Tibetan
་མའི་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་དག་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། སྤྲོས་པ་དང་རྟོག་པ་ལས་གྲོལ་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོའོ། །འདི་དག་གིའང་སློབ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཆ་རྣམས་དོར་ནས་གོང་དུ་བགྲོད་པ་ཙམ་གྱི་ཆ་ནས་སྤང་བྱའི་ཕྱོགས་སུ་བརླན་པའོ། །མི་སློབ་པའི་དུས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ཏུ་ན་གྲོལ་བའི་ཚེ་ཕུང་པོ་ཞེས་པའི་མིང་དུའང་མི་གནས་ཏེ། ཕུང་པོ་དག་ལས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་འགྲོལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བརྗོད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ་ཉི་ཟླ་ཁ་ཡོར་ལས། ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྟོག་པས་སྦགས་པའི་ཕུང་པོ་དང༌། རྟོག་པ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་པའི་ཕུང་པོའོ། །རྟོག་པས་སྦགས་པའི་ཕུང་པོ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ་གྲུབ་པས་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་འདུས་པས་ན་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང༌། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་འཛིན་པ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པས་ན་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། ཕྲ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འདུས་པས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་འདུས་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །མི་རྟོག་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་ཐམས་ཅད་འདུས་པས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང༌། རིག་པ་ཉིད་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྐྱེ་མེད་དུ་སྣང་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། དྲི་མ་རྣམས་མངོན་དུ་དག་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་འགྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཞེས་སོ། །གསུམ་པ་རྣམ་པ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི། གང་ཞིག་གང་ལས་སྐྱེ་ཞིང་མཆེད་པར་གྱུར་པས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དབྱེ་ན། ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ལས་རང་གི་སྐད་ཅིག་ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་རྒྱུན་དང་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཤེས་པ་གཉིས་སྐྱེ་ཞིང་མཆེད་པར་བྱེད་པ་མིག་གི་གཟུང་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དྲུག་དང༌། ཤེས་པའི་རྣམ་པ་ལས་སྐད་ཅིག་ཕྱི་ལོགས་སུ་སྐྱེ་ཞིང་ཡུལ་ལ་མཆེད་རུང་དུ་སྐྱེས་པ་གཟུགས་ལ་གཟུགས་སུ་ཤེས་པ་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་དྲུག་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སུ་གནས་པ་ནི། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། སྐྱེ་མཆེད་ནི་གཉིས་ཏེ། གཟུང་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། འཛིན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ཡང་གཟུགས་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང༌། སྒྲ་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང༌། དྲི་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས
Chinese
从无垢方面来说，是戒律之蕴，从戏论和分别中解脱出来，是解脱之蕴。这些也舍弃了被学道所包含的部分，仅仅是从向上前进的方面来说，被归为应断除的一方。无学时的功德则不是这样。一般来说，解脱之时，连蕴这个名称也不存在，因为经中说从诸蕴中彻底解脱出来，所以从一方面来说也没有矛盾，应当这样理解。如《日月续》中所说：蕴有这些，分别是：被分别染污的蕴和诸分别自性空的蕴。被分别染污的蕴是这样：一切事物聚集在一起而成立，所以是色蕴，一切体验聚集在一起，所以是受蕴，诸根的执著聚集在一起，所以是想蕴，微细的烦恼聚集在一起，所以是行蕴，一切知识聚集在一起，所以是识蕴。不分别的蕴是这样：一切禅定聚集在一起，所以是等持蕴，智慧本身因为烦恼漏尽的缘故，是解脱智慧蕴，同样的意义显现为无生，所以是智慧蕴，诸垢染显现清净的缘故，是戒律蕴，因为超越了一切分别，所以是解脱蕴。第三、生处种类的差别是：从何处产生和发展，所以称为生处，分类是：从境的种类产生自己刹那之外的相续和执持的识二者，并使之发展，即眼的所取境色等六种，从识的种类在刹那之外产生，并且生为能够向境发展的，即对于色认知为色的眼识等六种，安住于十二生处。又是从那里面说：生处有两种，即所取生处和能取生处。也就是对于色认为是想，对于声音认为是想，对于气味认为是想
English
