Tibetan
།ཚིག་རྐང་ཐ་མས་ཆོས་སྟོན་པ་མི་འཐད་པའི་རྩོད་པ་སྟོན་ཏེ། སེམས་སྐྱེ་བ་མེད་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཁྱེན་པ་པོ་མེད་ལ་དེ་མེད་པར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཞན་ལ་སྟོན་པ་མི་འཐད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། སྔ་མས་ཡུལ་སྐྱེ་མེད་དང་། ཕྱི་མས་ཡུལ་ཅན་སྐྱེ་མེད་ལ་རྩོད་པའོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེ་བ་མེད་ཀྱང་དེ་ཡི་རིགས་པ་འཐད། སྐྱེ་བ་མེད་ཀྱང་དེ་ཉིད་སྟོན་པ་འཐད་པའོ། །དང་པོ་ནི། གང་ཚེ་སོགས་ཏེ། ཚིག་རྐང་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ཁྱེད་རང་དངོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱང་སེམས་སྔོན་པོའི་རྣམ་ལྡན་དུ་གྱུར་པ་ལ་སྔོན་པོ་ཤེས་སོ་ཞེས་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་བཞིན་ཞེས་དཔེ་སྟོན་ལ། དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་སྐྱེ་མེད་ཡིན་པ་ལྟར་བློ་ཡང་སྐྱེ་མེད་དུ་གྱུར་པས་སྐྱེ་མེད་ཀྱི་རྣམ་པ་སྟོན་ཞེས་ཐ་སྙད་གདགས་སུ་རུང་ལ། དེས་ན་སྐྱེ་མེད་རྟོགས་ཞེས་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་དངོས་སུ་རྟོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་སྟོན་ཏེ། འགྲེལ་པར། དེའི་ཕྱིར་བཏགས་པ་ལས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་སོ་ཞེས་རྣམ་པར་བཞག་གོ །དངོས་སུ་ན་འགའ་ཞིག་གིས་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱ་གཉིས་ཀ་མ་སྐྱེས་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་དཔྱིས་ཕྱིན་པའོ། །མཁས་པ་ཆེན་པོ་དག་ཀྱང་འདིར་སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་ཞེས་པའི་དོན་བློ་ཉིད་ཡུལ་སྐྱེ་མེད་དུ་གྱུར་པ་ལ་འཆད་པ་ནི་དཔེ་དོན་མི་འགྲིག་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་སྔོན་པོའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་བློ་ཉིད་ཡུལ་སྔོན་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་པས་སོ། །འགྲེལ་པ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔོན་པོའི་རྣམ་པར་བསྲེལ་བར་ཉེ་བར་སྐྱེ་བ་ན་སྔོན་པོ་ཤེས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་སྐྱེ་བ་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤེས་སོ་ཞེས་ཉེ་བར་གདགས་སོ་ཞེས་དཔེ་དོན་གཉིས་ཀར་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ལོ། །དེས་ན་སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་པ་ནི་རིགས་པ་དྲུག་ཅུ་པའི་འགྲེལ་པར་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོ་དེ་ལ་ཤེས་པས་སྐྱེ་བ་མངོན་དུ་བྱེད་མི་སྲིད་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་ཡུལ་སྐྱེ་མེད་ལ་སྐྱེ་བར་སྣང་མི་སྲིད་པས་ཡུལ་གྱི་གནས་ལུགས་དང་བློའི་འཛིན་སྟངས་མཐུན་པས་བློ་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །འགྲེལ་པར་ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱ་གཉིས་ཀའང་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་དགོངས་ཀྱི་ཐ་སྙད་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཚིགས་གསལ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་རྟོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཞེས་འབྱུང་བས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་དེང་སང་གི་ཐ་སྙད་དང་བསྟུན་ན་འཆད་ཚུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་སྣང་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་སྐྱེ་བ་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པ་དེ་སངས་རྒྱས་རང་ངོར་ཡིན་ནམ། གདུལ་བྱའི་གཞན་ངོར་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་རྒྱུད་བླར། བསླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ཕྱིར། ཞེས་གསུངས་པའི་བསླུ་བའི་དོན་དེ་བྱང་སེམས་འཕགས་པའི་ལམ་བདེན་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ལ་ཡོད་མེད་ཁྱད་པར་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དོན་དམ་པར་མེད་མཉམ་དང་། ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་མཉམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འོ་ན་བྱང་སེམས་འཕགས་པའི་མཐོང་སྒོམ་མཉམ་བཞག་རང་ངོར་ཡེ་ཤེས་དེ་ཐ་སྙད་དུའང་མ་སྐྱེས་པར་ཁས་བླངས་པས་དེ་ལའང་བསླུ་བ་དེ་མི་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ན། ད་ལྟ་མི་ལྡན་ཡང་རྗེས་ཐོབ་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་བསླུ་བ་དེར་འགྱུར་བའི་ཆ་ནས་འཇོག་པས་སྐྱོན་མེད་ལ་རྒྱུན་མཐའི་ཡེ་ཤེས་ནི་དེའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པས་དེར་བསྡུ་བ་ཙམ་སྟེ། མཉམ་བཞག་ལས་ལྡང་བ་མི་སྲིད་པ་རྒྱུན་མཐའི་ཡེ་ཤེས་ལ་ཡོད་ཀྱང་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་སུ་འཇོག་པ་ལྟར་རོ། །གལ་ཏེ་གདུལ་བྱའི་གཞན་ངོར་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་ཙམ་ལ་འཇོག་ན་དེས་སྐྱེ་བ་ཡོད་པར་མི་འགྲུབ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་སངས་རྒྱས་ལ་ངར་འཛིན་ཡོད་པར་ཐལ་བ་སོགས་མཐའ་ཡས་སོ། །དེས་ན་ཡུལ་སྐྱེ་མེད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་ཚེ་ཡུལ་ཅན་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བར་བཤད་པ་ནི་གཞན་ངོར་ཡིན་ལ་གཞན་ངོར་ནི་དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་དང་ཐ་སྙད་དུ་སྐྱེ་བ་གཉིས་ཀ་ཡོད་དོ། །མ་སྐྱེས་པར་བཤད་པ་རྣམས་ནི་རང་ངོར་ཏེ་རང་ངོ་རྣམས་ནི་ཐ་སྙད་དང་དོན་དམ་གང་དུ་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་གནད་འདི་དག་ནི་གཞན་གྱིས་བློ་ཡུལ་དུ་འཆར་བ་དཀའ་ན་ཡང་རང་ཉིད་དྲན་པ་གསོ་བའི་ཕྱིར་བྲིས་པའོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེ་བ་མེད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་རིག་འབྱུང་། །རྣམ་རྟོག་མེད་ཀྱང་ཆོས་སྟོན་འཐད་པའི་དཔེའོ། །དང་པོ་ནི། དེ་ཡི་སོགས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་སོགས་སོ། །གཉིས་པ་བརྙེས་བྱ་སྐུའི་རྣམ་གཞག་བཤད་པ་ལ་གཉིས་ཏེ། སྐུ་གསུམ་ཡོན་ཏན་བཅས་པ་བཤད། སྤྲུལ་སྐུ་ཕྲིན་ལས་བཅས་པ་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ལ་གསུམ་སྟེ། རྟེན་སྐུ་གསུམ་བཤད། བརྟེན་པ་ཡོན་ཏན་བཤད། དེ་དག་གཉིས་སུ་བསྡུ་བའོ། །དང་པོ་ལ་གསུམ་སྟེ། སྤྲོས་པ་ཉེར་ཞིའི་ཆོས་སྐུ་བཤད། བསོད་ནམས་བརྒྱས་ཟིན་ལོངས་སྐུ་བཤད། གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་སྟོན་ཚུལ་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ནི། ཤེས་བྱའི་སོགས་ཏེ། ཤེས་བྱའི་བུད་ཤིང་སྐམ
Chinese
