Tibetan
་གསུངས་སོ། །ཡང་ཇི་སྐད་དུ། །སྟོང་པ་ཉིད་ལ་བལྟ་ཉེས་པས། །ཤེས་རབ་ཆུང་རྣམས་ཕུང་བར་འགྱུར། ཞེས་གསུངས་སོ། །རྩ་བའི་ཤེས་རབ་ལས་ཀྱང་། །གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་བལྟ་བ། །དེ་དག་གསོར་མི་རུང་བར་གསུངས། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གསོར་ཅི་ལྟར་མི་རུང་ཞེ་ན། དཔེར་ན་ནད་པ་ལ་འཁྲུ་སྨན་བཏང་བས། ནད་དང་འཁྲུ་ སྨན་གཉིས་ཆར་འཁྲུས་ན་ནད་སོས་པ་ཡིན་ལ། ནད་འཁྲུས་ནས་འཁྲུ་སྨན་མ་ཞུ་ན། ནད་པ་གསོར་མི་རུང་སྟེ་འཆི་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོར་བལྟ་བ་དེ་སྟོང་ཉིད་སྒོམས་པས་བུད་ཀྱང་། སྟོང་ཉིད་ལ་ཞེན་ཅིང་བལྟ་ན། སྟོང་པའི་བདག་པོ་སྟོང་པར་འགྲོ་སྟེ། །ངན་འགྲོར་ཕྱོགས་པར་འགྱུར་བའོ། །རིན་ཆེན་འཕྲེང་བ་ལས་ཀྱང་། །ཡོད་པ་པོ་ནི་བདེ་འགྲོར་འགྲོ། །མེད་པ་པོ་ནི་ངན་འགྲོར་འགྲོ། ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་སྔ་མ་བས་ཕྱི་མ་སྐྱོན་ཆེའོ། །དོན་བཞི་པ་འཛིན་པ་གཉིས་ཆར་གྱི་སྐྱོན་འཆད་པ་ལ། དོན་ལ་ཡོད་པར་འཛིན་པ་དང་། མེད་པར་འཛིན་པ་གཉིས་ཆར་སྐྱོན་ཅན་ཡིན་ཏེ། །རྟག་ཆད་གཉིས་ཀྱི་མཐར་ལྟུང་བའི་ཕྱིར། རྩ་བའི་ཤེས་རབ་ལས་ཀྱང་། ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་རྟག་པར་ལྟ། མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཆད་པར་ལྟ། ཞེས་གསུངས་སོ། །རྟག་ཆད་ཀྱི་མཐར་ལྟུང་བ་ནི་རྨོངས་པའོ། །རྨོངས་པ་ནི་འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་རིན་ཆེན་འཕྲེང་བ་ལས་ཀྱང་། དེ་ལྟར་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་ཡི། །འཇིག་རྟེན་ཡོད་པའམ་ མེད་པ་ཞེས། །འཛིན་པ་དེ་ནི་རྨོངས་པ་སྟེ། །རྨོངས་པ་ཡོད་ན་མི་གྲོལ་ལོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དོན་ལྔ་པ་གྲོལ་བར་འགྱུར་བའི་ལམ་འཆད་པ་ལ། །འོ་ན་གང་གིས་གྲོལ་ཞེ་ན། །མཐའ་ལ་མི་གནས་པ་དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་རིན་ཆེན་འཕྲེང་བ་ལས། །ཡང་དག་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡེ་ནས་སྐྱེ་མེད་དུ། ཇི་བཞིན་ཡོངས་ཤེས་པ། །གཉིས་རྟག་ཆད། ལ་མི་བརྟེན་ཐར་འཁོར་བ་ལས། པར་འགྱུར། །ཞེས་པ་དང་། དེས་ན་གཉིས་རྟག་ཆད་གཉིས་ཀྱི་མཐའ་ལ། མི་བརྟེན་པ་གྲོལ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །རྩ་བའི་ཤེས་རབ་ལས་ཀྱང་། །དེ་ཕྱིར་ཡོད་དང་མེད་པ་ལ། །མཁས་པས་གནས་པར་མི་བྱའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འོ་ན་མཐའ་གཉིས་སྤང་བའི་དབུ་མ་ཉིད་ཅི་ལྟ་བུ་ཡིན་སྙམ་ན། འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པ་ལས། འོད་སྲུངས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཆོས་ལ་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དབུ་མའི་ལམ་ཆོས་རྣམས་ལ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའོ། །འོད་སྲུངས་དབུ་མའི་ལམ་ཆོས་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོགས་པ་གང་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ། འོད་སྲུངས་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་གཅིག་གོ། མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་གཉིས་སོ། འཐའ་དེ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དཔྱད་དུ་མེད་པ། བསྟན་དུ་མེད་པ། །སྣང་བ་མེད་པ། རྣམ་པར་རིག་པ་མེད་པ་སྟེ། འོད་སྲུངས་འདི་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འོད་སྲུངས་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་གཅིག་གོ། བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་གཉིས་སོ། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ། འོད་སྲུངས་འཁོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མཐའ་གཅིག་གོ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ནི་མཐའ་གཉིས་སོ། མཐའ་དེ་གཉིས་ཀྱི་དབུ་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དཔྱད་དུ་མེད་པ། བསྟན་དུ་མེད་པ། སྣང་བ་མེད་པ། རྣམ་པར་རིག་པ་མེད་པ་སྟེ། འོད་སྲུངས་འདི་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཞི་བ་ལྷས་ཀྱང་། ནང་ཡང་སེམས་མིན་ཕྱི་མིན་ཞིང་། གཞན་དུ་ཡང་ནི་རྙེད་མ་ཡིན། །འདྲེས་མིན་ལོགས་སུ་གར་མེད་དེ། །འདི་ནི་ཅུང་ཟད་མིན་དེའི་ ཕྱིར། །སེམས་ཅན་རང་བཞིན་མྱང་ངན་འདས། ཞེས་གསུངས་སོ། །དེས་ན་མཐའ་གཉིས་ལ་མི་རྟོག་ཅིང་དབུ་མའི་ལམ་བྱས་ཀྱང་། དབུ་མ་ཉིད་ལ་ཡང་བརྟག་ཏུ་མེད་དེ། དོན་ལ་དེར་འཛིན་གྱི་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བ་བློ་ལས་འདས་པར་གནས་པའོ། །ཇོ་བོས་ཀྱང་། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་འདས་པའི་སེམས་ནི་འགགས་ཤིང་ཞིག མ་འོངས་པའི་སེམས་ནི་མི་སྐྱེ་ཞིང་མི་འབྱུང་། ད་ལྟར་གྱི་སེམས་ནི་ཤིན་ཏུ་བརྟག་དཀའ་སྟེ། ཁ་དོག་མེད་པ། དབྱིབས་དང་བྲལ་བ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བར་མ་གྲུབ་བོ། ཞེས་གསུངས་སོ། །མངོན་རྟོགས་རྒྱན་ལས་ཀྱང་། །ཚུ་རོལ་ཕ་རོལ་མཐའ་ལ་མིན། །དེ་དག་བར་ན་མི་གནས་པ། །དུས་རྣམས་མཉམ་པ་ཉིད་ཤེས་ཕྱིར། །ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པར་འདོད། ཅེས་གསུངས་སོ། །དོན་དྲུག་པ་གྲོལ་བའི་རང་བཞིན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་འཆད་པ་ལ། འོ་ན་འཁོར་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་འམ། དངོས་མེད་གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན་ནམ། དངོས་མེད་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ ན། དམིགས་པ་ཅན་ལ་ལ་དག་མྱང་འདས་དངོས་པོར་ཡོད་པ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །དེ་མ་ཡིན་ཏེ་རིན་ཆེན་འཕྲེང་བ་ལས། །མྱ་ངན་འདས་པ་དངོས་མེད་པའང་། །མིན་ན་དངོས་པོ་ག་ལ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་ཡིན་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདུས་པ་འདུས་བྱས་སུ་འགྱུར་རོ། འདུས་བྱས་ཡིན་ན་མཐར་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་རྩ་བའི་ཤེས་རབ་ལས། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་
Chinese
也这样说了。又如是说：“由于错误地看待空性，智慧浅薄者会毁灭。”这样说了。中观根本慧论中也说：“那些执着空性的人，是不可救药的。”这样说了。怎样不可救药呢？譬如给病人服用泻药，如果病和泻药都泻掉了，病就好了。如果病泻掉了，而泻药没有消化，病人就不可救药，会死的。同样，如果对事物的执着通过修习空性而消除，但如果执着并看待空性，那么空性的主人就会变成空无，将会堕入恶趣。宝鬘论中也说：“有者前往善趣，无者前往恶趣。”这样说了。其中后者比前者过失更大。第四个意思是阐述执着二者的过失，执着事物为有和执着事物为无，二者都是有过失的，因为会堕入常断二边。中观根本慧论中也说：“说有是常见，说无是断见。”这样说了。堕入常断二边是愚痴，愚痴就不会从轮回中解脱。这样宝鬘论中也说：“如是如幻之世间，执着为有或无，那是愚痴，有愚痴就不会解脱。”这样说了。第五个意思是阐述能够解脱的道路。那么通过什么解脱呢？不执着于边，通过中道就能解脱。这样宝鬘论中也说：“如实通达一切法，本来自性不生，不依赖于二，常断，从轮回中解脱。”以及“因此，不依赖于常断二边，就解脱。”这样说了。中观根本慧论中也说：“因此，智者不应安住于有和无。”这样说了。那么，舍弃二边的中道本身是怎样的呢？圣大宝积经中说：“光明守护菩萨以如理作意与法相应是什么呢？即是这样：对中道之法各自如实证悟。光明守护，对中道之法各自证悟是什么呢？就像那样。”
