Tibetan
ལས། དང་པོའི་མཚན་ཉིད། མ་ཡིན་དགག་གི་གཞན་སེལ་གང་ཞིག རྟོག་པའི་སྣང་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའོ། །མཚན་གཞི་ནི་བུམ་འཛིན་རྟོག་པ་ལ་བུམ་པར་སྣང་བའི་སྒྲོ་བཏགས་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པའི་མཚན་ཉིད། དེ་གང་ཞིག རྫས་སུ་གྲུབ་པའོ། །དེ་ལྟར་གསུམ་ཀ་ཡང་ཕན་ཚུན་འགལ་ཞིང་། གཞན་སེལ་ཡིན་ན། མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་ཡིན་དགོས་ཟེར་རོ། །མི་འཐད་དེ། མེད་དགག་ཡིན་ན། དགག་བྱ་བཀག་ཤུལ་དུ་ཆོས་གཞན་མི་འཕེན་པས་ཁྱབ་པར་ཐལ། མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་ཡིན་ན། དེ་ཡིན་དགོས་པའི་ཕྱིར། འདོད་ན། ཀ་བ་ཁོ་ན་མེད་པ་ཆོས་ཅན། དེར་ཐལ། དེའི་ཕྱིར་ཏེ། ཀ་བ་ཁོ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར། འདོད་མི་ནུས་ཏེ། དེས་ཀ་བ་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་ཡོད་པ་འཕེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་བུམ་འཛིན་རྟོག་པ་ལ་བུམ་པར་སྣང་བའི་སྒྲོ་བཏགས་ཆོས་ཅན། དེར་ཐལ། དེའི་ཕྱིར་ཏེ། ལྡོག་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཕྱིར། །ཞེས་པར་བསྟན་པའི་ལྡོག་པ་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སེལ་ངོར་རང་གིས་གསལ་བ་རྣམས་ལ་ཐུན་མོང་བར་སྣང་བའི་སྒྲོ་བཏགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་མཁས་པ་ཁ་ཅིག སྤྱིར་གཞན་སེལ་ལ་མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་སོགས་གསུམ་མཛད་པར་བཞེད་ཀྱང་། དོན་གྱི་གཞན་སེལ་ནི་རིགས་མི་མཐུན་སེལ་བར་བྱ་བའི་གཞི་ཡིན་པས་གཞན་སེལ་གྱི་མིང་གིས་བཏགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་སེལ་མཚན་ཉིད་པ་ནི་མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་དང་། བློའི་གཞན་སེལ་གཉིས་སུ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། བློའི་རྣམ་པ་ལ་སྣང་ཚུལ་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས། གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྟོགས་པ་ལ་རིགས་མི་མཐུན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་དུ་སྣང་བ་མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་དང་། དེ་ལ་ཕྱི་རོལ་ལྟར་དུ་སྣང་བ་བློའི་གཞན་སེལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་བུམ་འཛིན་རྟོག་པ་ལ་བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་དུ་སྣང་བ་དང་། བུམ་པར་སྣང་བ་གཉིས་ལས། དང་པོ་མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་དང་། ཕྱི་མ་བློའི་གཞན་སེལ་ཡིན་པས་བློའི་གཞན་སེལ་སྒྲོ་བཏགས་ལ་འདོད་ན་ལུགས་འདི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ནའང་། བློའི་གཞན་སེལ་བློ་རང་ཉིད་ལ་འདོད་ན་སྔ་མས་མ་ངེས་སོ། །གསུམ་པ་ལ་ཁ་ཅིག ཞི་བ་འཚོའི་ལུགས་ལ་གཞན་སེལ་ཡིན་ན། དོན་རང་མཚན་ཡིན་པས་ཁྱབ་སྟེ། དེ་ཡིན་ན་དེ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་གྱི་དོན་དེ་སེལ་ངོར་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་ཡིན་དགོས་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་བློའི་གཞན་སེལ་དང་མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་ནི་གཞན་སེལ་བཏགས་པ་བ་ཡིན་ཟེར་མི་འཐད་དེ། བུམ་པར་སྣང་བའི་སྒྲོ་བཏགས་དེ་བུམ་འཛིན་རྟོག་པའི་སྣང་ཡུལ་མིན་པར་ཐལ། དེ་གཞན་སེལ་མ་ཡིན་པ་གང་ཞིག བུམ་པ་རང་མཚན་པ་དེ་དེའི་སྣང་ཡུལ་མིན་པའི་ཕྱིར། འདོད་ན་དེའི་སྣང་ཡུལ་མེད་པར་ཐལ། འདོད་པ་གང་ཞིག