末句阐述了不应讲法的辩论，认为如果心没有生起，就没有证悟真如者，没有证悟者就不应向他人宣讲真如。前一句辩论的是境无生，后一句辩论的是有境无生。第二部分分为两点：即使没有生起，其理也成立；即使没有生起，宣讲真如也成立。第一点是“何时”等。后面的两句诗以你们这些实在论者为例，就像心识呈现蓝色时，就说认识了蓝色一样。就像前两句所说的境无生一样，心也因为变成无生而显现无生的状态，所以可以说显现了无生的状态。因此，证悟无生只是假立的名称，并不是以境和有境的方式真实地证悟。注释中说：“因此，从假立中安立证悟真如。实际上，并非由某人所知，因为能知和所知都是不生的。” 这句话的意思非常透彻。一些大学者也在这里将“远离生”解释为心识变成境无生，这是不符合例子的。如果那样，具有蓝色相的心识本身就会变成境蓝色了。注释中说：“当识与蓝色相混合而接近生起时，就说认识了蓝色，同样，当识随顺真如的相而生起时，就假立为认识了真如。” 这与例子和意义两者都说有境的识生起是相违背的。因此，“远离生”就像《六十正理论》的注释中所说的，识不可能使无生之体显现生起一样，境无生不可能显现为生起，因此境的实相和心的执取方式一致，所以心会变成境的相。注释中说“因为能知和所知都是不生的”，这是指自性无生，而不是指名言上的无生。明句论中说：“当真如的智慧生起时，就不会有未证悟真如的时刻。”
English
The last verse presents the argument that one should not teach the Dharma, arguing that if the mind does not arise, there is no one who realizes Suchness, and without a realized one, it is inappropriate to teach Suchness to others. The former argues for the non-arising of objects, and the latter argues for the non-arising of subjects. The second part is divided into two points: even if there is no arising, the reason for it is valid; even if there is no arising, teaching Suchness is valid. The first point is "When," etc. The latter two verses use the example of you realists, just as when consciousness manifests as blue, it is said that blue is known. Just as the first two verses say that objects are unborn, the mind also becomes unborn and manifests the state of unbornness, so it can be said that it manifests the state of unbornness. Therefore, realizing unbornness is only a nominal designation, and it is not a real realization in the manner of object and subject. The commentary says, "Therefore, from designation, it is established that Suchness is realized. In reality, it is not known by anyone, because both the knower and the known are unborn." The meaning of this sentence is very thorough. Some great scholars also explain "free from arising" here as the mind itself becoming the unborn object, which does not fit the example. If that were the case, the mind with the blue aspect itself would become the blue object. The commentary says, "When consciousness arises close to being mixed with the blue aspect, it is said that blue is known, similarly, when consciousness arises following the aspect of Suchness, it is nominally designated as knowing Suchness." This contradicts the statement that in both the example and the meaning, the consciousness of the subject arises. Therefore, "free from arising" is like what is said in the commentary on the Sixty Stanzas of Reasoning, that consciousness cannot manifest the arising of the unborn essence, and the unborn object cannot appear to arise, therefore the reality of the object and the mind's way of grasping are consistent, so the mind will become the aspect of the object. The commentary says, "Because both the knower and the known are unborn," this refers to the unbornness of self-nature, not the unbornness in name. The Clear Words says, "When the wisdom of Suchness arises, there will be no moment of not realizing Suchness."
