Tibetan
་རྒྱ་ཆེར་སྤྲོས་པའི་ལེའུ་སྟེ་བཅུ་གཉིས་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།དེ་ལྟར་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་དང་རང་གི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་ཤེས་ནས་ཐར་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེའི་གནས་གཉིས་པ་བསམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས། ཐོས་པ་དམ་པའི་དོན་རྣམས་སྤྱིར་བསམ་ཞིང༌། ཁྱད་པར་དུ་དལ་འབྱོར་རྙེད་པར་དཀའ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་བསམ་པར་གདམས་པའི་རིམ་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཐོས་པ་དམ་པས་བརྒྱན་རྗེས་ སུ། །བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ངེས་པར་རྒྱུད་ལ་བསྐྱེད། །དེ་ཡང་ཐོས་པའི་དོན་རྣམས་ཐམས་ཅད་དང༌། །ཁྱད་པར་བསམ་བྱ་རྣམ་པ་ལྔ་ཉིད་ལས། །ཐོས་པའི་དོན་ངེས་པ་ནི་བསམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར། ཉེ་བར་དོན་དཔྱོད་པས་ནང་དུ་སེམས་པར་ཞུགས་པ་ན་ཇི་སྐད་སྨོས་པའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་དང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང༌། ཁྱད་པར་དལ་འབྱོར་རྙེད་པར་དཀའ་བ། ཚེ་མི་རྟག་པ། དད་པའི་ཕན་ཡོན། ལས་རྒྱུ་འབྲས། འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་ཏེ། རྣམ་པ་ལྔ་བསམ་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པའི་རྟེན་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དལ་འབྱོར་གྱི་མི་ལུས་ཡིན་པས། དེ་ཐོབ་པ་ལ་སྤྲོ་དགའ་བསྐྱེད་དགོས། དེ་མ་བསམས་ན་དལ་བ་ཆུད་གསོན་པའི་ཉེས་པ་ཡོད། དེ་ནི་ཐོབ་ཀྱང་ཡིད་བརྟན་མེད་པས། དགེ་བའི་ཚོགས་སྒྲུབ་པ་ལ་བསྐུལ་མ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ལྕག་འདེབས་ཚེ་མི་རྟག་པར་བསམ་དགོས། དེ་མ་བསམས་ན་ལེ་ལོ་སྙོམ་ལས་ཀྱིས་ཐར་པའི་ལམ་སྣ་ཟིན་དུས་མི་འོང་བའི་ཉེས་པ་ཡོད། དེ་ནས་གཅིག་ཏུ་གཅེས་པ་དད་པའི་དཔུངཚོགས་བསྐྱེད་དགོས། དེ་མ་བསྐྱེད་ན་ཆོས་ཀྱི་རྩ་བ་སྟོར་བའི་ཉེས་པ་ཡོད། དེ་ནས་ལས་དགེ་སྡིག་རྒྱུ་འབྲས་ཕྲ་མོ་ལ་བསམ་དགོས། དེ་མ་བསམས་ན། གཏན་དུ་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་མི་ཐར་པའི་ཉེས་པ་ཡོད། དེ་ནས་འཁོར་བ་མཐོ་དམན་གྱི་ཉེས་དམིགས་ལ་བསམ་དགོས། དེ་མ་བསམས་ན་འཁོར་འདས་ལ་སྤང་བླང་མི་ཤེས་པས་ཐར་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་སྣ་མི་ཟིན་པའི་ཉེས་པ་ཡོད། དེ་ལྟར་ན་ཆོས་འདི་ལྔས་གང་ཟག་གཅིག་ཐར་པར་བགྲོད་པའི་འཇུག་སྲོལ་མི་འཆུགས་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལྟར་བསམ་བྱའི་ཆོས་ལྔ་ཡོད་པ་ལས་རེ་ཞིག །དང་པོ་དལ་འབྱོར་རྙེད་དཀའ་བསམ་པ་ནི། །མི་ཁོམ་ལས་ལོག་མིར་གྱུར་དབང་པོ་ཚང༌། །ཆོས་ལྡན་ཡུལ་སྐྱེས་བཟང་པོའི་ལས་འཕྲོ་སད། །ལས་མཐའ་མ་ལོག་བསྟན་པ་གནས་ལ་དད། །ཆོས་ལྡན་གྲོགས་མང་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་ དཀའ། །གང་ཞིག་མཐའ་མེད་པའི་འཁོར་བར་སྐྱེ་ཤི
Chinese
这是对第十二章广说品的解释。如此，为了通过听闻所生之智慧，清楚地了解一切法的共相和自相，从而成就解脱，以金刚之位第二，即由思惟所生之智慧，普遍地思维听闻的殊胜意义。特别是，劝导思维闲暇圆满难得等五种次第是：如此以听闻殊胜之法庄严之后，必须在相续中生起思惟之智慧。也就是说，一切听闻之意义，特别是所应思维的五种，听闻之意义的确定依赖于思惟所生之智慧。因此，通过近取义而进入内心思维时，如前所说的宗派和世界安立等，特别是闲暇圆满难得、寿命无常、信仰之利益、业果、轮回之过患，这五种应投入思维。其中，在成就菩提的所依中，最殊胜的是闲暇圆满之人身。因此，获得它时应生起欢喜。若不思维，则有空耗闲暇之过患。即使获得，亦无可靠性。因此，为了成办善法之聚，应以精进之鞭策策励，思维寿命无常。若不思维，则有因懈怠懒惰而无法抓住解脱之道的过患。之后，应生起唯一珍爱的信仰军队。若不生起，则有失去佛法之根本的过患。之后，应思维善恶业的细微因果。若不思维，则有永远无法从轮回痛苦中解脱的过患。之后，应思维轮回高低的过患。若不思维，则有因不了解取舍轮回涅槃而无法抓住解脱菩提之道的过患。如此，这五法能使一个人不错误地进入通往解脱的途径。如此，在所应思维的五法中，首先思维闲暇圆满难得是：脱离无暇，转为人身，根 पूर्ण，生于佛法兴盛之地，苏醒善良之业，不堕恶趣，信奉佛法，具足众多佛法道友，实为难得。无论何者，于无边轮回中生
English
