དཔེར་ན་ཆང་ནད་ཅན་ཆང་གིས་འཇོམས་པ་དང༌། དུག་གིས་དུག་འཇོམས་པ་དང༌། ལྕགས་ཀྱིས་ལྕགས་གཅོག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོལ་བས་ན་རང་གྲོལ་ཞེས་བྱའོ། །རང་གྲོལ་དུ་འཇོག་པའི་འཐད་པ་ལ་གསུམ་སྟེ། རིགས་པས་འཐད། ལུང་གིས་འཐད། གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པའོ། །རིགས་པས་འཐད་པ་ནི། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པས་འཐད་དེ། གྲོལ་བ་ཐམས་ཅད་རང་གྲོལ་ཡིན་པས། གཞན་གྱིས་བཀྲོལ་བ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར་འཐད་ལ། གལ་ཏེ་གཞན་གྲོལ་ཡིན་ན། དངོས་པོ་གཅིག་ལ་གཟུགས་ཐ་དད་དུ་སྣང་བ་མི་སྲིད་པ་བཞིན་ནོ། །དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་དངོས་པོས་གཏན་ལ་ཕེབས་པ་བཞིན་ནོ། །ལུང་གིས་འཐད་པ་ནི། སེམས་སྡེ་ལས། གྲོལ་བ་རང་བྱུང་གཞན་ལས་མིན། །ཅེས་སོ། །གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པ་ནི། རང་གྲོལ་ཆེན་པོ་ལ་རྩོད་གཞི་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འགྲུབ་ཅིང་འཐད་དོ། །འདི་ལྟར་སྣང་བ་རང་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ་གཉེན་པོ་གཞན་ལ་རག་ལུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྲོལ་ལུགས་ནི། རང་གིས་རང་གྲོལ་བ་ལས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། གཞུང་གཞན་ནས་ཀྱང༌། འདོད་ཆགས་ཅན་འདོད་ཆགས་ལ་ལམ་དུ་བྱས་པས་གྲོལ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་དེ། ཀྱེ་རྡོ་རྗེ་ལས། ཇི་ལྟར་མེ་ཡིས་ཚིག་པ་ལ། །མེ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བསྲོ་བར་བྱ། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །སྣང་བ་སྣང་བ་རང་གི་ཐོག་ནས་གྲོལ་བ་ཉིད། སྣང་བ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་གྲོལ་རྒྱུའམ་གྲོལ་རྐྱེན་གཞན་མེད་པའོ། །དེ་གཞི་མེད་དུ་གྲོལ་བས། གནས་པའི་རྟེན་མེད་པས། གཞི་རྩ་མེད་པས། གཞི་རྩ་མེད་པའི་སེམས་ཉིད་དེ། གསང་སྙིང་ལས། གཞི་རྩ་མེད་པའི་སེམས་ཉིད་འདི། །ཕོ་མོ་མ་ཡིན་མ་ནིང་མིན། །ཁ་དོག་མ་ཡིན་དབྱིབས་སུ་མིན། །མཚན་མེད་མ་ཡིན་རིགས་རྒྱུད་མིན། །ཅེས་སོ། །དེ་ཉིད་རང་ལས་མ་གཏོགས་པ་ལྡོག་པའི་ས་མེད་པས། །འགྲོ་ས་མེད་པས། སྐྱེ་མ་མྱོང་བའོ། །གང་ནས་བྱུང་བའི་ས་མེད་དེ། དེ་ཉིད་རང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ལོགས་པ་མེད་པས་རང་གྲོལ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་སྦྲུལ་གྱི་མདུད་པ་སུས་ཀྱང་མ་བཀྲོལ་པར་རང་གྲོལ་བ་བཞིན་ནོ། །གསུ
Chinese
安住于地，是无有造作之义。如是，身语意三安住于自性，心性安然而住，称为解脱。彼亦恒常如是安住，故超胜于共同乘。本初解脱之譬如，如阿梨勒果本已成熟，如今无有再成熟之理。本初解脱有三：本初解脱之理解、安立之合理性、解脱之方式。本初解脱之理解是：非为突发，而是从初始即已解脱，故如今无有再次解脱之要点，乃是觉性本身未曾迷乱所致。安立为本初解脱之合理性有三：以理成立、以教证成立、以论式成立。以理成立是：本初即觉性本身解脱之要点是，觉性无有基础故无有返回之处，无有根本故无有生起之处，无有体性故无法确定，无有生故无有解脱之理。彼亦为本初解脱之征象，无论修习任何，皆未见体性。彼亦以无有因果痕迹之理成立，觉性无有相续故无有果，业与异熟亦不可能存在。以教证成立是，于《具义精进》中云：本初解脱之心性，岂有外来解脱之因缘？如是。以论式成立是，以委任、消失、依赖、安住之论式成立，委任本初解脱，彼即于自处解脱，因其本初即已解脱。彼亦由心无有来处、无有住处、无有去处之要点而知为本初解脱。解脱之方式是，心为空性故称为解脱，或不可安立为未解脱之名言，为本初解脱之征象，如今无需再次解脱，因心本初即为佛。知晓本初解脱即无有解脱之理。第二，依靠自解脱无有对治之要点，无余显示依赖上师之教言是，如是，显现声响之诸法，生起亦从自生，解脱亦为自解脱。譬如虚空与云彩。如是，不以外境为依赖之禅修、见解、行持等有过失之类，故
English
Remaining in its place means without fabrication. Thus, body, speech, and mind relax into their natural state, and the mind itself rests in its natural state, which is called liberation. Moreover, it remains in that state permanently, surpassing the common vehicles. An example of primordial liberation is like an Ālīka fruit that is already ripe, and there is no need for it to ripen further. There are three aspects of primordial liberation: the understanding of primordial liberation, the validity of establishing it, and the manner of liberation. The understanding of primordial liberation is that it is not something sudden, but rather it has been liberated from the beginning. Therefore, the key point is that there is no need to liberate it again, because awareness itself has never been deluded. There are three aspects to the validity of establishing primordial liberation: validity through reasoning, validity through scripture, and validity through logic. Validity through reasoning is that the key point of awareness itself being liberated from the beginning is that awareness has no basis, so there is no place to return to; it has no root, so there is no place to arise from; it has no characteristics, so it cannot be determined; and it has no birth, so there is no need for liberation. Furthermore, as a sign of being primordially liberated, no characteristics are seen through any meditation or practice. This is also validated by the reasoning of no traces of cause and effect. Since awareness has no continuum, there is no result, and karma and its maturation are impossible. Validity through scripture is as follows: From "Meaningful Exertion": "The