Chinese
据说，正如所说的那样，如果按照现在的说法，似乎解释得很丰富，但是佛陀的智慧在名言上是生起的，这对于佛陀自己来说是这样吗？还是对于被调伏者的他者来说是这样呢？如果是前者，那么在《宝性论》中说：“因为是欺骗的法性。”那么，欺骗的意义对于圣菩萨的道谛和佛陀的智慧两者来说，是否没有差别呢？因为在胜义中是无有相同的，在名言中是有相同的。如果这样，那么圣菩萨的见、修、等持对于自己来说，智慧甚至没有在名言中生起，那么是否也就不具备欺骗呢？虽然现在不具备，但是在后得的阶段中，因为会变成欺骗的成分而安立，所以没有过失，而常边的智慧属于那一类，所以只是归纳在那里而已。虽然常边的智慧具有不可能从等持中出定的特点，但是就像将其安立为佛陀的特点一样。如果仅仅安立在被调伏者的他者方面有生起，那么这样不能成立有生起，否则就会有佛陀具有我执等无边过失。因此，当现量证悟境无生时，说境有智慧生起，这是在他者方面，而在他者方面，胜义谛的生起和名言的生起两者都有。所说的未生起都是在自己方面，而在自己方面，无论在名言还是胜义中都没有生起。这些极其深奥的要点，虽然其他人难以在心中显现，但是为了自己忆念而写下来的。第二部分分为两部分：虽然没有生起，但是法的行相识产生；虽然没有分别念，但是说法合理之比喻。第一部分是：彼之等。第二部分是：如是等。第二，所获得之身的分类分为两部分：宣说具有功德的三身，宣说具有事业的化身。第一部分分为三部分：宣说所依三身，宣说所依功德，将这些归纳为二。第一部分分为三部分：宣说远离戏论寂灭的法身，宣说圆满福德的报身，宣说二者共同之因的道理。第一部分是：所知等，所知的柴薪干枯
English
It is said that, as it is said, if we follow the current terminology, it seems that the explanation is very rich, but is the arising of the Buddha's wisdom in name for the Buddha himself? Or is it for the other of the beings to be tamed? If it is the former, then in the Ratnagotravibhāga it says, "Because it is of the nature of deception." Then, is there no difference in the meaning of deception for both the path truth of the noble Bodhisattva and the wisdom of the Buddha? Because in the ultimate sense they are the same in non-existence, and in name they are the same in existence. If so, then the seeing, meditation, and samadhi of the noble Bodhisattva for himself, wisdom is not even born in name, so is it also not possessed of deception? Although it is not possessed now, in the stage of post-attainment, it is established because it will become a component of deception, so there is no fault, and the wisdom of the constant edge belongs to that category, so it is only summarized there. Although the wisdom of the constant edge has the characteristic of being impossible to arise from samadhi, it is like establishing it as a characteristic of the Buddha. If it is only established that there is arising in the other aspect of the beings to be tamed, then this cannot establish that there is arising, otherwise there would be infinite faults such as the Buddha having self-grasping. Therefore, when the object of non-arising is directly realized, it is said that the object-possessing wisdom arises, this is in the other aspect, and in the other aspect, both the arising of the ultimate truth and the arising of name exist. All that is said to be unborn is in one's own aspect, and in one's own aspect, there is no arising in either name or ultimate truth. These extremely profound points, although it is difficult for others to appear in their minds, are written for the sake of one's own remembrance. The second part is divided into two parts: Although there is no arising, the aspectual consciousness of the Dharma arises; Although there is no conceptual thought, the analogy of teaching the Dharma is reasonable. The first part is: That's it, etc. The second part is: As it is, etc. Secondly, the classification of the body to be attained is divided into two parts: Explaining the three bodies with qualities, Explaining the emanation body with activities. The first part is divided into three parts: Explaining the three support bodies, Explaining the dependent qualities, Summarizing these into two. The first part is divided into three parts: Explaining the Dharmakaya of freedom from elaboration and quiescence, Explaining the Sambhogakaya that has completed the accumulation of merit, Explaining the reason for the common cause of the two. The first part is: Knowable, etc., the firewood of the knowable is dry