This is the commentary on the twelfth chapter, the chapter of extensive explanation. Thus, in order to achieve liberation by clearly understanding the general and specific characteristics of all dharmas through the wisdom arising from hearing, with the second Vajra position, the wisdom arising from contemplation, one should contemplate the excellent meanings of hearing in general. In particular, the order of advising to contemplate the five aspects such as the difficulty of obtaining leisure and endowment is as follows: Having been adorned with excellent hearing in this way, one must generate the wisdom of contemplation in the mindstream. That is to say, all the meanings of hearing, especially the five aspects to be contemplated, the certainty of the meaning of hearing depends on the wisdom arising from contemplation. Therefore, when entering into inner contemplation through the close examination of meaning, such as the philosophical tenets and the establishment of the world as mentioned above, and especially the difficulty of obtaining leisure and endowment, impermanence of life, the benefits of faith, the law of karma, and the faults of samsara, these five aspects should be engaged in contemplation. Among them, the most excellent of the supports for achieving enlightenment is the human body with leisure and endowment. Therefore, one should generate joy and happiness upon obtaining it. If one does not contemplate it, there is the fault of wasting leisure. Even if obtained, there is no certainty. Therefore, in order to accomplish the accumulation of merit, one should encourage oneself with the whip of diligence, contemplating the impermanence of life. If one does not contemplate it, there is the fault of not being able to grasp the path of liberation due to laziness and indolence. After that, one should generate the army of faith, which is cherished above all else. If one does not generate it, there is the fault of losing the root of the Dharma. After that, one should contemplate the subtle causes and effects of good and bad karma. If one does not contemplate it, there is the fault of never being able to escape from the suffering of samsara. After that, one should contemplate the faults of the high and low states of samsara. If one does not contemplate it, there is the fault of not being able to grasp the path of liberation and enlightenment because one does not understand what to accept and reject in samsara and nirvana. Thus, these five dharmas enable a person to enter the path to liberation without error. Thus, among the five dharmas to be contemplated, the first is to contemplate the difficulty of obtaining leisure and endowment: turning away from non-leisure, becoming a human being, having complete faculties, being born in a land where the Dharma flourishes, awakening good karma, not falling into evil destinies, having faith in the Dharma, and having many Dharma friends, is extremely difficult to obtain. Whoever is born in the endless cycle of samsara
Tibetan
འི་ཆུ་བོས་ཁྱེར་བ་ལས། ད་རེས་དལ་འབྱོར་གྱི་གྲུ་རྙེད་ནས་འཁོར་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བགྲོད་དུ་ཡོད་པ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་རྙེད་དཀའ་བ་ཞིག་རྙེད་པས་སྤྲོ་བ་ཆེར་བྱས་ཏེ་ཆོས་ལ་སྦྱར་བར་རིགས་སོ། །དེའང་མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་ལས་ལོག་པའི་དལ་བ་རྙེད་དཀའ་ཞིང༌། མིར་གྱུར་པ་དང༌། དབང་པོ་ཚང་བ་ཡང་རྙེད་དཀའ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་རྒྱལ་བའི་དྲོད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལས། མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་ལས་ལོག་པའང་རྙེད་པར་དཀའ་ འོ། །དལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །མིར་གྱུར་པའང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །དབང་པོ་ཚང་བ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ་ཞེས་སོ། །མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཡུལ་བཟང་པོ་ཆོས་དར་བའི་ས་ཕྱོགས་དང༌། བདག་གིས་སྔོན་སྨོན་པ་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པར་གྱུར་པ་དང༌། བསོད་ནམས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྦྱངས་པའི་ལས་འཕྲོ་ཆོས་ལ་སད་པ་དང༌། བླ་མ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དམ་པ་དང་ཕྲད་ནས་དེ་ལ་བསྟེན་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་འཁོར་ལོ་ཆེན་པོ་བཞི་སྟེ་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། ། བཤེས་སྤྲིང་ལས། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལ་ནི་བསྟེན་པ་དང༌། །མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་གནས་པ་དང༌། །བདག་གིས་ལེགས་སྨོན་སྔོན་ཡང་བསོད་ནམས་ བགྱིས། །འཁོར་ལོ་ཆེན་པོ་བཞི་ནི་ཁྱེད་ལ་མངའ། །ཞེས་སོ། །ལས་ཀྱི་མཐའ་མ་ལོག་པར་རྟག་ཏུ་དགེ་བ་བྱེད་པ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ། བསྟན་པ་གནས་པ་ལ་དད་པས་ཞུགས་པའང་རྙེད་པར་དཀའ། གྲོགས་དམ་པ་ཆོས་བཞིན་སྤྱོད་པ་མང་པོ་དང་འགྲོགས་སུ་ཡོད་པའང་རྙེད་པར་དཀའ་འོ། །དེས་ན་དེ་ལྟ་བུའི་དལ་བ་རྙེད་དུས་འདིར་ཆོས་མ་བྱས་ན། ཕྱི་མ་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་དལ་བ་རྙེད་པར་དཀའ་ཞིང༌། ཆོས་དང་ཕྲད་པའང་དཀོན་པར་གྱུར་ཏེ། སྤྱོད་འཇུག་ལས། དལ་འབྱོར་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའ། །སྐྱེས་བུའི་དོན་གྲུབ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ལ། །གལ་ཏེ་འདི་ལ་ཕན་པ་མ་བསྒྲུབས་ན། །ཕྱིས་ནི་ཡང་དག་འབྱོར་བ་ག་ལ་འགྱུར། །ཅེས་ སོ། །དེ་དག་རྙེད་དཀའ་བའི་རྒྱུ་མཚན་བསམ་པ་ལ་བརྒྱད་ཀྱི། དང་པོ་མི་ཁོམ་ལ་བསམ་རྙེད་དཀའ་ནི། །དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་ཚེ་རིང་ལྷ། །ཀླ་ཀློ་ལོག་ལྟ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྟོངས་པ། །ལྐུགས་པ་འདི་བརྒྱད་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་མ་གྱུར། །དེ་ཡང་ཆོས་སྒྲུབ་པར་མི་ཁོམ་པས་མི་ཁོམ་པའི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལ་རང་རྒྱུད་རྟེན་གྱིས་མི་ཁོམ་པའི་གནས་བརྒྱད་དང༌། འཕྲལ་བྱུང་རྐྱེན་ཀྱིས་མི་ཁོམ་པའི་གནས་བརྒྱད་ཡོད་པ་ལས། དང་པོ་བརྒྱད་ནི། དམྱལ་བ་དང༌། ཡི་དྭགས་དང༌། དུད་འགྲོ་གསུམ་ནི་རང་རང་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མནར་
Chinese
