Tibetan
ག་པའི་ཤེས་པའོ། །དེ་ཉིད་གྱ་ནོམ་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་པས་ཀྱང་དམ་པ་སྟེ། བློ་མ་འཁྲུལ་པ་དེའི་ཡུལ་དུ་བདེན་པས་ན་བདེན་པ་སྟེ་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །གྲངས་ངེས་པ་ནི་ཤེས་བྱ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཡོད་མེད་ལ་སོགས་པ་གཉིས་བཅས་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་ཡིན་པ་བཀག་པ་ཙམ་གྱིས་གཉིས་དང་བཅས་པར་ངེས་ཏེ། བར་གྱི་ཕུང་པོ་གསུམ་པ་བསལ་བས་གཉིས་དང་བཅས་པ་དང༌། གཉིས་ལས་འདས་པ་གཉིས་སུ་གྲངས་ངེས་པར་གཉིས་དང་བཅས་པ་འཛིན་པའི་ཚད་མས་ངེས་ལ། དེ་གཉིས་ནི་བདེན་པ་གཉིས་སུ་བཞག་པས་གྲངས་ངེས་པར་གྲུབ་བོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་གཉིས་ཏེ། དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའོ། །དེ་སྐད་དུའང་ཡབ་སྲས་མཇལ་བའི་མདོ་ལས། འཇིག་རྟེན་མཁས་པའི་བདེན་པ་འདི་གཉིས་ ཏེ། །ཁྱོད་ཀྱིས་གཞན་ལས་མ་གསན་རང་གིས་གཟིགས། །དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་བདེན་དང་དོན་དམ་སྟེ། །བདེན་པ་གསུམ་པ་གང་ཡང་མ་མཆིས་སོ། །ཞེས་སོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དེ་ཡང་དབྱེ་ན་གཉིས་ཏེ། སྣང་ལ་དོན་བྱེད་མི་ནུས་པ་ལོག་པའི་ཀུན་རྫོབ་དང༌། སྣང་ལ་དོན་བྱེད་ནུས་པ་ཡང་དག་ཀུན་རྫོབ་སྟེ། བདེན་གཉིས་ལས། སྣང་དུ་འདྲ་ཡང་དོན་བྱེད་དག།ནུས་པའི་ཕྱིར་དང་མི་ནུས་ཕྱིར། །ཡང་དག་ཡང་དག་མ་ཡིན་ཏེ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ནི་དབྱེ་བའང་བྱས། །ཞེས་སོ། །དེའང་སྣང་བ་དང་མཐུན་པར་དོན་བྱེད་ནུས་པ། རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ། བརྟགས་པས་དབེན་པ། རང་རང་གི་རིགས་ལ་མཐུན་པར་སྣང་བ་སྟེ་མཚན་ཉིད་བཞི་དང་ལྡན་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ནི་ཡང་དག་ཀུན་རྫོབ་སྟེ་སོ་སོའི་དོན་བྱེད་ནུས་པར་ཡོད་ལ། སྣང་ཡང་དོན་བྱེད་མི་ནུས་པ་སྐྲ་ཤད་འབབ་པ་དང་ཟླ་བ་གཉིས་སུ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལོག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ནི་དོན་བྱེད་ནུས་པར་མེད་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ་ཞེས་འདོད་དོ། །དོན་དམ་པ་ལའང་ཡང་དག་པར་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཀག་ཙམ་ལས་སྐྱེ་མེད་ཀྱི་སྤྲོས་པ་ལས་མ་གྲོལ་བ་རྣམ་གྲངས་བའི་དོན་དམ་དང༌། སྐྱེ་བ་དང་སྐྱེ་མེད་ལ་སོགས་པའི་སྤྲོས་པ་མཐའ་དག་ལས་གྲོལ་བ་རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་དམ་སྟེ་གཉིས་སུ་ཡོད་པར་དེ་ཉིད་ལས། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་བཀག་པ་ཡང༌། །ཡང་དག་པ་དང་མཐུན་ཉིད་བཞེད། །སྐྱེ་མེད་སྤྲོས་ཀུན་ཞི་བ་ལ། །དོན་དམ་ཞེས་པའི་བརྡ་མཛད་དོ། །ཞེས་སོ། ། གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་ལ་གཉིས་ཏེ། །མཚན་ཉིད་དངོས་དང༌། ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཚད་མའོ། །དང་པོ་ནི་བདེན་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆོས་གང་ཞིག་རང་བཞིན་མེད་པ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆོས
Chinese
嘎巴的智慧啊。它本身是极其殊胜的，因此也是神圣的，因为不迷惑的智慧在其境界面前是真实的，所以是真谛，即如是性。数量确定是指所知事物，如色等，这些有无等二者都包含在内，超越一切，仅仅通过遮止就确定包含二者。通过排除中间的第三蕴，就包含了二者；超越二者，在数量上确定为二，通过执持包含二者的量来确定。这二者被安立为二谛，因此数量确定得以成立。详细区分则有二：胜义谛和世俗谛。如《父子相见经》中所说：“世间智者的真谛有二，你无需从他人处听闻，自己观察。那就是世俗谛和胜义谛，不存在第三种真谛。”如此说。世俗谛又可分为二：显现却不能起作用的虚妄世俗，以及显现且能起作用的真实世俗。如《二谛论》中所说：“显现相似，但能否起作用，因此分为真实与非真实，世俗的区分也已说明。”也就是说，与显现相符，能够起作用，从因产生，远离分别，与各自的种类相似而显现，具有这四种特征的色等法，是真实世俗，能够各自起作用。而显现却不能起作用的，如毛发脱落和显现为二月等虚妄世俗，因为不能起作用，所以是详细区分，如是认为。胜义谛也有两种：仅仅遮止生等，但尚未从无生之戏论中解脱的，是名言胜义；从生与无生等一切戏论中解脱的，是非名言胜义。如彼经所说：“遮止生等，也与真实相符，于无生寂灭一切戏论者，名为胜义。”如此说。第二，体相有二：真实的体相和决定的量。第一，仅仅是真谛的体相是任何法都没有自性。世俗谛的体相是法
English
The wisdom of Gaga. It itself is extremely supreme, therefore it is also sacred, because the wisdom that is not confused is true in its realm, so it is the truth, that is, suchness. Numerical certainty means that knowable things, such as form, etc., these existence and non-existence, etc., both are included, transcending everything, and it is determined to include both only by negation. By excluding the middle third aggregate, it includes both; transcending the two, it is numerically determined as two, and it is determined by the measure that holds the two. These two are established as the two truths, so the numerical certainty is established. Detailed distinctions are two: the ultimate truth and the conventional truth. As it is said in the Sutra of Meeting