Tibetan
་ཆ་མེད་དང༌། ཤེས་པ་སྐད་ཅིག་ཆ་མེད་བདེན་པར་སྨྲ་ལ། སེམས་ཙམ་རྣམ་བདེན་པ་ནི། སྟོང་གཞི་ད་ལྟར་གྱི་རིག་པ་སྐད་ཅིག་མ་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་སྟེང་དུ་མུ་སྟེགས་དང༌། ཉན་ཐོས་ཀྱིས་བཏགས་པའི་གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་བདག་མ་ལུས་པས་སྟོང་ཞིང༌། དེས་སྟོང་པའི་གཞན་དབང་དང་གཉིས་མེད་ཀྱི་རང་རིག་རང་གསལ་ཡོངས་གྲུབ་ཀྱིས་མི་སྟོང་པར་འདོད། རྣམ་རྫུན་པས། སྟོང་གཞི་གསལ་རིག་མྱོང་ཙམ་གྱི་ཆོས་ཅན་གཞན་དབང་གི་སྟེང་དུ་མུ་སྟེགས་དང༌། ཉན་ཐོས་ཀྱིས་བཏགས་པའི་བདག་མ་ལུས་པ་དང༌། རྣམ་བདེན་པས། བཏགས་པའི་རྣམ་པའི་དྲི་མ་མ་ལུས་པས་སྟོང་པར་འདོད་ལ། དེ་དག་གིས་དབེན་པའི་ཆོས་ཅན་རྣམ་རིག་ཙམ་གྱི་གཞན་དབང་རྫས་སུ་གྲུབ་ཅིང༌། ཆོས་ཉིད་གཉིས་(༣༢༧བ) མེད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡོངས་གྲུབ་ནི་རྣམ་རིག་ཙམ་དང༌། དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་མེད་པར་དོན་ལ་ཡོད་པར་འདོད་པ་དང༌། ཙོང་ཁ་པ་ནི། ཐ་སྙད་ཚད་གྲུབ་ཀྱི་དངོས་པོའི་སྟེང་དུ་རྟགས་ཀྱི་དགག་བྱའི་དངོས་པོས་སྟོང་ལ། སྟོང་ཉིད་དེ་གཞི་དེར་གྲུབ་ཏུ་ཡོད་པར་འདོད་པའོ། །དེས་ན་དངོས་པོ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་ཉིད་ནི་བཏགས་པའི་ཆོས་དེ་དག་རང་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་ཡང་སྟོང་གཞིའི་ཆོས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེན་པར་འདོད་ཅིང༌། དེའི་སྟོང་ཉིད་ཀྱང་ཆོས་ཅན་དང་ངོ་བོ་གཅིག་པའམ་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པས་ཆོས་ཅན་དང་ཆོས་ཉིད་གཉིས་ཀར་རང་གི་ངོ་བོས་མི་སྟོང་ཞིང༌། དགག་བྱ་དོན་གཞན་གྱིས་སྟོང་པས་ཕྱི་རོལ་པའི་སྟོང་ཉིད་བཞིན་དུ་ཉི་ཚེ་བའི་རྣམ་གྲངས་པའི་སྟོང་ཉིད་ཡིན་གྱི། ཐར་པའི་ལམ་གྱི་རྟེན་དུ་རུང་བའི་སྟོང་ཉིད་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཅན་དང་ཆོས་ཉིད་བདེན་པར་ཡོད་ན་དེ་དག་ལ་བདེན་འཛིན་གྱི་བློ་སྤང་དུ་མི་རུང་ཞིང༌། དེ་མ་སྤངས་ན་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་སྤོང་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པ་ནི། དོན་དམ་དཔྱོད་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པས་དཔྱད་ན་སྟོང་གཞི་དང༌། སྟོང་ཆོས་དང༌། སྟོང་དང་མི་སྟོང་དང༌། ཆོས་ཅན་དང་ཆོས་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡང་མི་རྙེད་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤྲོས་པ་དང་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་ཡང༌། ཐ་སྙད་དཔྱོད་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པས་དགག་པར་མ་ནུས་པའི་ཡུལ་དང་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་བདག་ཉིད་འདི་ཐ་སྙད་དུ་སྟོང་གཞིར་བྱས་ནས་དོན་དམ་པར་ཕྱི་ནང་གི་དངོས་པོར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བཏགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་པར་འདོད་དེ། འདིའང་(༣
Chinese
以及无分刹那的智慧承许为真实。唯识宗中的随理唯识派则认为，作为空性的基础，当下的刹那智慧，连同境的显现，为空无外道和声闻所安立的补特伽罗和法的一切我；并且认为，由此空性的他起和无二的自证自明圆成实不空。随教唯识派则认为，作为空性的基础，仅仅是明觉体验的法性他起为空无外道和声闻所安立的一切我，以及随理唯识派所安立的一切所安立的显现垢染；并且认为，远离这些的法性，仅仅是识的自性他起实有成立，法性无二的真如圆成实与识的自性无别而实有存在。宗喀巴则认为，在名言量所成立的事物上，为空无能立的所破事物，并且认为空性在那基础上成立存在。因此，有事宗所说的空性，是所安立的法那些各自的自性为空，然而空性的基础法性的一切都承许为真实；并且其空性也与法性本体一异不可说的方式存在，因此法性和法性二者都不以自己的自性为空，而是以所破的其他事物为空，所以如同外道所说的空性一样，是暂时的名相空性，而不是能够作为解脱道之所依的真实空性，因为如果法性和法性真实存在，那么对这些的实执之心就无法断除，如果不断除，就无法断除烦恼障和所知障的种子。中观自续派则认为，以胜义抉择的理智来观察，空性基础、空性法、空与不空、法性和法性等等一切都丝毫也找不到，因此一切法都息灭一切戏论和相状，然而以世俗抉择的理智无法破斥的境和心的显现如幻之自性，在世俗中作为空性基础，而胜义中则认为为空无声称内外实有的人们所安立的一切法。此也（3