བུམ་པ་རང་མཚན་པ་དེ་དེའི་སྣང་ཡུལ་མིན་པའི་ཕྱིར། གཞན་ཡང་ཞི་བ་འཚོས་བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་གྱི་དོན་དེ་སེལ་ངོར་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་ལ་བྱེད་དམ། དོན་དེ་ལ་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་ལ་བྱེད། དང་པོ་ལྟར་ན་བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་གྱི་མེད་དགག་དེ་གཞན་སེལ་དུ་ཐལ། དེ་སེལ་ངོར་བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བུམ་པའི་མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་དེ་དོན་ལ་བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་པ་ཡིན་པར་ཐལ། ཞི་བ་འཚོས་དེ་བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་དུ་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བ་ལང་འདི་ལ་བ་མིན་མེད། །ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལུགས་བཞི་པ་དེ་ལ་ཁ་ཅིག་ན་རེ། བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པའི་བུམ་པ་དེ་བུམ་པའི་དོན་རང་མཚན་གྱི་གཞན་སེལ་བུམ་འཛིན་རྟོག་པ་ལ་བུམ་པར་སྣང་བ་སྒྲོ་བཏགས་བུམ་པའི་བློའི་གཞན་སེལ། བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་པའི་མེད་དགག་དེ་བུམ་པའི་ལྡོག་པ་མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་བློའི་གཞན་སེལ་ཡིན་ན། སྒྲོ་བཏགས་ཡིན་པས་མ་ཁྱབ་སྟེ། ཁྱབ་ན་བློ་མ་ཡིན་ལས་ལོག་པའི་བློ་ཆོས་ཅན། དེར་ཐལ། དེའི་ཕྱིར་ཏེ། བློའི་དོན་རང་མཚན་གྱི་གཞན་སེལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བློའི་སྟེང་དུ་ཡང་གཞན་སེལ་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་བྱེད་པའི་ཕྱིར། མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་ཡིན་ན། མེད་དགག་ཡིན་པས་མ་ཁྱབ་སྟེ། ཁྱབ་ན་མེད་དགག་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་ལ་མེད་དགག་ཏུ་སྣང་བའི་སྒྲོ་བཏགས་ཆོས་ཅན། དེར་ཐལ། དེའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་སྟེང་དུ་ཡང་གཞན་སེལ་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དོན་རང་མཚན་གྱི་གཞན་སེལ་ཡིན་ན། དོན་རང་མཚན་ཡིན་པས་མ་ཁྱབ་སྟེ། ཁྱབ་ན་དོན་རང་མཚན་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་ལ་དོན་རང་མཚན་དུ་སྣང་བའི་སྒྲོ་བཏགས་ཆོས་ཅན། དེར་ཐལ། དེའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་སྟེང་དུ་ཡང་གཞན་སེལ་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་བྱེད་པའི་ཕྱིར། བུམ་པའི་དོན་རང་མཚན་གྱི་གཞན་སེལ་ཡིན་ན། དོན་རང་མཚན་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་དང་། དེའི་བློའི་གཞན་སེལ་ཡིན་ན། སྒྲོ་བཏགས་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་དང་། དེའི་མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་ཡིན་ན་མེད་དགག་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཞེད་དོ། །དེ་ལ་གཞན་དག་ན་རེ། བུམ་པའི་མེད་དགག་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་ལ་བུམ་པའི་མེད་དགག་ཏུ་སྣང་བ་ཆོས་ཅན། མེད་དགག་ཏུ་ཐལ། བུམ་པའི་མེད་དགག་གི་གཞན་སེལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བུམ་པའི་མེད་དགག་གི་བློའི་གཞན་སེལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་སྟེང་དུ་ཡང་གཞན་སེལ་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་བྱེད་པའི་ཕྱིར། རིམ་བཞིན་ཁས་བླངས། དེས་གཞན་གཉིས་ལ་འགྲེའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་སྤྱིར་གཞན་སེལ་གྱི་མཚན་ཉིད། རྟོག་ངོར་རིགས་མི་མཐུན་རྣམ་པར་གཅོད་བྱེད་དུ་སྣང་བའི་སྒྲོ་བཏགས། དབྱེ་ན་དོན་གྱི་ངོས་ནས་བཞག་པའི་གཞན་སེལ། བློའི་ངོས་ནས་བཞག་པའི་གཞན་སེལ་དང་། བློས་དོན་གྱི་སྟེང་དུ་གཞན་སེལ་བའི་གཞན་སེལ་དང་གསུམ་ལས། དེ་ཡང་བུམ་པའི་སྟེང་དུ་མཚོན་ན། བུམ་པ་དེ་བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པས་དོན་བུམ་པའི་ངོས་ནས་བཞག་པའི་བུམ་པའི་གཞན་སེལ། བུམ་འཛིན་རྟོག་པ་རང་ལ་སྣང་བའི་བུམ་པའི་རྣམ་པ་དེ་ལ་ཕྱི་རོལ་བུམ་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་དེ་བུམ་འཛིན་རྟོག་པའི་ངོས་ནས་བཞག་པའི་གཞན་སེལ། གཞན་འདོད་པ་ལྟར་གྱི་བུམ་འཛིན་རྟོག་པ་ལ་བུམ་པར་སྣང་བ་ལ་ནི་མི་འཇོག་སྟེ། བུམ་པ་དེ་བུམ་འཛིན་རྟོག་པ་ལ་བུམ་པར་སྣང་བ་གང་ཞིག དེ་ཡིན་ན་སྒྲོ་བཏགས་ཡིན་དགོས་པའི་ཕྱིར། བུམ་པ་འཛིན་པའི་རྟོག་པས་དོན་བུམ་པའི་སྟེང་དུ་གཞན་སེལ་བའི་གཞན་སེལ་ནི་བུམ་པ་བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ་མི་འཐད་དེ། དོན་གྱི་ངོས་ནས་བཞག་པའི་གཞན་སེལ་ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་སྔར་དྲངས་པའི་འགྲེལ་པ་འགྲེལ་བཤད་དང་བཅས་པ་དང་། རིགས་གཏེར་ལས་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་གཞན་ཡང་བུམ་པ་ཆོས་ཅན། བུམ་འཛིན་རྟོག་པའི་ངོར་རིགས་མི་མཐུན་རྣམ་པར་གཅོད་བྱེད་དུ་སྣང་བའི་སྒྲོ་བཏགས་ཡིན་པར་ཐལ། བུམ་པའི་གཞན་སེལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྟགས་ཁྱབ་ཁས། དོན་བུམ་པའི་ངོས་ནས་བཞག་པའི་གཞན་སེལ་ཀྱི་རྣམ་བཞག་མི་འཐད་པར་ཐལ། གཞན་སེལ་ཡིན་ན། བློའི་ངོས་ནས་བཞག་པའི་གཞན་སེལ་ཡིན་དགོས་ཀྱི། དོན་གྱི་ངོས་ནས་བཞག་པའི་གཞན་སེལ་མིན་དགོས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རིགས་གཏེར་ལས། གཞན་སེལ་བློ་ཡི་འཇུག་ཚུལ་ཡིན། །བེམ་པོའི་དོན་ལ་གཞན་སེལ་མེད། །ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བུམ་པ་བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་དེ་བུམ་འཛིན་རྟོག་པས་དོན་བུམ་པའི་སྟེང་དུ་གཞན་སེལ་བའི་གཞན་སེལ་མིན་པར་ཐལ། བུམ་པ་དེ་བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་གང་ཞིག དེ་ཡིན་ན། སྒྲོ་བཏགས་ཡིན་དགོས་པའི་ཕྱིར། ཁྱབ་པ་ཁས། དང་པོ་མ་གྲུབ་ན། དེར་ཐལ། དེ་བུམ་མིན་རྣམ་པར་བཅད་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུགས་ལྔ་པ་ཁ་ཅིག་ན་རེ། གཞི་གྲུབ་ན་གཞན་སེལ་ཡིན་དགོས་ཏེ། གཞི་གྲུབ་ན། རྟོག་པ་དོན་མཐུན་གྱི་ངོར་དགག་བྱ་རིགས་མི་མཐུན་དང་བྲལ་བར་
Chinese
事。第一之定义：非是遮遣之他异，成为分别之显现境者。定义之例：如于瓶执分别，显现为瓶之增益。第二之定义：彼为何？成为实物者。如是三者互相违背，若为他异，则说必须为无遮之他异。不应理，若为无遮，则周遍于所遮遣遮止之后不引出其他法。若为无遮之他异，则必须是彼。若许，则柱子唯无之法，应是彼。其缘故，因柱子唯无之故。不能许，因彼引出柱子之外的其他法之故。又，于瓶执分别，显现为瓶之增益法，应是彼。其缘故，因无有遣除自性故。《》中所说之遣除是彼之故，因于遣除面上，对于自己所明者，是共同显现之增益之故。第二，有些智者，通常认为他异有无遮之他异等三种，然实义之他异，是异类所遣除之基，故以他异之名而称之。他异之定义者，决定为无遮之他异与心之他异二者，因于心之形相上，以显现方式之不同，分为二者之故，因于证悟上，仅显现为异类之区分是无遮之他异，而彼显现如外境是心之他异之故，如是说。彼之义为，于瓶执分别，仅显现为非瓶之区分，与显现为瓶二者中，前者为无遮之他异，后者为心之他异，故若许心之他异为增益，则此理诚为稀有奇妙，然若许心之他异为心自身，则前者不能确定。第三，有些人，于寂护之宗派，若为他异，则周遍于义自相，因若是彼，则彼非之区分之义，必须于遣除面上仅为区分之故。故说心之他异与无遮之他异是他异假立者不应理，因显现为瓶之增益，不应成为瓶执分别之显现境。
English
