Tibetan
ཟད་ཙམ་ལས་མ་བསགས་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་མི་སྐྱེ་ལ། སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་བསགས་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་འབྱུང་སྟེ། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་བསྲེག་གོ །དེས་ན་ཤེས་རབ་ཉིད་ཀྱི་ཆེད་དུ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བརྟེན་དགོས་སོ། །དེ་ལྟར་ཡང་སྤྱོད་འཇུག་ལས། ཡན་ལག་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི། །ཐུབ་པས་ཤེས་རབ་དོན་དུ་གསུངས། ། ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཤེས་རབ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཤེས་རབ་ལ་དབྱེ་ན། མདོ་སྡེ་རྒྱན་གྱི་འགྲེལ་པ་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དམན་པའི་ཤེས་རབ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་ཤེས་རབ་པོ། དེ་དག་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་བཤད་ན། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ནི། གསོ་བ་རིག་པ་དང་། གཏན་ ཚིགས་རིག་པ་དང་། སྒྲ་རིག་པ་དང་། བཟོ་རིག་པ་སྟེ། རིག་པའི་གནས་བཞི་པོ་དག་ལ་བསྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་གཉིས་པོ་ནང་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དམ་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་ན་སྐྱེས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཡང་དང་པོ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དམན་པའི་ཤེས་རབ་ནི། ཉན་ཐོས་དང་རང་རྒྱལ་བ་དག་གི་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་བའི་ཕུང་པོ་འདི་མི་གཙང་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མི་རྟག་པ་དང་། བདག་མེད་པར་རྟོགས་པའོ། །གཉིས་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་ཤེས་རབ་ནི། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པའི་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པ། གཞི་མེད་རྩ་བྲལ་དུ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བདུན་བརྒྱ་པ་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པར་ཤེས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལགས་སོ། །ཞེས་ གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་སྡུད་པ་ལས་ཀྱང་། །ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་གྱུར་པ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་མཆོག་སྤྱོད་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །བྱང་ཆུབ་ལམ་སྒྲོན་ལས་ཀྱང་། ཕུང་པོ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས། །སྐྱེ་བ་མེད་པར་རྟོགས་གྱུར་པའི། །རང་བཞིན་སྟོང་ཉིད་ཤེས་པ་ལ། །ཤེས་རབ་ཅེས་ནི་ཡོངས་སུ་བཤད། ཅེས་གསུངས་སོ། །ཤེས་རབ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ཤེས་རབ་ལ་གསུམ་ཡོད་པ་ལས། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་ཤེས་རབ་ཤེས་པར་བྱ་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་འཆད་པ་ལ་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་སྟོན་ཏེ། །དངོས་པོར་འཛིན་པ་དགག་པ་དང་། །དངོས་མེད་དུ་འཛིན་པ་དགག་པ་དང་། མེད་པར་འཛིན་པའི་སྐྱོན་དང་། །འཛིན་པ་གཉིས་ཆར་གྱི་སྐྱོན་དང་། །གྲོལ་བར་འགྱུར་བའི་ལམ་དང་། །གྲོལ་བའི་རང་བཞིན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་དངོས་པོར་འཛིན་པ་དགག་པ་ནི། །ཇོ་བོའི་བྱང་ཆུབ་ལམ་སྒྲོན་དུ། །ཡོད་པ་སྐྱེ་བར་རིགས་མིན་ཏེ། །མེད་པའང་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་བཞིན། །ཞེས་པ་ལ་ སོགས་པ་གཏན་ཚིགས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དཔྱད་ནས་གསུངས་ཏེ། ལམ་རིམ་དུ་གསུང་ཙ་ན། དངོས་པོའམ་དངོས་འཛིན་ཐམས་ཅད་བདག་གཉིས་སུ་འདུས་ལ། བདག་གཉིས་པོ་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ཉིད་ཡིན་པར་གསུངས་སོ། །འོ་ན་བདག་རྣམ་པ་གཉིས་སམ། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་ན། །གང་ཟག་གི་བདག་ཅེས་བྱ་བ་དང་། །ཆོས་ཀྱི་བདག་ཅེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་གམ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གང་ཡིན་ན། འདི་ལའང་འདོད་ལུགས་མང་སྟེ། དོན་ལ་གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། རིག་པ་དང་བཅས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ནམ་མི་བྱེད་དགུ་བྱེད་རིག་རིག་གྱུ་གྱུ་པོ་འདི་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡང་མདོ་སིལ་བུ་ལས། རྒྱུན་ལ་གང་ཟག་ཅེས་བྱ་སྟེ། །གྱ་གྱུ་འཕྲོ་བ་འདི་རང་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་ཟག་དེ་ལ་རྟག་པ་དང་གཅིག་པུར་གཟུང་ནས་ང་དང་བདག་ཏུ་ཞེན་ཅིང་ཆགས་པ་དེ་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་གམ་སེམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདག་དེས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་བསྐྱེད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་དེས་ལས་བསྐྱེད་དོ། །ལས་ཀྱིས་ སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་དོ། །དེས་ན་སྡུག་བསྔལ་དང་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་བདག་གམ་སེམས་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡང་རྣམ་འགྲེལ་ལས། བདག་ཡོད་ན་ནི་གཞན་དུ་ཤེས། །བདག་གཞན་ཆ་ལས་འཛིན་དང་སྡང་། འདི་དག་དང་ནི་ཡོངས་འབྲེལ་ལས། ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཞེས་གསུངས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་བདག་དེ་གང་ཡིན་ན། །དེ་ལ་ཆོས་ཞེས་པ་ནི། ཕྱི་གཟུང་བའི་ཡུལ་དང་། ནང་འཛིན་པའི་སེམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ཆོས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེ་དག་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་མདོ་སིལ་བུ་ལས། མཚན་ཉིད་འཛིན་ལ་ཆོས་ཞེས་བྱ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་གཟུངས་འཛིན་གཉིས་པོ་དངོས་པོར་གཟུང་ན་ཞེན་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཅེས་བྱའོ། །བདག་དེ་གཉིས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ཉིད་ཡིན་པར་འཆད་པ་ལ། དང་པོར་གང་ཟག་གི་བདག་དགག་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད
Chinese
如果没有积累一点点，就不会产生大的智慧；如果积累了布施和戒律等大的福德，就会产生大的智慧，烧毁一切障碍。因此，为了智慧本身，必须依赖布施等。如《入行论》中说：所有这些支分，佛陀为了智慧而宣说。智慧的自性是如理辨别诸法。如《摄类学》中说：什么是智慧？是如理辨别诸法。如果划分智慧，在《现观庄严论》的解释中说了三种：世间智慧、超世间下等智慧、超世间大等智慧。如果说这些各自的定义：世间智慧是，医学、因明学、声明学、工巧明，依赖这四种明处而产生的智慧。两种超世间智慧，称为内明，是依赖殊胜的佛法而产生的智慧。其中，第一种超世间下等智慧是，声闻和缘觉们的闻思修所产生的智慧，即了知此取蕴是不净、痛苦、无常、无我的。第二种超世间大等智慧是，大乘行者的闻思修所产生的智慧，即了知一切法自性空性，无生，无基无根。如《七百颂般若经》中说：如果了知一切法无生，那就是般若波罗蜜多。如《圣者汇集经》中也说：如果完全了知诸法无自性，这就是殊胜的般若波罗蜜多行。如《菩提道灯论》中也说：如果了知蕴、界、处，无生，了知自性空性，就称为智慧。应当了解的智慧是，智慧有三种，其中世
English
Great wisdom does not arise from accumulating only a little. Great wisdom arises from accumulating great merit such as generosity and ethics, burning away all obscurations. Therefore, for the sake of wisdom itself, one must rely on generosity and so forth. As it is said in the Bodhisattvacaryāvatāra: "All these limbs, the Buddha has spoken for the sake of wisdom." The nature of wisdom is to thoroughly distinguish phenomena. As it is said in the Abhidharmasamuccaya: "What is wisdom? It is thoroughly distinguishing phenomena." If we divide wisdom, the commentary on the Abhisamayalankara speaks of three types: worldly wisdom, inferior transcendental wisdom, and great transcendental wisdom. If we explain the characteristics of each of these: Worldly wisdom is medicine, logic, grammar, and crafts; it is the wisdom that arises from relying on these four fields of knowledge. The two transcendental wisdoms, called inner science, are the wisdom that arises from relying on the sacred Dharma. Among these, the first, inferior transcendental wisdom, is the wisdom that arises from the hearing, thinking, and meditation of the Hearers and Solitary Realizers, which is the realization that this aggregate of appropriation is impure, suffering, impermanent, and selfless. The second, great transcendental wisdom, is the wisdom that arises from the hearing, thinking, and meditation of the Mahayana practitioners, which is the realization that all phenomena are empty of inherent existence, unborn, without basis or root. As it is said in the Seven Hundred Verse Prajnaparamita Sutra: "That which knows that all phenomena are unborn is the Perfection of Wisdom." As it is also said in the Arya Samgatha Sutra: "Completely knowing that all phenomena are without inherent existence, this is the supreme practice of the Perfection of Wisdom." As it is also said in the Bodhipathapradipa: "Understanding the aggregates, elements, and sense bases as unborn, knowing their selflessness and emptiness, is fully explained as wisdom." What is to be known about wisdom is that there are three types of wisdom, among which the worldly