English
and the wisdom of indivisible moments is affirmed as true. The Mind-Only school, specifically the followers of reason, believe that the basis of emptiness, the present moment of awareness, along with the appearance of objects, is empty of all self of persons and phenomena posited by non-Buddhists and Hearers; and they believe that the other-powered and non-dual self-awareness, self-illumination, and perfectly established reality are not empty of this emptiness. The followers of scripture believe that the basis of emptiness, the dharma-nature of mere clear awareness, is empty of all self posited by non-Buddhists and Hearers, and all the stains of appearance posited by the followers of reason; and they believe that the dharma-nature, the other-powered nature of mere consciousness, is established as real, and the perfectly established reality of the non-dual suchness is non-different from the nature of consciousness and exists in reality. Tsongkhapa believes that things established by conventional valid cognition are empty of things to be refuted by reason, and that emptiness is established on that basis. Therefore, the emptiness spoken of by the proponents of things is that the established dharmas are empty of their own nature, but all the bases of emptiness are affirmed as true; and their emptiness exists in such a way that it is either the same as the dharma-nature or inexpressible as other than it, so neither the dharma-nature nor the dharma itself is empty of its own nature, but is empty of other things to be refuted, so it is a temporary, nominal emptiness like the emptiness spoken of by non-Buddhists, and not a true emptiness that can serve as the basis of the path to liberation, because if the dharma-nature and the dharma itself truly exist, then the mind that grasps them as real cannot be abandoned, and if it is not abandoned, then the seeds of afflictive and cognitive obscurations cannot be abandoned. The Svātantrika-Madhyamaka school believes that when examined with the wisdom that discriminates ultimate truth, nothing whatsoever can be found of the basis of emptiness, the dharma of emptiness, emptiness and non-emptiness, dharma and dharma-nature, etc., so all dharmas are peaceful with all elaboration and characteristics, but the appearance of objects and mind, which cannot be refuted by the wisdom that discriminates conventional truth, is the nature of illusion, and in conventional truth it is the basis of emptiness, while in ultimate truth it is believed to be empty of all dharmas posited by those who claim that inner and outer things are real. This also (3
Tibetan