Regarding the topic. The first definition: Whatever other-exclusion that is a non-affirming negative, that becomes the object of appearance for conceptual thought. An example of the defined: like the imputation that appears as a pot in the conceptual thought that apprehends a pot. The second definition: What is that? That which is established as a substance. Thus, all three contradict each other. If it is other-exclusion, then it is said that it must be a negative other-exclusion. It is not reasonable, because if it is a negative, then it is necessarily the case that after the object of negation is negated, it does not introduce another phenomenon. If it is a negative other-exclusion, then it must be that. If you accept, then the phenomenon of the absence of only a pillar, it should be that. The reason is that it is only the absence of a pillar. It is not possible to accept, because it introduces the existence of phenomena other than the pillar. Furthermore, the imputation that appears as a pot in the conceptual thought that apprehends a pot, it should be that. The reason is that it is the negation that is shown in "because there is no self-nature of reversal." Because it is the negation, it is the imputation that appears commonly to those who are clear by themselves on the face of exclusion. Secondly, some scholars generally consider that there are three types of other-exclusion, such as negative other-exclusion, but the other-exclusion in reality is the basis for excluding dissimilar types, so it is named other-exclusion. The definition of other-exclusion is definitely the negative other-exclusion and the mental other-exclusion, because on the aspect of mind, it is divided into two through the difference in the way it appears. Because in realization, the appearance of merely distinguishing dissimilar types is the negative other-exclusion, and the appearance of it as an external object is the mental other-exclusion, so it is said. The meaning of that is that in the conceptual thought that apprehends a pot, among the two, the appearance of merely distinguishing non-pot and the appearance of pot, the former is the negative other-exclusion, and the latter is the mental other-exclusion. Therefore, if one accepts the mental other-exclusion as imputation, then this system is truly rare and wonderful, but if one accepts the mental other-exclusion as the mind itself, then the former is not certain. Thirdly, some people, in the system of Shantarakshita, if it is other-exclusion, then it is necessarily the case that it is a self-characterized entity, because if it is that, then the meaning of distinguishing non-that must be merely distinguishing on the face of exclusion. Therefore, it is not reasonable to say that mental other-exclusion and negative other-exclusion are imputed other-exclusions, because the imputation that appears as a pot should not be the object of appearance for the conceptual thought that apprehends a pot.