English
It is also said like this. Furthermore, it is said: "Due to wrongly viewing emptiness, those with little wisdom will be destroyed." This was said. In the Root Wisdom, it is also said: "Those who cling to emptiness are said to be incurable." This was said. How are they incurable? For example, if a patient is given a purgative medicine, and both the disease and the purgative are purged, the disease is cured. If the disease is purged but the purgative is not digested, the patient is incurable and will die. Similarly, if clinging to things is eliminated by meditating on emptiness, but if one clings to and views emptiness, then the master of emptiness will become empty, and will fall into the lower realms. In the Precious Garland, it is also said: "The one who exists goes to the happy realms, the one who does not exist goes to the lower realms." This was said. Among them, the latter is more flawed than the former. The fourth meaning is to explain the faults of clinging to both, clinging to things as existing and clinging to things as non-existing are both flawed, because they fall into the extremes of permanence and annihilation. In the Root Wisdom, it is also said: "To say 'exists' is to view permanence, to say 'does not exist' is to view annihilation." This was said. Falling into the extremes of permanence and annihilation is ignorance, and ignorance will not liberate from samsara. Thus, in the Precious Garland, it is also said: "Thus, in the illusory world, clinging to it as existing or non-existing, that is ignorance, and with ignorance there is no liberation." This was said. The fifth meaning is to explain the path that leads to liberation. So, through what is there liberation? Not abiding in extremes, liberation is achieved through the Middle Way. Thus, in the Precious Garland, it is also said: "Truly understanding all phenomena, from the beginning without inherent existence, not relying on the two, permanence and annihilation, liberation from samsara is achieved." And, "Therefore, not relying on the extremes of permanence and annihilation, there is liberation." This was said. In the Root Wisdom, it is also said: "Therefore, the wise should not abide in existence and non-existence." This was said. So, what is the Middle Way itself that abandons the two extremes? In the Noble Jewel Heap Sutra, it says: "What is it that the Bodhisattva Light Protector properly applies to the Dharma? It is like this: individually and correctly realizing the Middle Way Dharmas. Light Protector, what is the individual realization of the Middle Way Dharmas? It is just like that."
