Tibetan
ས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལ་མཁས་ན་ཁམས་ལ་མཁས་པའོ། །ཞེས་པའི་སྡོམ་ནི། མིག་སོགས་ཁམས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དང་། །འབྱུང་བཞི་ནམ་མཁའ་རྣམ་ཤེས་དང་། །ཚོར་བ་ལྔ་དང་མ་རིག་པ། །འདོད་ཁམས་གནོད་སེམས་རྣམ་པར་འཚེ། །ངེས་འབྱུང་གནོད་སེམས་མེད་པ་དང་། །རྣམ་མི་འཚེ་སྟེ་དྲུག་ཚན་གསུམ། །གཟུགས་མ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་བཞི། །འདོད་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་ཁམས། །ངན་པ་བར་མ་གྱ་ནོམ་ཁམས། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་འགོག་པའི་ཁམས། །དགེ་དང་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན། །སློབ་དང་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན། །འདས་དང་མ་འོངས་ད་ལྟར་ཏེ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་གསུམ་ཚན་དྲུག །ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད་ཁམས་དང་། །འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཁམས་ཏེ། །ཁམས་ནི་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། །ཞེས་པའི་བསྡུ་བ་ནི་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་རོ། །གཉིས་པ་ནི། འོ་ན་དྲུག་ཚན་དང་པོའི་ནམ་མཁའ་དང་རྣམ་ཤེས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྤྱིར་ནམ་མཁའ་ལ་གསུམ་ལས། བུ་ག་ནམ་མཁའ་ལ་འདིར་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ཁ་ལ་སོགས་པའི་སྣང་བ་སྐྱ་སེང་སེང་པོ་དང་མུན་པ་ནག་ཐིབས་ཐིབས་པའི་རྡུལ་དག་ཡིན་པས་རང་གི་ངོ་བོ་གནོད་པ་བྱར་རུང་གི་ཐོགས་བཅས་ཀྱང་ཡིན་ལ་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་ཐོགས་བཅས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ན་གནས་པའི་ཕྱིར་ན་ཐོགས་བཅས་ཉེ་འཁོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེས་ན་མདོ་ལས་སྐྱེས་བུ་འདི་ནི་ཁམས་དྲུག་པའོ་ཞེས་པས་སེམས་ཅན་ལ་ཡོད་པའི་ནམ་མཁའ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲ་འདོད་དོ། །མདོ་སྡེ་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལོ་ཞེས་སྨོས་ཏེ། བུ་གའི་སྣང་མུན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་གཟུགས་ཡིན་ལ་ནམ་མཁའ་ནི་ཐོགས་བར་མེད་པའི་རེག་བྱ་དང་བྲལ་བའི་འདུས་མ་བྱས་ཁོ་ན་ཡིན་པས་གཟུགས་གཞན་ལ་མི་སྒྲིབ་པའི་ཐོགས་མེད་དང་བསགས་པར་གནས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ན་གནས་པའི་ཕྱིར་ཐོགས་མེད་ཉེ་འཁོར་བ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ན་ནི་འདིར་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་ཡིན་ཏེ་ཟག་མེད་ནི་སྲིད་པ་གཅོད་བྱེད་ཡིན་ལ་འདི་ནི་མདོ་ལས་ཁམས་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་མའི་མངལ་དུ་འཇུག་གོ་ཞེས་སེམས་ཅན་རྣམས་སྐྱེ་བའི་རྟེན་དུ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་རྣམ་ཤེས་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ས་བོན་ཡིན་པས་མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། འབྱུང་བ་ནི་རྟེན་དུ་གྱུར་པས་སྐྱེས་པ་གནས་པ་དང་། ནམ་མཁའ་ནི་གོ་འབྱེད་པས་གནས་པ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །ཅི་ཁམས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལས་འདི་གཉིས་ཁོ་ན་བསྟན་ཞེ་ན། རྒྱུ་གསུམ་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱིས་བཤད་ཟིན