Chinese
那么，什么不是他者遣除呢？因为瓶子的自相不是它的显现境。如果承认，那么它的显现境就不存在了。为什么承认呢？因为瓶子的自相不是它的显现境。另外，寂护是将瓶非有分别的意义作为遣除方面分别，还是将意义在那上面分别呢？是意义在那上面分别。如果是前者，那么瓶非有分别的无遮就成了他者遣除，因为它在遣除方面是瓶非有分别。如果是后者，那么瓶子的无遮的他者遣除在意义上就成了瓶非有分别，因为寂护认为它是瓶非有分别，因为他说：“这头牛没有非牛。”对于第四种观点，有些人说：从非瓶中返回的瓶子，是瓶子的自相意义的他者遣除，在执瓶分别中显现为瓶子的虚构，是瓶子的意识的他者遣除。瓶非有分别的无遮是瓶子的反面无遮的他者遣除。因此，如果是意识的他者遣除，那么不周遍于虚构，如果周遍，那么从非意识返回的意识，有法，应该是那样，因为它是意识的自相意义的他者遣除，因为在意识之上也作三种他者遣除的安立。如果是无遮的他者遣除，那么不周遍于无遮，如果周遍，那么在执无遮分别中显现为无遮的虚构，有法，应该是那样，因为在它之上也作三种他者遣除的安立。如果是意义自相的他者遣除，那么不周遍于意义自相，如果周遍，那么在执意义自相分别中显现为意义自相的虚构，有法，应该是那样，因为在它之上也作三种他者遣除的安立。如果是瓶子的意义自相的他者遣除，那么周遍于意义自相，如果是它的意识的他者遣除，那么周遍于虚构，如果是它的无遮的他者遣除，那么周遍于无遮，他们是这样认为的。对此，其他人说：在执瓶子的无遮分别中显现为瓶子的无遮，有法，应该是无遮，因为它是瓶子的无遮的他者遣除，因为它是瓶子的无遮的意识的他者遣
English
Then, what is not other-exclusion? Because the self-character of the pot is not its appearing object. If you admit it, then its appearing object does not exist. Why do you admit it? Because the self-character of the pot is not its appearing object. Furthermore, does Śāntarakṣita take the meaning of merely distinguishing the non-pot as distinguishing on the aspect of exclusion, or does he distinguish the meaning on that? He distinguishes the meaning on that. If it is the former, then the negation of merely distinguishing the non-pot becomes other-exclusion, because it is merely distinguishing the non-pot on the aspect of exclusion. If it is the latter, then the other-exclusion of the negation of the pot becomes, in meaning, merely distinguishing the non-pot, because Śāntarakṣita considers it to be merely distinguishing the non-pot, because he said, "This ox does not have non-ox." Regarding the fourth view, some say: The pot that turns back from the non-pot is the other-exclusion of the self-character meaning of the pot, the imputation that appears as a pot in the pot-grasping concept, the other-exclusion of the pot's mind. The negation of distinguishing the non-pot is the other-exclusion of the negation of the pot's opposite. Therefore, if it is the other-exclusion of the mind, then it is not pervaded by imputation, and if it pervades, then the mind that turns back from the non-mind, the subject, should be so, because it is the other-exclusion of the self-character meaning of the mind, because the three aspects of other-exclusion are also established on the mind. If it is the other-exclusion of negation, then it is not pervaded by negation, and if it pervades, then the imputation that appears as negation in the concept that grasps negation, the subject, should be so, because the three aspects of other-exclusion are also established on it. If it is the other-exclusion of the self-character meaning, then it is not pervaded by the self-character meaning, and if it pervades, then the imputation that appears as the self-character meaning in the concept that grasps the self-character meaning, the subject, should be so, because the three aspects of other-exclusion are also established on it. If it is the other-exclusion of the self-character meaning of the pot, then it pervades the self-character meaning, and if it is the other-exclusion of its mind, then it pervades imputation, and if it is the other-exclusion of its negation, then it pervades negation, they think so. To this, others say: That which appears as the negation of the pot in the concept that grasps the negation of the pot, the subject, should be negation, because it is the other-exclusion of the negation of the pot, because it is the other-exclusion of the mind of the negation of the pot.