mind itself, primordially liberated, how could there be external conditions for liberation?" Thus. Validity through logic is established through the logic of entrustment, disappearance, reliance, and abiding. Entrustment is primordially liberated, so it is liberated in its own place, because it is primordially liberated. Furthermore, it is known to be primordially liberated because the mind has no place of origin, no place of dwelling, and no place of going. The manner of liberation is that the mind is empty, so it is called liberation, or it cannot be labeled as not liberated, so as a sign of being primordially liberated, there is no need to liberate it again, because the mind is primordially enlightened. It is known that primordial liberation has no need for liberation. Secondly, relying on the key point that self-liberation has no antidote, the instruction that completely depends on the guru's instructions is as follows: Thus, all phenomena of appearance and sound arise from themselves, and liberation is also self-liberation. For example, like the sky and clouds. Therefore, since it is not like flawed meditation, view, or conduct that relies on external objects,
Chinese
། 所谓“以义解脱”是指法尽而言。自解脱有三：自解脱之理解、自解脱之理据、解脱之方式。自解脱之理解是：无对治之义，即显现本身从显现中自解脱，除了显现之外，没有任何法性。同样，空性等等，也都是由其自身解脱，没有其他。譬如，醉酒者以酒解酒，毒药以毒药解毒，铁以铁断铁等等相似。烦恼本身由其自身解脱，故称自解脱。确立自解脱之理据有三：以理成立、以教证成立、以论式成立。以理成立是：以法性之理成立，因为一切解脱都是自解脱，并非像由他者解脱那样成立。如果是由他解脱，则如同一个事物不可能显现为不同的形象一样。事物的自性由事物本身来确定。以教证成立是：《心部》中说：“解脱自生非由他。”以论式成立是：自解脱大，以无诤之论式成立且合理。如此，显现是自解脱，因为不依赖于其他对治。解脱之方式是：除了自己解脱自己之外，没有其他的，其他经论中也说：贪欲者以贪欲为道而解脱等等。如《嘿茹嘎金刚》中说：“如火焚烧物，以火自身暖。”等等所说一样。显现即是显现自身解脱。除了显现之外，没有其他的解脱之因或解脱之缘。因此，在无根基中解脱，没有安住的所依，没有基础，是无基础之心性。《秘密藏续》中说：“无基础之心性此，非男非女非中性，非色非形非相非种姓。”因为其自身之外没有可退转之处，没有去处，未曾生过。没有从何处而来的地方，因为其自身之外没有其他的法，故称自解脱。譬如，蛇结无需任何人解开而自解脱一样。说完
English
That which is called "liberation by meaning" refers to the exhaustion of phenomena. Self-liberation has three aspects: the understanding of self-liberation, the reasons for self-liberation, and the manner of liberation. The understanding of self-liberation is: the meaning of having no antidote, that is, appearance itself is self-liberated from appearance. There is no dharma nature other than appearance. Similarly, emptiness and so on, are liberated by themselves, there is nothing separate. For example, it is similar to a drunkard being cured by alcohol, poison being neutralized by poison, iron cutting iron, and so on. Since afflictions themselves are liberated by themselves, it is called self-liberation. There are three reasons for establishing self-liberation: established by reason, established by scripture, and established by logic. Established by reason is: established by the reason of dharma nature, because all liberation is self-liberation, it is not established as being liberated by others. If it were liberated by others, it would be like it is impossible for one object to appear as different forms. The nature of an object is determined by the object itself. Established by scripture is: In the Mind Section, it says: "Liberation is self-born, not from others." Established by logic is: Great self-liberation is established and reasonable with irrefutable logic. Thus, appearance is self-liberated because it does not depend on other antidotes. The manner of liberation is: there is nothing other than oneself liberating oneself. In other scriptures, it is also said: Those with desire are liberated by making desire the path, and so on. As it is said in the Hevajra Tantra: "Just as fire burns things, warm it with the same fire." Appearance is the very liberation of appearance itself. There is no other cause or condition for liberation other than appearance. Therefore, it is liberated without a basis, without a support for abiding, without a foundation, it is the nature of mind without a foundation. In the Guhyagarbha Tantra, it says: "This mind nature without a foundation, is neither male nor female nor neuter, is not color, not form, not sign, not lineage." Because there is no place to turn back other than itself, there is no place to go, it has never been born. There is no place from where it came, because there is no other dharma separate from itself, it is called self-liberation. For example, like a snake's knot that unties itself without anyone untying it. Finished.