Chinese
如是结合。具光（འོད་སྲུངས་）恒常，这被称为一边。不恒常，这被称为二边。此二边的中间是什么呢？是不可思议的，不可言说的，不可见的，不可辨识的。具光，这被称为以中道如实地分别觉悟诸法。具光，有我，这被称为一边。无我，这被称为二边。如是结合。具光，轮回，这被称为一边。涅槃，这被称为二边。此二边的中间是什么呢？是不可思议的，不可言说的，不可见的，不可辨识的。具光，这被称为以中道如实地分别觉悟诸法。如是说。寂天（ཞི་བ་ལྷ）也说：内部非心，外部亦非，于他处亦不可得，不杂不离何处无，此非少分故，众生自性即涅槃。如是说。因此，不思二边而行中道，然中道本身亦不可思议，实则安住于远离执着之识，超越心识之处。觉窝（ཇོ་བོ）也说：如是，过去之心已灭已逝，未来之心未生未起，现在之心极难思议，无色无形如虚空般，未成立。如是说。《现观庄严论》中也说：此岸彼岸非边际，彼等之中亦不住，知晓诸时皆平等，是为般若波罗蜜多。如是说。第六义，解脱之自性，宣说涅槃之自性。那么，如果轮回之诸法于事物或非事物皆不成立，涅槃是否为事物，或为非事物？有境者中有者认为涅槃是事物。非也。《宝鬘论》中说：涅槃若非非事物，何来是事物？如是说。若为事物，涅槃则成和合之有为法。若为有为法，终将坏灭。因此，《中观根本慧论》中说：若涅槃
English
Thus conjoin. Radiant One, permanence is called one extreme. Impermanence is called the second extreme. What is in the middle of these two extremes? It is that which cannot be investigated, cannot be expressed, is invisible, and cannot be discerned. Radiant One, this is called the perfect and distinct realization of the Middle Way regarding all phenomena. Radiant One, self is called one extreme. Selflessness is called the second extreme. Thus conjoin. Radiant One, samsara is called one extreme. Nirvana is called the second extreme. What is in the middle of these two extremes? It is that which cannot be investigated, cannot be expressed, is invisible, and cannot be discerned. Radiant One, this is called the perfect and distinct realization of the Middle Way regarding all phenomena. Thus it is said. Shantideva also said: "Neither mind within, nor without, nor found elsewhere, neither mixed nor separate, nowhere without; this is not a little, therefore, the nature of beings is nirvana." Thus it is said. Therefore, although one does not contemplate the two extremes and practices the Middle Way, the Middle Way itself is also inconceivable. In reality, it abides in a state beyond the intellect, free from the consciousness of clinging to it. Jo-bo also said: "Thus, the past mind has ceased and perished, the future mind does not arise or occur, and the present mind is extremely difficult to contemplate. Being without color and form, like the sky, it is not established." Thus it is said. Also, in the Ornament for Clear Realization, it is said: "Not on this shore, nor the far shore, nor in between, not abiding in those places, knowing all times to be equal, is considered the Perfection of Wisdom." Thus it is said. The sixth meaning, explaining the nature of liberation, the nature of nirvana. Now, if all the phenomena of samsara are not established as either things or non-things, is nirvana a thing or a non-thing? Some who have objects of focus think that nirvana exists as a thing. That is not so. In the Precious Garland it says: "If nirvana is not a non-thing, how could it be a thing?" Thus it is said. If it were a thing, nirvana would become a compounded, conditioned phenomenon. If it were a conditioned phenomenon, it would eventually perish. Therefore, in the Fundamental Wisdom it says: "If nirvana