༢༨ན) དངོས་པོར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་ཉིད་ལ་བལྟོས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་ཞིང་ཡང་དག་པའི་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གྱི་ངོར་རམ། ཐེག་ཆེན་འཕགས་པའི་མཉམ་གཞག་གི་ངོར་སྤྲོས་པ་དང་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བར་འདོད་པས་ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང༌། ཐར་པའི་ལམ་གྱི་རྟེན་དུ་རུང་ལ། སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོའང་བྱེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་འདི་ལའང་ཡུལ་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་ཐ་སྙད་དུ་ཐེག་ཆེན་འཕགས་པའི་མཉམ་གཞག་ལ་སྣང་ན་སྣང་བ་དེ་རིགས་པས་དཔྱད་བཟོད་པའམ། དོན་དམ་དུ་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་མཉམ་གཞག་འཁྲུལ་པར་ཡང་འགྱུར་ཞིང༌། མི་སྣང་ན་ཆོས་རྣམས་ཐ་སྙད་དུ་སྟོང་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ལ་མཉམ་གཞག་གིས་སྟོང་ཉིད་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་མཉམ་གཞག་ཐ་སྙད་དུ་ཆོས་རྣམས་ལ་སྐུར་འདེབས་སུ་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ལྟར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ངེས་དོན་གྱི་གསུང་རབ་རྣམས་དང༌། ཡང་དག་པའི་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གྱི་ཤེས་རབ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ཐ་སྙད་དུ་དངོས་པོ་འཇིག་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་ན། དེ་ནི་མི་རིགས་ཤིང་ཁས་བླངས་དང་ཡང་འགལ་ལོ། །དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བ་ལྟར་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཆོས་རྣམས་དོན་ལ་མི་སྟོང་པ་ལ་བློས་སྟོང་པར་བསྒོམ་པ་ལྟ་བུ་རྣམ་རྟོག་གིས་བཟོས་པའི་སྟོང་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན། ཐོ་བས་བུམ་པ་བཅོས་པ་ལྟར་མ་དཔྱད་ན་མི་སྟོང་པ་ལ་རིགས་པས་དཔྱད་ན་སྟོང་པར་སོང་བ་ཡང་མ་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་མ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་ན་མི་སྟོང་ལ། སྐྱེས་ན་སྟོང་པར་སོང་བ་ལྟ་བུ་ཡང་མ་ཡིན། མར་མེ་ཤི་བ་ལྟ་བུའི་སྔར་ཡོད་པ་ཕྱིས་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན། (༣༢༨བ) བུམ་པ་ཆུས་སྟོང་པ་ལྟ་བུ་དགག་བྱ་དོན་གཞན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡང་མ་ཡིན། རི་བོང་གི་རྭ་ལྟ་བུ་གཏན་ནས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་རང་གི་ངོ་བོས་མི་སྟོང་ཞིང༌། བློས་དཔྱད་པའི་སྟོང་ཉིད་དང༌། ཆད་པའི་སྟོང་ཉིད་དང༌། ཉི་ཚེ་བའི་སྟོང་ཉིད་ཡིན་པས་ཐར་ལམ་གྱི་རྟེན་དང་སྒྲིབ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་པོར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གཟུགས་ནས་རྣམ་མཁྱེན་གྱི་བར་གྱི་ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་གདོད་མ་ནས་ཡོད་མེད་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་བཞི་དང༌། སྐྱེ་འགག་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་བརྒྱད་དང༌། རྟག་མི་རྟག་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་བཅུ་བཞི་དང༌། སྟོང་མི་སྟོང་དང་བདེན་རྫུན་ལ་སོགས་སྤྲོས་པའི་མཐའ་གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་དང༌། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང༌། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སོགས་པར་ཐ་སྙད་བཏགས་པ་ཙ
Chinese
（二十八） 相对于有部宗的空性而言，一切法自性本空，在正确的闻思修三者的境界中，或者在大乘圣者的等持境界中，由于希求一切戏论和相状寂灭，所以最为殊胜超胜。可以作为解脱道的所依，也可以作为遮障的对治。然而，对于此，如果作为对境的心识的显现，在名言中，如果大乘圣者的等持中显现，那么这种显现是否能经得起理智的分析？或者成为胜义谛？或者等持也会变成错乱。如果不显现，那么诸法在名言中不是空性，因为等持使之成为空性，所以等持在名言中就变成了对诸法的诽谤，存在这样的过失。这样一来，如果空性究竟的经典，以及正确的闻思修三者的智慧，以及佛陀的智慧，在名言中变成摧毁事物的因，那就不合理，而且也与承诺相违背。按照应成派中观的观点，一切法的空性，不是像诸法实际上不空，而用意识去观修空性那样，是分别念造作的空性。也不是像用锤子修补瓶子一样，不观察时不空，用理智观察时就变成空性。同样，也不是像圣者的智慧没有生起时不是空性，生起时就变成空性一样。也不是像灯火熄灭一样，先前存在后来消失。 (三百二十八) 也不是像瓶子空无水一样，是被否定的事物被其他事物所空。也不是像兔子的角一样，是完全不存在的。因为这些不是自性本空，而是意识分析的空性，断灭的空性，暂时的空性，所以不能作为解脱道的所依，也不能作为二障的对治。那么是什么呢？从色法到一切种智之间的这些法，从一开始就不成立有无等四边，生灭等八边，常无常等十四边，以及空非空和真假等戏论的任何一边，这就被称为空性，真如，如是等等，只是假立名言而已。
