Tibetan
་སུ་མ་གྲུབ་པ་དང༌། གསལ་མི་གསལ་དུ་མེད་པས་རང་གསལ་དུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །རིག་མ་རིག་ལས་འདས་པས་རིག་པ་ཙམ་དུའང་གདགས་སུ་མེད་པ་འདི་ནི། མཐའ་བྲལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཚོན་ཚིག་གི་ཐ་སྙད་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང༌། ཆོས་སྐུ་དང༌། དབྱིངས་ལྷུན་གྲུབ་ཆེན་པོ་དང༌། རིག་པ་རང་གསལ་རྗེན་པ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱང༌། བརྡ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བཏགས་པ་ཙམ་ལས་རང་ངོ་བརྗོད་མེད་ཆེན་པོར་རྟོགས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་མིང་ལ་དོན་དུ་ཞེན་ན་སེམས་ཙམ་པའི་རང་རིག་རང་གསལ་གཟུང་འཛིན་གཉིས་མེད་ཀྱི་ཤེས་པ་དང་ཁྱད་པར་མི་རྙེད་དོ། །འདིར་བློ་གྲོས་མ་སྦྱངས་ལ་འདི་པར་འདོད་པའི་མུ་ཅོར་དུ་སྒྲོགས་པ་དག་དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པས་རང་རིག་འདི་ཁོ་བོ་ཅག་གིས་ཤེས་སོ་ཞེས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྨྲ་བར་ཟད་དོ། །རང་བཞིན་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་འདིའི་ལུགས་ཀྱིས་མཐའ་བྲལ་ལ་སོགས་པའི་འཇལ་༼༡༽ཚུལ་ཕལ་ཆེར། དབུ་མ༌། ལ་འགྱུར་དང་མཚུངས་པ་ལས། དབུ་མར་སྟོང་སྟོང་པོ་ནམ་མཁའ་འདྲ་བ་རྩིས་གཞིར་བྱེད་པ་སྟེ། འདིར་རིག་པ་ཀ་ནས་དག་པ་རྗེན་ཟང་ངེ་བ་མ་གྲུབ་ལ་མི་འགག་པ་ཙམ་དེ་ལ་གཞིར་བྱས་ནས། དེ་དང་དེའི་ངང་ལས་ཤར་བའི་ཆོས་རྣམས་མཐའ་གྲོལ་ནམ་མཁའ་ལྟར་འཇལ་༼༢༽བ་སྟེ། ཐལ་འགྱུར་ལས། དུ་མ་སྤངས་པས་ཐ་སྙད་བྲལ། །གཅིག་མ་གྲུབ་པས་རང་བཞིན་དག །རང་བཞིན་དག་པས་དོན་ཀུན་གྲུབ། །རང་བཞིན་དག་དང་གཞི་མ་དང༌། །འཁོར་དང་འདས་པའི་གཞི་མ་དང་༼༣༽། །གསོག་དང་སྙིང་པོ་མེད་པ་དང༌། །ཡ་མ་བརླ་ཞེས་མཚོན་བརྗོད་བྲལ། །ཞེས་པ་དང༌། ཡང༌། བྱ་བ་མེད་པས་མཚན་ཉིད་སྟོང༌། །བརྗོད་གཞི་འགགས་པས་མཐའ་མི་གནས། །ཟག་པ་ཟད་ཕྱིར་གདོས་བཅས་མིན། །༼༤༽དྲན་པའི་ཁུངས་འགགས་ངོ་བོ་གསལ། །གསལ་རིག་ཡུལ་གྱི་མཐའ་མི་རྟོག །སྒྲ་བྲལ་ཡང་དག་ཚིག་མེད་ཕྱིར། །ལྟོས་གཞི་ཐམས་ཅད་ཟད་པའོ། །ཞེས་པ་དང༌། ནོར་བུ་ཕྲ་བཀོད་ལས། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་སྤྱོད་དང་མི་སྤྱོད་མེད། །ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་ཡེ་ནས་ཀ་དག་པས། །ཆོས་སྐུ་ཉིད་ལ་དངོས་པོ་མཚན་མ་མེད། །ཕྱི་དང་ནང་མེད་ཡངས་པ་ཆེན་པོ་ལ། །ཡངས་པའི་ཆོས་ཉིད་མཐའ་བྲལ་དངོས་པོ་མེད། །རྫོགས་ཆེན་ལྟ་བ་གསང་འདུས་དམ་པ་འདི། །ཐེག་པའི་སྐབས་ལ་ཤིན་ཏུ་གྲངས་མང་ཡང༌། །གསང་བའི་ངེས་དོན་རང་བཞིན་གཅིག་ལས་མེད། །ཆོས་ཉིད་དཀྱིལ་ཡངས་མཚན་མ་མེད་པའོ། །ཞེས་ སོ། །ད་ནི་གཟུང་འཛིན་གཉིས་ཀ་ཡོད་མ་མྱོང་བ་ནམ་མཁའི་རང་བཞི
Chinese
，因为不是存在的事物，并且既不清晰也不非清晰，所以不是自明的。这种超越了知与非知的状态，甚至无法被称作“知”的，被称为“离边圆满大”，虽然用象征性的词语可以称之为自生智慧、菩提心、法身、自成虚空大、赤裸自明之觉性，但这仅仅是为了便于理解而使用的名称，实际上应当证悟其为不可言说之大。如果不是这样，而是执着于名相的字面意义，那就与唯识宗的自证自明、无二取舍的意识没有区别了。那些没有研习智慧，却想在此处发表谬论的人，将这两者混为一谈，傲慢地说“我们已经知道了这种自证”。按照自性大圆满的体系，离边等衡量方式大多与中观相似。然而，中观以空性、空性如虚空作为基础，而此处则以从一开始就清净、赤裸坦然、非存在且不灭的觉性作为基础，并以此来衡量从其状态中显现的诸法，如同虚空般解脱边际。如《回诤论》所说：“未舍弃众多故，离言诠；一未成立故，自性净。自性清净故，诸义成；自性清净与基始，轮回与涅槃之基始，无积与精华，不可言说无与伦比。”又如：“无为故，体性空；所说止息故，不住边。烦恼尽故，非有碍；忆念之源止息，自性明。明觉不思彼境之边，离言语，真实无词故，一切所依皆已尽。”又如《宝性论》所说：“法界无行与不行，虚空之体性本初清净故，法身自性无有事物相，内外皆无广大之中，广大之法性离边无事物，大圆满见解秘密总集此殊胜，于乘之次第中虽极众多，然秘密之义自性唯一无二，法性界广大无相也。”等等。现在，从未曾存在过能取所取的虚空自性
English
because it is not an existent thing, and because it is neither clear nor unclear, it is not self-evident. This state that transcends knowing and not knowing, which cannot even be called "knowing," is called "freedom from extremes, the great perfection." Although symbolic terms can be used to refer to it, such as self-born wisdom, bodhicitta, dharmakaya, spontaneously accomplished expanse, and nakedly clear awareness, these are merely names used for the sake of understanding. In reality, one should realize it as the great inexpressible. If it is not like that, but one clings to the literal meaning of names, then there is no difference between that and the self-aware, self-illuminating, non-dualistic consciousness of the Mind-Only school. Those who have not trained their intelligence but want to utter nonsense here, confuse these two and arrogantly say, "We know this self-awareness." According to the system of Natural Great Perfection, the ways of measuring freedom from extremes and so on are mostly similar to those of the Madhyamaka. However, the Madhyamaka uses emptiness, emptiness like space, as its basis, while here, awareness that is pure from the beginning, nakedly clear, non-existent, and unceasing is taken as the basis, and from that, the dharmas that arise from its state are measured as being free from extremes like space. As the *Vigrahavyavartani* says: "Because many are not abandoned, it is beyond expression; because one is not established, its nature is pure. Because its nature is pure, all meanings are accomplished; its nature is pure and the basis is the beginning, the basis of samsara and nirvana is the beginning, without accumulation and essence, inexpressible and incomparable." And again: "Because it is uncreated, its essence is empty; because what is said ceases, it does not abide in extremes. Because defilements are exhausted, it is not obstructive; the source of memory ceases, its essence is clear. Clear awareness does not contemplate the extremes of objects, it is free from words, truly without terms, all dependencies are exhausted." And as the *Ratnagotravibhāga* says: "In the realm of dharma there is neither action nor non-action, because the nature of space is primordially pure, the dharmakaya itself has no characteristics of things, there is no inside or outside, in the vast expanse, the nature of vastness is free from extremes and without things, this supreme secret union of Great Perfection view, although there are extremely many stages of the vehicle, the secret meaning is one and only one nature, the realm of dharma is vast and without characteristics." And so on. Now, the nature of space, in which both grasper and grasped have never existed,
Tibetan