Chinese
必须了知超越一切边的大智慧。为了阐述它，用六种方式来展示：破除执着于实有，破除执着于实无，执着于无的过患，执着于二者的过患，成为解脱的道路，以及解脱的自性涅槃。其中，首先是破除执着于实有。如觉沃（阿底峡尊者）的《菩提道灯论》中说：“有者不应理而生，无亦如虚空之花。”等等，通过各种大理证进行分析后宣说。在道次第中宣说时，一切实有或实执都包含在二我之中，而这两个我被宣说为自性空。那么，二我或者说“心”是什么呢？就是人我与法我。其中，人我或者说“心”是什么呢？对此也有很多观点。实际上，所谓“人”，就是具有明觉的近取蕴的相续，或者是不作九作、飘忽不定、变幻莫测的这个东西。正如《小品经》中所说：“相续即是人，飘忽不定此即是。”这样宣说了。如果将这个人执着为常、为一，并执着、贪恋于我与自我的话，那就是人我或者说“心”。这个我会产生烦恼，烦恼会产生业，业会产生痛苦。因此，一切痛苦和罪过的根源就是这个我或者说心。正如《释量论》中所说：“若有我则知有他，由我他分生执与嗔，由此等及彼等之关联，一切过患皆将生。”这样宣说了。法我是什么呢？所谓“法”，就是外境所取和内境所执的心。为什么称它们为“法”呢？因为它们执持自己的特征。正如《小品经》中所说：“执持特征名为法。”这样宣说了。像这样，如果将能取和所取二者执着为实有，那么这种执着就称为法我。为了阐述这两个我是自性空的，首先要破除人我。由龙树论师所著
English
It is necessary to know the great wisdom that transcends all extremes. To explain it, it is shown in six ways: refuting the clinging to existence, refuting the clinging to non-existence, the fault of clinging to non-existence, the fault of clinging to both, the path that leads to liberation, and the nature of liberation, which is nirvana. Among these, the first is refuting the clinging to existence. As it is said in Jowo's (Atiśa's) "Lamp for the Path to Enlightenment": "Existence is not reasonable to arise, non-existence is like a flower in the sky." And so on, it is taught after analyzing with various great reasons. When teaching in the Stages of the Path, all existence or clinging to existence is included in the two selves, and these two selves are taught to be empty of inherent existence. So, what are the two selves, or what is called "mind"? They are the self of the person and the self of phenomena. Among these, what is the self of the person, or what is called "mind"? There are many views on this. In reality, what is called "person" is the continuum of the aggregates of appropriation with awareness, or this thing that does not do nine things, is fickle, and changeable. As it is said in the Sutra Collection: "The continuum is called a person, this fickle and changing one is it." It is taught like this. If that person is grasped as permanent and singular, and clung to and attached to as "I" and "self," that is called the self of the person, or "mind." That self creates afflictions, afflictions create actions, and actions create suffering. Therefore, the root of all suffering and faults is that self, or mind. As it is said in the Commentary on Valid Cognition: "If there is a self, then one knows there is another, from the division of self and other arise grasping and hatred, from these and their connections, all faults will arise." It is taught like this. What is the self of phenomena? What is called "phenomena" are the external objects of grasping and the internal mind of clinging. Why are they called "phenomena"? Because they hold their own characteristics. As it is said in the Sutra Collection: "Holding characteristics is called phenomena." It is taught like this. Like this, if the two, grasper and grasped, are clung to as existent, then that clinging is called the self of phenomena. In order to explain that these two selves are empty of inherent existence, first, the self of the person is refuted. Written by the master Nāgārjuna.