English
(28) Compared to the emptiness of those who assert entities, all phenomena are empty of their own nature, and in the realm of correct hearing, thinking, and meditation, or in the realm of the samadhi of the Mahayana noble ones, it is most excellent and surpassing because it desires the pacification of all elaborations and signs. It can serve as the basis for the path to liberation, and it can also act as an antidote to obscurations. However, even for this, if the appearance of the object-mind appears nominally in the samadhi of the Mahayana noble ones, then is that appearance able to withstand rational analysis? Or does it become ultimate truth? Or does the samadhi also become confused? If it does not appear, then the phenomena are not emptiness nominally, because the samadhi makes them emptiness, so the samadhi nominally becomes a slander against the phenomena, and there is such a fault. In that case, if the definitive scriptures of emptiness, as well as the wisdom of correct hearing, thinking, and meditation, and the wisdom of the Buddhas, become the cause of the destruction of entities nominally, then that is unreasonable and also contradicts the commitment. According to the view of the Prasangika Madhyamaka, the emptiness of all phenomena is not like the emptiness fabricated by conceptual thought, such as meditating on emptiness with the mind when phenomena are actually not empty. It is also not like repairing a vase with a hammer, not empty when not examined, but becoming empty when examined with reason. Similarly, it is not like not being empty when the wisdom of the noble ones has not arisen, but becoming empty when it has arisen. It is also not like the extinction of a lamp, where something that existed before disappears later. (328) It is also not like a vase being empty of water, where the object to be negated is emptied by something else. It is also not like a rabbit's horn, which is completely non-existent. Because these are not empty of their own nature, but are emptiness analyzed by the mind, emptiness of annihilation, and temporary emptiness, they cannot serve as the basis for the path to liberation, nor can they act as an antidote to the two obscurations. So what is it? All these phenomena from form to omniscience, from the beginning, do not establish any of the four extremes of existence and non-existence, the eight extremes of arising and ceasing, the fourteen extremes of permanence and impermanence, and any of the extremes of elaboration such as emptiness and non-emptiness, truth and falsehood. This is called emptiness, suchness, thusness, and so on, merely nominally.