་འཆད་པར་འགྱུར་བས་གཞན་ཞེས་གསུངས་པས་གཞན་འདིར་མི་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ། ཁམས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་འབྱུང་བ་བཞི། །དུས་གསུམ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་བཞི། །ཟག་བཅས་ཟག་མེད་འདུས་བྱས་དང་། །འདུས་མ་བྱས་དང་འགོག་ཁམས་ཏེ། །བཤད་ཟིན་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིའོ། །ཞེས་དང་། ས་སོགས་ལས་གཞན་དྲུག་ཚན་དང་། །དུས་གསུམ་འགོག་པ་ལ་གནས་པའི། །གསུམ་ཚན་འཆད་འགྱུར་ཉི་ཤུ་དྲུག །ཅེས་པ་འདི་གཉིས་བཤད་འཆད་མིན་པས་སྐབས་སུ་བབ་པའོ། །འོན་ཀྱང་ཁམས་མང་པོའི་མདོའི་བཤད་པའི་དོན་དུ་བྱས་པ་མིན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ལུས་བཀོད་པའི་ཞར་ལ་བཤད་པའོ། །ཡང་ན་གཞན་ནི་འཕྲོར་ལུས་པ་མེད་ལ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཟླ་འབྱུང་བཞི་བཤད་པས་འཕྲོར་ལུས་པ་ཁ་བསྐང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འདི་གཉིས་ལ་ལོག་རྟོག་ཡོད་པས་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པའི་རབ་དབྱེ་བཤད་པ་ལ་གཉིས་ལས། དང་པོ་དགོས་པ་ནི། སློབ་མ་ཆོས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་མཁས་པ་དང་། དེ་ལ་མཁས་པས་ཐེ་ཚོམ་དང་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་སྣ་ཚོགས་པ་བསལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་རྒྱུ་ལ་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁམས་ཁོ་ན་ལ་འབྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་གཟུགས་དང་སེམས་ལ་ལྟོས་པའི་ཆོས་རྒྱས་པར་རྟོགས་པར་འདོད་པས་སོ། །གཉིས་པ་རབ་དབྱེ་དངོས་ལ་བདུན་ཏེ། གཉིས་ཚན། གསུམ་ཚན། བཅས་མ་བཅས། གཟུགས་ཅན་གྱི་དབྱེ་བ། བྱུང་བ་གསུམ། ཐོབ་པའི་ཁྱད་པར། ཕྱི་ནང་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའོ། །དང་པོ་ལ་གཉིས་ཏེ། བསྟན་ཡོད་བསྟན་མེད། ཐོགས་བཅས་ཐོགས་མེད་དོ། །དང་པོ་ནི། དེ་ཡང་མདོ་ལས། མིག་ནི་བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་འཆད་དེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་ནི་དུ། མེད་པ་ནི་དུ་ཞེ་ན། འདི་ནི་འདི་ནའོ་ཞེས་གཞན་ལ་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་ནི་འདིར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་གཅིག་པུ་སྟེ་ལྷག་མ་བཅུ་བདུན་ནི་བསྟན་མེད་དུ་གྲུབ་བོ། །མཚན་ཉིད་ནི་ཡུལ་ཐུན་མོང་དང་རྟེན་རྣམ་པར་ཆད་པ་ལ་བསྟན་དུ་རུང་བ་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་ནི་རྟེན་རྣམ་པར་ཆད་པ་མ་ཡིན། དྲི་རོ་རེག་བྱ་དང་དབང་པོ་ལྔ་ནི་ཡུལ་ལྔ་ཐུན་མོང་བ་མིན། ཐོགས་མེད་བརྒྱད་ནི་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཡང་དེ་ལྟར་ན་སྒྲ་ཡང་ཡོད་སྒྲ་དྲག་ཅེས་བསྟན་དུ་རུང་བས་བསྟན་ཡོད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེས་ན་ཊཱི་ཀ་ལས་གཞན་གྱི་མིག་ཤེས་བསྐྱེད་པ་ནི་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། ཞེས་པ་ལྟར་གཞན་གྱི་མིག་ཤེས་ལ་བསྟན་དུ་ཡོད་པའོ། །གཉིས་པ་ནི། དེ་ལ་ཐོགས་བཅས་དང་ཐོགས་མེད་དུ་ཞེ་ན། བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ཁམས་གཟུགས་ཅན་བཅུ་ཁོ་ན་སྟེ་གཞན་བརྒྱད་ཐོགས
Chinese