被业之水冲走之后，如今获得了闲暇圆满之船，能够渡过轮回的彼岸，这是获得了极其难得之物，理应心生欢喜而修持佛法。其中，从八无暇处解脱的闲暇极难获得，转生为人以及诸根具足也极难获得。如《婆罗门胜热生之解脱》中说：“从八无暇处解脱也极难，获得闲暇圆满也极难，转生为人也极难，诸根具足也极难。” 殊胜的顺缘，即佛法兴盛的吉祥地域，自己往昔发愿行持佛法，以福德力所熏习的业缘觉醒而趋入佛法，以及值遇殊胜的上师善知识并依止，这四种大轮也是极难获得的。《亲友书》中说：“依止殊胜士，安住顺缘处，往昔亦发愿，复行诸福业，汝具四大轮。” 不被业际所转，恒常行持善法也极难。于佛法住世生起信心而趋入也极难。与众多如法行持的殊胜道友共处也极难。因此，在获得如此闲暇之际若不修法，来世就难以获得如此闲暇，并且与佛法相遇也变得稀少。《入行论》中说：“此暇满极难得，能成办人生利，倘若今生未成就，后世怎能复获得？” 思维这些难得之因有八种：第一，思维无暇而难得：地狱、饿鬼、旁生、长寿天，边鄙、邪见、佛不住，喑哑此八非是法器。也就是说，因为没有闲暇修持佛法，所以称为无暇之处。其中有自相续依处所致的八无暇处，以及突发因缘所致的八无暇处。首先是前八种：地狱、饿鬼、旁生这三种各自被自身的痛苦所逼迫。
English
After being carried away by the waters of karma, now that we have found the boat of leisure and endowment, and are able to cross to the other side of samsara, we have found something extremely rare, and we should rejoice greatly and apply ourselves to the Dharma. Among them, it is extremely difficult to obtain leisure, which is freedom from the eight unfree states, and it is also difficult to be born as a human being and to have complete faculties. As it is said in "The Liberation of the Brahmin King's Hot Birth": "It is difficult to be free from the eight unfree states. It is difficult to obtain leisure and endowment. It is difficult to be born as a human being. It is difficult to have complete faculties." Auspicious favorable conditions, such as a good land where the Dharma flourishes, one's own past aspirations to practice the Dharma, the karmic connections awakened by the power of merit to enter the Dharma, and meeting and relying on a supreme guru and spiritual friend, these four great wheels are also extremely difficult to obtain. It is said in the Letter to a Friend: "Relying on a noble person, dwelling in a favorable place, having made good aspirations in the past, and also performing meritorious deeds, you possess the four great wheels." It is also extremely difficult to always do good without being turned away by the end of karma. It is also extremely difficult to enter with faith in the abiding of the teachings. It is also extremely difficult to be in the company of many virtuous friends who practice according to the Dharma. Therefore, if we do not practice the Dharma when we have obtained such leisure, it will be difficult to obtain such leisure in the future, and it will also be rare to encounter the Dharma. It is said in the Guide to the Bodhisattva's Way of Life: "This leisure and endowment is extremely difficult to obtain. It is able to accomplish the benefit of human life. If we do not accomplish benefit in this life, how will we obtain perfect endowment in the future?" Thinking about the reasons for these difficulties, there are eight: First, thinking about the unfree states and how difficult they are to obtain: hell, hungry ghosts, animals, long-lived gods, border regions, wrong views, the absence of a Buddha, and dumbness. These eight are not vessels for the Dharma. That is to say, because there is no leisure to practice the Dharma, it is called a place of unfree state. Among these, there are eight unfree states due to one's own continuum and basis, and eight unfree states due to sudden circumstances. First, the first eight are: hell, hungry ghosts, and animals, all three of which are tormented by their own suffering.