ན་དུ་རྟོགས་པའི་དུས་ན། རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཏད་མེད་ཡོངས་གྲོལ་ཆེན་པོར་འཆར་བའི་ཕྱིར། ནང་གི་འཛིན་པ་སངས་པའི་རྟགས་སུ། ཕྱིའི་གཟུང་བ་ཕྱོགས་འབྱམས་སུ་གྲོལ་བར་བསྟན་པ་ནི། ཕྱི་རོལ་སྣང་བའི་ཡུལ་ལ་ཕར་བལྟས་པས། །ཐམས་ཅད་སང་སེང་འལ་འོལ་ཟང་མ་ཐལ། །ར་རི་ཟབ་ཟེབ་གཟའ་གཏད་ཆོས་དང་བྲལ། །སྣང་གྲགས་དྲན་རིག་མྱོང་ཚོར་སྔར་བཞིན་མེད། ། འདི་ཅི་རང་བཞིན་སྨྱོན་པའི་སྣང་བའམ། །རྨི་ལམ་ནང་༼༡༽ཞེས་༼༢༽རང་ལ་དགོད་མོ་༼༣༽འཆོར། །འདིར་རང་གི་རྟོགས་པའི་དུས་ངེས་པས་རྣལ་འབྱོར་པ་ཀུན་གྱི་སྣང་བ་རྟོགས་སུ་རུང་སྟེ། རྒྱུས་ལ་མཁས་པ་གཅིག་གིས་སྒྱུ་མའི་ལྟད་མོ་བདེན་མེད་དུ་མཐོང་བའི་ཚུལ་དེས། རྒྱུས་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་སྣང་བ་ཞར་ལ་རྟོགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཕྱི་ཡུལ་གྱི་སྣང་བ་འདི་དག་དེ་སྔ་རང་མཚན་དུ་མཐོང་བ་ལས། རྟོགས་པའི་དུས་ངེས་པའི་རང་ངོ་ལ་བདེན་ཞེན་གྱི་འཛིན་པ་ལོག་པས། གཟུང་ཡུལ་ཐམས་ཅད་རྨི་ལམ་དང༌། ཆུ་ཟླ་དང༌། སྨིག་རྒྱུའི་རྣམ་པ་ལྟར་སང་སེང༌། འལ་འོལ། ཟང་མ་ཐལ་དུ་མཐོང་སྙམ་བྱེད་ཅིང༌། ཅིར་སྣང་ཐམས་ཅད་ར་རི་ཟབ་ཟེབ་ཡོད་དམ་མེད་དམ་སྙམ་དུ་གཏད་མེད་རང་སྣང་དུ་ཤར་ཏེ། སྐྱེ་འགྲོ་རྣམས་ཀྱང་སྔར་བས་སྤྱོད་གཤིས་འགྱུར་བ་སྙམ་སྟེ། གཏད་མེད་ལྟར་སྣང་དུ་འདི་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་རྟོགས་སམ་སྙམ་པ་དང༌། མྱོང་ཐོས་དྲན་རིག་ཀྱང་སྔར་བཞིན་མེད་པར་སྟོང་པ་གཏད་ཡལ་དུ་སོང་བས། རིག་པ་ཕྱམ་གདལ་ཏེ་རྟོག་པ་གཏན་ནས་མི་འཆར་བ་འདི་ལྟ་བུ་གར་སོང་སྙམ་ནས་བྱུང་ཚོར་གནས་དག་ཏུ་རང་སངས་པ་ལ་ཤེས་པ་ཕྱལ་ཕྱལ་བ་སྟེ། རེས་འགའ་རང་གི་བྱ་སྤྱོད་དང་སྣང་གྲགས་ཐམས་ཅད་གཏད་མེད་དུ་ཤ་ར་ར་སོང་བ་ལ་དགོད་འཆོར་ཞིང༌། རང་ཉིད་སྨྱོའམ། གཞན་སྨྱོ་བ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་བར་དོའམ་རྨི་ལམ་ཡིན་ནམ་སྙམ་དུ་ཤེས་ཤིང༌། རིག་པ་གཏད་ཡལ་རྗེན་པར་བུད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་པ་ལ། རྟོགས་པ་ལ་ཚེགས་ཅི་ཡོད་འདི་ཀར་འདུག་པ་ལ་སྙམ་ནས། དམིགས་པ་མེད་པའི་སྙིང་རྗེ་ཟང་ཐལ་དུ་ཤར་བས་གཞན་ལའང་དེ་སྐད་སྟོན་ཞིང༌། རྡོ་རྗེའི་གླུ་དང་གཏད་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་ཞེན་མེད་ཀྱི་རིག་པ་སྟོན་ཞིང༌། ཟང་མ་ཐལ་དུ་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་དུས་གཅིག་ལ་ཤར་བ་སྟེ། འདིའི་དུས་ན་གཟུང་འཛིན་རང་ལོག་གི་ཆོས་སྐུ་ཁོང་ནས་ཤར་བས། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཞེན་ཡུལ་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ་ལས། རང་བཞིན་སྣང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ། །དྲི་མ་མེད་པས་ཕྲ་རགས་ལོག ། གཟུང་འཛིན་མེད་པས་འཁྲུལ་པ་ལོག
Chinese
在那时证悟的时候，为了瑜伽士显现一切法无执、完全解脱之大，作为内在执着消散的象征，外在所取显现为遍布各方之解脱，即：向外观看外境时，一切皆空空荡荡、模模糊糊、坦坦荡荡。拉日匝热，深而又深，远离执着、束缚和法。显现、声音、记忆、觉知、感受，都如先前一般不复存在。这是什么？是自性疯狂的显现吗？还是在梦中？如此自言自语，不禁失笑。在此，因为确定了自己证悟之时，所以能够理解所有瑜伽士的显现。正如精通因果之人，视幻术表演为虚假不实，从而也能理解其他知晓因果之人的显现一般。这些外境的显现，从前被视为实有自性，但当确定证悟之时，对自我的真实执着消失，因此，所有所取之境，都如梦境、水月、海市蜃楼般，空空荡荡、模模糊糊、坦坦荡荡。无论显现为何，都觉得拉日匝热，深而又深，不知是有是无，无执地显现自性。众生也觉得比以前行为举止有所改变，似乎一切都无执一般，心想：这一切大家也能理解吗？体验、听闻、记忆、觉知也都如先前一般消失，变得空空荡荡，无执无碍。觉性坦然舒展，念头完全不生起，心想：这般景象去了哪里？在生起、感受、安住之处，自性清净，了知变得迟钝。有时，自己的行为举止和一切显现声音都变得无执，不禁失笑，心想：是自己疯了，还是别人疯了？又或者是在中阴或梦中？如此了知。觉性无执地显露，这本就存在于一切之中，证悟又有何难？就在这里啊！如此心想。无有分别的慈悲坦然显现，也向他人如此宣说。宣说金刚歌、无执之行和无有执着的觉性。坦坦荡荡的显现一切同时显现。此时，能取所取自解脱之法身从内心显现，因此，被称为对自我的执着之境清净。如《摩尼宝鬘》中所说：自性显现之诸法，无有垢染故，粗细皆解脱。无有能取所取故，错乱皆解脱。
English