From the aspect of being stainless, it is the aggregate of discipline; from being liberated from elaboration and conceptualization, it is the aggregate of liberation. These also, having abandoned the parts included in the path of learning, are considered to be on the side of what should be abandoned, merely from the aspect of progressing upwards. The qualities of the time of non-learning are not like that. In general, at the time of liberation, even the name 'aggregate' does not exist, because it is said in the scriptures that one is completely liberated from the aggregates, so it should be understood that there is no contradiction in saying it from one aspect. As it is said in the 'Sun and Moon Tantra': The aggregates are like this: the aggregate defiled by conceptualization and the aggregate of the self-nature of all conceptualizations being empty. The aggregate defiled by conceptualization is like this: because all things are gathered together and established, it is the aggregate of form; because all experiences are gathered together, it is the aggregate of feeling; because the grasping of the senses are gathered together, it is the aggregate of perception; because the subtle afflictions are gathered together, it is the aggregate of formation; and because all knowledge is gathered together, it is the aggregate of consciousness. The non-conceptual aggregate is like this: because all meditations are gathered together, it is the aggregate of concentration; because wisdom itself is liberated due to the exhaustion of outflows, it is the aggregate of liberating wisdom; because the meaning of that itself appears as unborn, it is the aggregate of wisdom; because the stains are manifestly purified, it is the aggregate of discipline; and because it transcends all conceptualizations, it is called the aggregate of liberation. The third, the difference in the types of sense bases, is: whatever is born and develops from something is called a sense base. The classification is: from the aspect of the object, the continuum outside of one's own moment and the consciousness that holds it both arise and develop, such as the six objects of the eye, form, etc.; from the aspect of consciousness, what arises outside of the moment and is born capable of developing towards the object, such as the eye consciousness that knows form as form, etc., are six. These abide in the twelve sense bases. Again, from that same source: there are two sense bases, the object sense base and the subject sense base. That is, thinking of form as perception, thinking of sound as perception, thinking of smell as perception.
Tibetan
་པ་དང༌། རོ་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང༌། ཆོས་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང༌། རེག་ལ་འདུ་ཤེས་སུ་སེམས་པ་དང༌། མིག་གི་གཟུང་བའི་ཆ་དང༌། རྣ་བའི་གཟུང་བའི་ཆ་དང༌། སྣའི་གཟུང་བའི་ཆ་དང༌། ལྕེའི་གཟུང་བའི་ཆ་དང༌། ཡིད་ཀྱི་གཟུང་བའི་ཆ་དང༌། ལུས་ཀྱི་གཟུང་བའི་ཆ་སྟེ་བཅུ་གཉིས་སོ་ཞེས་སོ། །བཞི་པ་འཛིན་བྱེད་དབང་པོའི་ངོ་བོ་ནི། ཡུལ་འཛིན་པ་ལས་དབང་བྱེད་པས་ན་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དབྱེ་ན་གཟུགས་ཅན་དང་པོའི་ཆ་ལས་བྱུང་བ་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལས་བྱུང་བ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི། རགས་པ་ཕུང་པོ་གཟུགས་ཅན་དང་པོའི་བདག་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ། གཟུགས་ལ་འཛིན་ནུས་སུ་སྐྱེད་པ་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྔ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཤེས་པ་དང་པོའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་བདག་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་དྲུག་གོ །གཉིས་པ་ནི། ཡུལ་ལ་སྤྱོད་ནུས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པའི་ཆ་སྟེ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་གོ །ཡང་ཉི་ཟླ་ཁ་སྦྱོར་ལས། དབང་པོ་ནི་གཉིས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཆ་ལས་བྱུང་བའི་དབང་པོ་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལས་བྱུང་བའི་དབང་པོའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཆ་ལས་བྱུང་བའི་དབང་པོ་ནི་དྲུག་སྟེ། རགས་པ་སའི་ཆ་འཛིན་པ་མིག་གི་དབང་པོ་དང༌། བསྐྱོད་པ་རླུང་གི་ཆ་འཛིན་པ་རྣ་བའི་དབང་པོ་དང༌། སྡུད་པ་ཆུའི་ཆ་འཛིན་པ་སྣའི་དབང་པོ་དང༌། སྨིན་པ་མེའི་ཆ་འཛིན་པ་ལྕེའི་དབང་པོ་དང༌། ཁྱབ་པ་ནམ་མཁའི་ཆ་འཛིན་པ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང༌། འདུས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཆ་འཛིན་པ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལས་བྱུང་བའི་དབང་པོ་ནི་དྲུག་སྟེ། སེམས་རྣམ་པར་གདུང་བ་དད་པའི་དབང་པོ་དང༌། སེམས་རྣམ་པར་རྣོ་བའི་ཆ་ལས་བྱུང་བ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང༌། བར་མ་ཆད་པར་ཚིག་དོན་འཛིན་པ་དྲན་པའི་དབང་པོ་དང༌། ཆོས་ཉིད་སྟོང་པ་མངོན་དུ་སློང་བ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་དབང་པོ་དང༌། ལྟ་བའི་དོན་ཉེར་བར་ལེན་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དང༌། མི་རྟོག་པའི་དོན་ཉེ་བར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སེམས་རྣམ་པར་ཞི་བའི་དབང་པོའོ་ཞེས་སོ། །ལྔ་པ་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་ནི། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་སྐྱེས་པ་སྟེ། དབྱེ་ན་གཟུང་ཡུལ་དངོས་པོར་སྣང་བ་ཆོས་ཅན་གྱི་ཆ་དང༌། དེའི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཆ་སྟེ། ཡུལ་དང་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཡུལ་ཅན་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཡུལ་ལ་འཆར་ཡང་མཐར་འཛིན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་དང༌། ཡུལ་ལ་འཆར་བ་མ་ཡིན་ཞིང་བརྗོད་པ་ལས་འདས་པའི་བློ་དམ་པ་སྟེ། སྔ་མ་དེ་ཉིད་ལས། ཡུལ་ནི་གཉིས་ཏེ
Chinese
，以及于味觉中作意，于法中作意，于触觉中作意，眼的所取分，耳的所取分，鼻的所取分，舌的所取分，意的所取分，身的所取分，总共十二。第四，能执持的根的体性是：由于从执持对境而起作用，所以称为根。区分的话，有从有色最初的成分产生，以及从智慧的成分产生两种。第一种是：粗大蕴有色最初的增上缘所产生的，能生起执持色法能力之眼根等五种。以及从能辨识的最初识的有色增上缘所产生的意根，共六种。第二种是：生起能享用对境能力的智慧成分，即是信等六种。又，在《日月合璧经》中说：根有两种，从色法成分产生的根，以及从智慧成分产生的根。从色法成分产生的根有六种，即执持粗大地界的眼根，执持动摇风界的耳根，执持收摄水界的鼻根，执持成熟火界的舌根，执持遍布空界的意根，以及执持聚合各种成分的身根。从智慧成分产生的根有六种，即心极度悲悯的信根，从心极度敏锐的成分产生的精进根，不间断地执持词义的念根，显现法性空性的近取根，领受见解之义的智慧根，以及能生起不分别之义的心寂静根。第五，境与有境的相状是：生起所取与能取的相状。区分的话，所取境显现为实物，是法相的成分，以及它的自性空性，是法性的成分。境与非境，即有境的识。它虽然显现于境，但最终远离一切执持，以及不显现于境，且超越言语的殊胜智慧。前者中说：境有两种，
English
, as well as attending to taste, attending to dharma, attending to touch, the apprehended aspect of the eye, the apprehended aspect of the ear, the apprehended aspect of the nose, the apprehended aspect of the tongue, the apprehended aspect of the mind, and the apprehended aspect of the body, totaling twelve. Fourth, the nature of the controlling faculty that apprehends is: because it functions by apprehending objects, it is called a faculty. If divided, there are two types: those arising from the element of the first form, and those arising from the element of wisdom. The first is: the coarse aggregates arising from the dominant condition of the first form, the five sense faculties such as the eye faculty that generates the ability to apprehend forms. And the mind faculty, which arises from the dominant condition of the form of the first consciousness that distinguishes, making six. The second is: the element of consciousness that arises with the ability to experience objects, namely the six aspects such as faith. Furthermore, in the "Union of Sun and Moon Sutra," it says: There are two faculties: the faculty arising from the element of form, and the faculty arising from the element of wisdom. The faculty arising from the element of form is sixfold: the eye faculty that apprehends the coarse earth element, the ear faculty that apprehends the moving wind element, the nose faculty that apprehends the gathering water element, the tongue faculty that apprehends the ripening fire element, the mind faculty that apprehends the pervasive space element, and the body faculty that apprehends the assembled various elements. The faculty arising from the element of wisdom is sixfold: the faculty of faith, which is the mind's extreme compassion; the faculty of diligence, which arises from the mind's extremely sharp element; the faculty of mindfulness, which continuously grasps the meaning of words; the faculty of near attainment, which manifests the emptiness of reality; the faculty of wisdom, which takes up the meaning of views; and the faculty of mental quiescence, which generates the meaning of non-discrimination. Fifth, the aspects of object and subject are: arising in the aspects of what is grasped and what grasps. If divided, the object to be grasped appears as a real thing, which is the aspect of phenomena, and its nature of emptiness, which is the aspect of reality. Object and non-object are the consciousness that is the subject. Although it appears in the object, it is ultimately free from all grasping, and the sublime wisdom that does not appear in the object and transcends words. In the former it says: There are two kinds of objects,