Father and Son: "The truths of worldly wise men are two, you do not need to hear from others, observe yourself. That is the conventional truth and the ultimate truth, there is no third truth." So it is said. Conventional truth can also be divided into two: false conventional that appears but cannot function, and true conventional that appears and can function. As it is said in the Treatise on Two Truths: "The appearance is similar, but whether it can function, therefore it is divided into true and untrue, and the distinction of conventional is also explained." That is to say, it is consistent with the appearance, can function, arises from cause, is free from discrimination, and appears similar to its own kind. The dharmas such as form, etc., which have these four characteristics, are true conventional, and can function individually. But what appears but cannot function, such as hair falling out and appearing as two moons, etc., are false conventional, because they cannot function, so it is a detailed distinction, so it is thought. There are also two kinds of ultimate truth: merely negating birth, etc., but not yet liberated from the play of non-birth, is the nominal ultimate truth; liberated from all the play of birth and non-birth, etc., is the non-nominal ultimate truth. As it is said in that sutra: "Negating birth, etc., is also in accordance with the truth, for those who are non-born and pacify all play, it is called the ultimate truth." So it is said. Second, the characteristics are two: the real characteristics and the determining measure. First, the characteristic of merely the truth is that any dharma has no self-nature. The characteristic of conventional truth is dharma
Tibetan
་ཅན་གང་ཞིག་རིག་པས་དཔྱད་མི་བཟོད་པ། དོན་དམ་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞིག་རིག་པས་དཔྱད་བཟོད་པའོ། །དེའང་རང་གི་ངོ་བོ་བདེན་པས་སྟོང་པ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡིན་ལ། མཐར་ཐུག་དཔྱོད་པའི་རིག་པས་དགག་པར་ནུས་པ་ལ་དཔྱད་མི་བཟོད་པ་ཟེར་ཞིང༌། རིག་པ་གང་གིས་ཀྱང་དགག་པ་མི་ནུས་པ་ལ་དཔྱད་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའང་དངོས་པོར་སྨྲ་བས་དོན་བྱེད་ནུས་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པར་འདོད་པས་ཡང་དག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཁས་མི་ལེན་ཡང༌། དབུ་མ་པས་ཀུན་རྫོབ་གཉིས་སུ་སྨྲ་སྟེ་དཔྱད་མི་བཟོད་པའི་ཤེས་བྱ་དོན་བྱེད་ནུས་པ་ཡང་དག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ། དཔྱད་མི་བཟོད་པའི་ཤེས་བྱ་དོན་བྱེད་མི་ནུས་པ་ལོག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཡང་དངོས་པོར་སྨྲ་བས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་གཞན་དབང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང༌།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་སུ་སྨྲ་ཡང༌། དབུ་མ་པས་སྤྲོས་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་༼༡༽བཀག་པས་འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་བཀག་པ་སྐྱེ་མེད་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་བྱེ་བྲག་ལ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བཏགས་ནས་རྣམ་གྲངས་པའི་དོན་དམ་པ་དང༌། གཤིས་ངོར་གང་དུའང་མ་གྲུབ་པས་དོན་དམ་པར་ན་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའི་ཕྱོགས་ཙམ་ལ་རྣམ་གྲངས་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་དམ་པ་ཞེས་དབྱེ་ཡང༌། སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ལ་དོན་དམ་པར་དབྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་པ་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་བྱ་གཞི་ལྔ་ལས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱིས་མཚོན་པར་བྱ་བའི་གཞི་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མཚོན་པའི་གཞི་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཏེ། དེའང་འགོག་པ་གཉིས་དང་ནམ་མཁའ་ནི་དགག་བྱ་ལ་ལྟོས་པའི་བཀག་པ་ཡིན་པས་དཔྱད་མི་བཟོད་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པར་མི་རུང་སྟེ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་མཚན་གཞི་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་མ་རྟོགས་པའི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་ཕྱོགས་འཛིན་པའི་དབུ་མ་པ་ཁ་ཅིག་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དང་མཐུན་པར་སྨྲ་སྟེ། དུས་མཉམ་པར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་འདུ་བའི་རྒྱུ་ཚོགས་པ་སྔ་མ་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཐ་ན་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་ལ་གཟུང་ཆར་གསལ་བ་ཐམས་ཅད་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་དུ་སྒྱུ་མ་ཙམ་དུ་བདེན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དང༌། ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་མདོ་སྡེ་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་པ་ཁས་ལེན་ཏེ། ཤེས་པ་ལ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ཉིད་དངོས་སུ་མི་སྣང
Chinese
凡是不能被理智分析的，什么是胜义谛的特征？凡是能被理智分析的。也就是说，自性以真实空性，就是无自性。能被最终的理智分析所破斥的，叫做不可分析。任何理智都不能破斥的，叫做可分析。也就是说，有部宗认为能起作用的就是胜义谛，所以不承认正确的世俗谛。但是，中观宗认为有两种世俗谛，能起作用的不可分析的所知是正确的世俗谛的特征。不能起作用的不可分析的所知是错误的世俗谛的特征。还有，有部宗认为胜义谛有两种，即依他起胜义谛和圆成实胜义谛。但是，中观宗因为遮止了单方面的戏论༼༡༽，以遮止相似作为理由，将遮止生灭的世俗谛的差别称为胜义谛，并区分了名言上的胜义谛。因为自性上什么都不成立，所以在胜义上，仅仅是超越一切戏论的方面，就区分了非名言上的胜义谛。但是，他们说，与一切戏论分离，在胜义上区分特征是不可能的。如果问，从色法等五蕴所知中，什么是用二谛来表示的基础？回答是，表示胜义谛的基础是无为法。也就是说，二灭和虚空是依赖于所破的遮止，因为是不可分析的，所以不能成为胜义谛，唯有真如才是。应该理解，世俗谛的特征是所有没有证悟真如无生的一切所知。有些执着于世俗谛的中观派，说的与有部宗相同。他们说，同时显现能取和所取的实物，是从接近聚集的原因集合中产生的。也就是说，甚至在无分别的意识中，所有显现为所取分的部分，在外境中都如幻觉般真实。还有一些人承认经部行中观派，认为外境本身并不真实显现于意识中。
English
Whatever cannot be analyzed by reason, what is the characteristic of the ultimate truth? Whatever can be analyzed by reason. That is to say, emptiness of self-nature with truth is selflessness. That which can be refuted by the ultimate reasoning is called unanalyzable. That which cannot be refuted by any reasoning is called analyzable. That is to say, the Vaibhashika school considers that which can function is the ultimate truth, so they do not accept the correct conventional truth. However, the Madhyamaka school believes that there are two kinds of conventional truths, and the unanalyzable knowable that can function is the characteristic of the correct conventional truth. The unanalyzable knowable that cannot function is the characteristic of the false conventional truth. Furthermore, the Vaibhashika school believes that there are two kinds of ultimate truths, namely, the other-dependent ultimate truth and the perfectly established ultimate truth. However, the Madhyamaka school, because it prohibits one-sided elaboration (1), uses the prohibition of similarity as a reason to call the difference of the conventional truth of prohibiting arising and ceasing the ultimate truth, and distinguishes the nominal ultimate truth. Because nothing is established in its own nature, in the ultimate sense, only the aspect that transcends all elaborations distinguishes the non-nominal ultimate truth. However, they say that it is impossible to separate from all elaborations and distinguish characteristics in the ultimate sense. If asked, from the five aggregates of knowable objects such as form, what is the basis for representing the two truths? The answer is that the basis for representing the ultimate truth is the unconditioned. That is to say, the two cessations and space are prohibitions that depend on what is to be negated, and because they are unanalyzable, they cannot be the ultimate truth, only suchness is. It should be understood that the characteristic of the conventional truth is all knowable objects that have not realized the unborn suchness. Some Madhyamikas who cling to the side of conventional truth speak the same as the Vaibhashika school. They say that the objects of grasping and the grasped appear simultaneously, and are produced from the collection of causes that closely gather. That is to say, even in non-conceptual consciousness, all the parts that appear as the grasped aspect are true as illusions in the external world. There are also some who accept the Sutra-follower Madhyamaka school, believing that the external object itself does not actually appear in consciousness.