At the time of realization, in order for all dharmas to appear to the yogi as unattached and completely liberated, as a sign of the dissolution of inner clinging, the external objects of perception are shown to be liberated in all directions, that is: When looking outward at the realm of external appearances, everything is empty and clear, vague and indistinct, and completely open. Lari Zare, deep and profound, free from attachment, bondage, and dharma. Appearances, sounds, memories, awareness, and feelings are no longer the same as before. What is this? Is it the appearance of naturally insane? Or is it in a dream? Speaking to oneself in this way, one cannot help but laugh. Here, because one is certain of the time of one's own realization, it is possible to understand the appearances of all yogis. Just as one who is skilled in causality sees the performance of illusions as false and unreal, and thereby also understands the appearances of others who know causality. These appearances of the external world, which were previously seen as having inherent existence, but when the certainty of realization arises, the clinging to the reality of the self disappears, therefore, all objects of perception are like dreams, water moons, and mirages, empty and clear, vague and indistinct, and completely open. No matter what appears, one feels that it is Lari Zare, deep and profound, not knowing whether it exists or not, the self-nature appears without attachment. Beings also feel that their behavior has changed compared to before, and it seems that everything is without attachment, thinking: Can everyone understand all of this? Experiences, hearing, memories, and awareness also disappear as before, becoming empty and clear, without attachment or hindrance. Awareness is relaxed and open, and thoughts do not arise at all, thinking: Where has this kind of scene gone? In the places of arising, feeling, and abiding, the self-nature is pure, and knowledge becomes dull. Sometimes, one's own actions and all appearances and sounds become unattached, and one cannot help but laugh, thinking: Am I crazy, or are others crazy? Or is it in the bardo or in a dream? Knowing in this way. Awareness is revealed without attachment, which is inherent in everything, so what difficulty is there in realization? It is right here! Thinking in this way. Undifferentiated compassion arises openly, and one also proclaims this to others. Proclaiming the Vajra Song, the conduct of non-attachment, and the awareness without clinging. The open and unobstructed appearance of everything arises simultaneously. At this time, the Dharmakaya of the self-liberation of the grasper and the grasped arises from within, therefore, it is called the purification of the realm of clinging to the self. As it is said in the "String of Pearls": For the dharmas that appear as self-nature, because there is no impurity, both gross and subtle are liberated. Because there is no grasper or grasped, all confusion is liberated.