精通六十二，即是精通界。偈颂如下：眼等界为十八，四大虚空与识，五种感觉与无明，欲界嗔恚与恼害，出离无嗔无恼害，以及不害即三组六。除色蕴之外的四蕴，欲界、色界与无色界，恶界、中界、殊胜界，色界与无色界之灭界，善与不善、无记，有学与无学、非二者，过去、未来与现在，如是则为六组三。有漏无漏界，有为无为界，界即六十二。如是总结应作相应理解。第二，那么第一组六中的虚空和识是什么样的呢？一般来说，虚空有三种，其中孔隙虚空在此被称为虚空界，那是口等显现的淡蓝色和黑暗的浓稠尘埃，因此其自性是可被损害的有碍之物，并且因为其位于墙壁等有碍之物的附近，所以被称为有碍近处者。因此，经中说“此人是第六界”，因此说一切有部认为这仅仅是众生所拥有的虚空。为了指示经部的观点，所以说了“年”，孔隙的显现和黑暗是极微的色，而虚空是无碍的、脱离触觉的无为法，因此对于不遮蔽其他色的无碍，以及位于积聚之物的色之附近，所以被称为无碍近处者。此外，仅仅有漏的识才是这里的识界，因为无漏是断除轮回的，而这在经中说依靠六界而入母胎，因此说是众生出生的所依。其中，识是连接相续的种子，因此生起未生者，四大是作为所依，因此已生者得以安住，虚空是开辟空间，因此令安住者增长。为什么在六十二界中只解释这两个呢？有三个原因：导师自己已经说过，并且将会解释，所以说了“其他”。
English
Being skilled in the sixty-two is being skilled in the realms. The verse is as follows: The realms such as the eye are eighteen, the four elements, space, and consciousness, five feelings and ignorance, the desire realm, hatred, and harm, renunciation, absence of hatred, absence of harm, and non-harming, thus three sets of six. The four aggregates other than form, the desire, form, and formless realms, the evil, intermediate, and excellent realms, the realms of cessation of form and formless realms, virtuous, non-virtuous, and unspecified, learners, non-learners, and neither, past, future, and present, thus there are six sets of three. The realms with outflows and without outflows, the conditioned and unconditioned realms, the realms are sixty-two. This summary should be applied accordingly. Second, what are space and consciousness like in the first set of six? Generally, there are three types of space, among which the space of apertures is called the space realm here. It consists of light blue appearances and dark, thick dust particles that appear in the mouth and so on. Therefore, its nature is something that can be harmed and has obstruction, and because it is located near obstructive things such as walls, it is called an obstructive proximity. Therefore, the sutra says, "This person is the sixth realm," so the Sarvastivadins say that it is only the space that sentient beings possess. To indicate the view of the Sutra school, it is said, "year." The appearance and darkness of the apertures are the form of subtle particles, and space is unconditioned, unobstructed, and free from tactile sensation. Therefore, it is called unobstructed proximity because it does not obscure other forms and is located near the form of accumulated things. Furthermore, only consciousness with outflows is the consciousness realm here, because the outflowless is what cuts off samsara, and this is said in the sutra to enter the mother's womb relying on the six realms, therefore it is said to be the basis for the birth of sentient beings. Among them, consciousness is the seed that connects the continuum, thus generating the unborn, the four elements are the basis, thus the born abides, and space opens up space, thus causing the abiding to grow. Why are only these two explained out of the sixty-two realms? There are three reasons: the teacher himself has already said and will explain, so he said "other."
Chinese
因此，不在這裡展示其他。對此，十八界是四大，三時的感受等是四，有漏無漏，有為和無為以及滅界，已述說三十四。如是說。以及，地等之外的六組，以及處於三時滅之中的，三組將要解說二十六。這兩個因為不是已說和將說，所以是適當的。然而，並非為了闡述《多界經》的意義，而是作為編排論著結構的附帶說明。或者，其他沒有剩餘，而這兩個闡述了四個相對的生起，因此是為了彌補剩餘。或者，這兩個有錯誤的觀念，因此是為了糾正它。第三，關於界的相的詳細分類，分為二，第一是必要性：為了使弟子精通法的各個方面，並且因為精通它而消除各種懷疑和普遍的迷惑，從而安住於一切智的因上。僅僅分析界的原因是，因為想要詳細了解相對於色和心的法。第二，實際的詳細分類有七個：二組，三組，有礙無礙，有色界的分類，三種生起，獲得的差別，內外等的分類。第一種有兩個：可指示和不可指示，有觸和無觸。第一種是，也就是經中說的：眼是不可指示但有觸的。解釋其意義，十八界中可指示的是什麼，不可指示的是什麼呢？回答是：指著這個說這個，可以向他人指示的是這裡的色界，只有一個，其餘十七個被認為是不可指示的。定義是，對於共同的境和所依完全分離的，是可以指示的。聲音不是所依完全分離的。香、味、觸和五根不是五境共同的。八個無礙都不是。雖然這麼說，但如果聲音也可以說有聲音很響亮，這樣就可以指示，因此會變成可指示的。因此，在注釋中說，產生他人的眼識是可以指示的。如是說，對於他人的眼識是可以指示的。第二種是，對此，什麼是有觸和無觸呢？十八界中，有觸的是只有十個色界，其餘八個無觸。
English
Therefore, others are not shown here. Regarding this, the eighteen realms are the four elements, the three times of feeling, etc., are four, defiled and undefiled, conditioned and unconditioned, and the cessation realm, thirty-four have been explained. Thus it is said. And, the six groups other than earth, etc., and those abiding in the cessation of the three times, the three groups will explain twenty-six. These two are appropriate because they are not what has been said and will be said. However, it is not done for the purpose of explaining the meaning of the "Many Realms Sutra," but as an incidental explanation of arranging the structure of the treatise. Or, there is nothing else left over, but these two explain the four relative arising, so it is to make up for what is left over. Or, these two have wrong ideas, so it is to correct them. Third, regarding the detailed classification of the aspects of the realms, it is divided into two, the first is the necessity: in order to make the disciples proficient in the various aspects of the Dharma, and because of being proficient in it, to eliminate various doubts and universal bewilderment, thereby abiding on the cause of omniscience. The reason for analyzing only the realms is because one wants to understand in detail the Dharma relative to form and mind. Second, the actual detailed classification has seven: two groups, three groups, obstructive and non-obstructive, the classification of the form realm, the three arisings, the difference in attainment, the classification of inner and outer, etc. The first has two: indicable and non-indicable, tangible and intangible. The first is, that is, as it is said in the sutra: the eye is non-indicable but tangible. Explaining its meaning, what is indicable among the eighteen realms, and what is non-indicable? The answer is: pointing to this and saying this, what can be indicated to others here is the form realm, only one, the remaining seventeen are considered non-indicable. The definition is that what is completely separated from the common object and the basis can be indicated. Sound is not completely separated from the basis. Odor, taste, touch, and the five senses are not common to the five objects. None of the eight intangible ones are both. Although it is said so, if sound can also be said to have a loud sound, it can be indicated, so it will become indicable. Therefore, it is said in the commentary that generating the eye consciousness of others is indicable. As it is said, it can be indicated to the eye consciousness of others. The second is, regarding this, what is tangible and intangible? Among the eighteen realms, what is tangible is only the ten form realms, the remaining eight are intangible.